Małżeństwo na jednej uczelni, kiedy prawo pozwala, a kiedy zabrania wspólnej pracy?

Kiedy małżeństwo w dydaktyce może rodzić problem prawny?

Skoro mąż (dr) prowadzi wykład, a żona (mgr) prowadzi ćwiczenia do tego wykładu, kluczowe znaczenie ma art. 118 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, który stanowi:

1. W uczelni nie może powstać stosunek bezpośredniej podległości służbowej między małżonkami oraz osobami:
1) prowadzącymi wspólne gospodarstwo domowe;
2) pozostającymi ze sobą w stosunku pokrewieństwa, powinowactwa do drugiego stopnia albo w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli.

2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do rektorów.

W praktyce orzeczniczej i doktrynie przyjmuje się, że „bezpośrednia podległość służbowa” oznacza sytuację, w której jedna osoba:

• wydaje polecenia służbowe drugiej,
• ocenia jej pracę, decyduje o awansie, wynagrodzeniu lub karze dyscyplinarnej,
• ma formalny wpływ na proces zatrudniania lub rozwiązywania umowy z tą osobą.

Wspólna praca, ale bez przełożenia? To zwykle dopuszczalne

Zazwyczaj w strukturze uczelni:

• prowadzący wykład nie jest przełożonym osób prowadzących ćwiczenia, nawet jeśli ćwiczenia te dotyczą jego przedmiotu,
• obaj nauczyciele podlegają kierownikowi katedry, dziekanowi lub prodziekanowi ds. dydaktycznych – a nie sobie nawzajem.

Jeśli więc:

• mąż (prowadzący wykład) nie ocenia pracy żony, nie zleca jej zadań, nie występuje wobec niej jako formalny przełożony (np. nie kieruje jej wniosków urlopowych),
• oboje są niezależnymi nauczycielami akademickimi, a ich obowiązki dydaktyczne wynikają z przydziału dokonanego przez dziekana lub kierownika jednostki,
  – to nie zachodzi między nimi bezpośrednia podległość służbowa, a więc art. 118 nie ma zastosowania.Potrzebujesz pomocy prawnika? Kliknij tutaj i opisz swój problem ›
  

Gdy mąż staje się przełożonym – czyli kiedy pojawia się zakaz?

Jeśli jednak:

• mąż pełni funkcję kierownika jednostki, w której zatrudniona jest żona (np. kierownika katedry, prodziekana),
• mąż decyduje o jej zatrudnieniu, ocenia jej pracę, wystawia opinie,
• mąż ustala jej dydaktyczny przydział godzin,
  – wówczas istnieje realna przesłanka do uznania, że doszło do naruszenia art. 118.

Jeżeli nie występuje formalna podległość, ale sytuacja budzi kontrowersje (np. może rodzić konflikt interesów lub napięcia w zespole dydaktycznym), można dodatkowo sięgnąć do:

• Kodeksu etyki pracownika naukowego (jeśli obowiązuje w danej uczelni),
• Statutu uczelni – wiele uczelni wprowadza szczegółowe regulacje dotyczące zatrudniania osób bliskich,
• art. 100 § 2 pkt 4 Kodeksu pracy – obowiązek lojalności i dbania o dobro zakładu pracy, w tym unikania sytuacji konfliktowych.

Warto więc przeanalizować także wewnętrzne regulaminy uczelni, które mogą przewidywać bardziej restrykcyjne zasady.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - Dz.U. 2018 poz. 1668
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141