Ograniczenie etatu nauczyciela a prawa wynikające z Karty Nauczyciela

Podstawy prawne ograniczenia zatrudnienia nauczyciela

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela (KN):

Dyrektor szkoły w razie:

1) całkowitej likwidacji szkoły rozwiązuje z nauczycielem stosunek pracy;

2) częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć rozwiązuje z nim stosunek pracy lub, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny. Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2.

Czyli zasada ograniczenia zatrudnienia nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i proporcjonalnego zmniejszenia wynagrodzenia dokonywana jest za zgodą nauczyciela z przyczyn, o których mowa w art. 20 ust. 1 KN, jeżeli nie ma możliwości zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć oraz nie istnieją warunki do uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych w innej szkole.

Skutki braku zgody na ograniczenie etatu

Wobec braku zgody nauczyciela, przy zaistnieniu przesłanek zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania, dyrektor szkoły może rozwiązać z nim stosunek pracy; przy czym w wypowiedzeniu powinien wskazać zaistniałe przyczyny i nie mogą być to przyczyny pozorne. 

Czy dyrektor musi przydzielać godziny z innych przedmiotów?

Warto wskazać, że niemożność dalszego zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć należy odnosić do przedmiotu nauczanego dotąd przez nauczyciela. Wyjątkowo tylko można brać pod uwagę inne przedmioty, do nauczania których nauczyciel ma kwalifikacje, jeżeli w szkole występuje potrzeba dokonania zmian w tym zakresie, podyktowana dobrem uczniów lub brakami kadrowymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12.07.2001 r., I PKN 549/00, OSNP 2003/11/271). To oznacza, że dyrektor szkoły nie ma obowiązku przydzielania godzin z innego przedmiotu, nawet jeśli nauczyciel posiada do niego kwalifikacje, aby uniknąć ograniczenia wymiaru zatrudnienia.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego w podobnych sprawach

Takie stanowisko znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie. Warto wskazać na przykładowe wyroki:

• Konieczność zmian organizacyjnych uniemożliwiających dalsze zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, stanowi uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia nauczycielskiego stosunku pracy. Przepis ten daje dyrektorowi szkoły kompetencję wyboru nauczycieli zwalnianych z pracy z uwagi na ustawowo określone potrzeby organizacyjne szkoły. To uprawnienie dyrektora szkoły może być jednakże zweryfikowane w razie pozytywnego wykazania, że wybór ten był rażąco dowolny lub oczywiście dyskryminował nauczyciela zwalnianego z pracy [wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2021 r. sygn. akt I PSKP 9/21].
• godnie ze zdaniem pierwszym art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1982 r. Karta Nauczyciela dyrektor szkoły może rozwiązać stosunek pracy z nauczycielem jedynie w razie częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć. Zatem nie każda zmiana organizacyjna powodująca zmniejszenie liczby oddziałów uzasadnia rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem, a jedynie taka, która czyni dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć niemożliwym [wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt II PK 148/17].

Możliwość odwołania się od decyzji dyrektora

Jeśli dojdzie do wypowiedzenia, będzie Pani przysługiwało prawo wniesienia odwołania. Wówczas trzeba będzie udowodnić, że zmiana planu nauczania uniemożliwiająca dalsze zatrudnianie w pełnym wymiarze zajęć jest pozorna, ponieważ w tym samym czasie zatrudniono innego nauczyciela i przydzielono mu część godzin.

W odniesieniu do pytania: „Jakie paragrafy łamie dyrektor?” – na tym etapie żadnych. Dopiero po wręczeniu wypowiedzenia i udowodnieniu w sądzie pozorności przyczyn zwolnienia można będzie stwierdzić, że został naruszony art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela.

Ograniczenie zatrudnienia na podstawie art. 22 KN

Ponadto należałoby rozważyć, czy w Pani sytuacji zachodzą przesłanki do stosowania art. 22 ust. 2 KN, który również przewiduje możliwość ograniczenia zatrudnienia – ale wyłącznie za zgodą nauczyciela.

Rola związków zawodowych w ochronie nauczyciela

Jeżeli uważa Pani, że nie zachodzą wymienione w tym przepisie przesłanki, warto zwrócić się do związków zawodowych, aby podjęły działania zanim otrzyma Pani oficjalne pismo w sprawie ograniczenia etatu.

Zakaz dyskryminacji nauczycieli

Działania dyrektora szkoły jako pracodawcy nie mogą zmierzać do dyskryminowania pracownika ze względu na wiek (zbliżający się emerytalny), wymiar zatrudnienia czy podstawę zatrudnienia.

Groźba zwolnienia a skutki prawne

Co do kwestii „grożenia” zwolnieniem – oczywiście nikomu nie powinno się grozić. Należy jednak pamiętać, że to przepisy prawa przewidują możliwość rozwiązania stosunku pracy, jeżeli nauczyciel nie wyraża zgody na ograniczenie wymiaru.

Jeżeli wyrazi Pani zgodę na ograniczenie, nie będzie Pani przysługiwać odwołanie do sądu. Odwołanie przysługuje wyłącznie od oświadczenia pracodawcy o rozwiązaniu stosunku pracy.

Jak udowodnić pozorność zmian organizacyjnych

Samo udowodnienie, że zmiana planu godzin jest pozorna, polega na wykazaniu, że zaproponowano Pani ograniczenie, a w tym samym czasie zatrudniono inną osobę. Dowodem mogą być: analiza stanu zatrudnienia w szkole w chwili rozwiązania stosunku pracy i później, wskazanie konkretnych osób zatrudnionych w tym okresie, a także zeznania świadków.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141