Opiniowanie arkusza organizacji szkoły przez radę pedagogiczną

Co dokładnie opiniuje rada pedagogiczna?

Podstawą jest art. 70 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, zgodnie z którym rada pedagogiczna opiniuje organizację pracy szkoły lub placówki, w tym tygodniowy rozkład zajęć edukacyjnych oraz organizację kwalifikacyjnych kursów zawodowych, jeżeli szkoła takie kursy prowadzi.

To oznacza, że rada pedagogiczna ma prawo wypowiedzieć się o rozwiązaniach organizacyjnych szkoły: liczbie oddziałów, liczbie godzin, sposobie zorganizowania zajęć, dostępności zajęć dodatkowych czy ogólnej strukturze pracy szkoły. Nie oznacza to jednak automatycznie prawa do szczegółowej kontroli każdej indywidualnej decyzji kadrowej dyrektora.

W praktyce przedmiotem opiniowania jest zwykle arkusz organizacji albo materiały przygotowane na jego podstawie.

Arkusz organizacji szkoły a kompetencje dyrektora

Dyrektor kieruje działalnością szkoły i jest jej przełożonym służbowym wobec nauczycieli oraz innych pracowników szkoły – wynika to z art. 68 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. Z kolei do zadań dyrektora należy w szczególności dysponowanie kadrą i organizowanie pracy szkoły.

Znaczenie ma też art. 70 ust. 2 pkt 4 Prawa oświatowego. Z przepisu tego wynika, że rada pedagogiczna opiniuje propozycje dyrektora w sprawach przydziału nauczycielom stałych prac i zajęć w ramach wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatkowo płatnych zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych. Jest to jednak nadal kompetencja opiniodawcza, a nie decyzyjna.

Innymi słowy: dyrektor przedstawia propozycje, rada je opiniuje, ale ostateczne przypisanie konkretnych obowiązków pozostaje w sferze zarządzania szkołą przez dyrektora. Sama opinia rady nie zastępuje decyzji dyrektora.

Czy rada pedagogiczna musi dostać pełne przydziały wszystkich nauczycieli?

Przepisy nie zawierają wprost obowiązku, aby każdy członek rady pedagogicznej przed głosowaniem otrzymał imienne, pełne przydziały wszystkich nauczycieli. Z art. 70 ust. 2 pkt 1 i pkt 4 Prawa oświatowego wynika obowiązek opiniowania, ale ustawa nie narzuca jednej konkretnej formy przedstawienia materiałów.

Dlatego co do zasady dopuszczalne jest przedstawienie radzie danych zbiorczych lub uporządkowanych informacji organizacyjnych, jeżeli pozwalają one rzeczywiście ocenić projekt. Rada nie może być jednak sprowadzona do roli organu, który opiniuje dokument „w ciemno”.

Jeżeli do rzetelnej oceny konieczne jest pokazanie większej szczegółowości, dyrektor powinien to uwzględnić. Zakres potrzebnych danych zależy więc od konkretnego stanu faktycznego: wielkości szkoły, rodzaju zmian organizacyjnych, liczby godzin, przesunięć kadrowych albo pojawiających się wątpliwości co do zgodności projektu z prawem.

Gdzie przebiega granica między opiniowaniem a ingerencją w zarządzanie szkołą?

Granica przebiega tam, gdzie kończy się ocena organizacji pracy szkoły, a zaczyna ingerencja w indywidualne decyzje pracodawcy. Rada pedagogiczna ma prawo ocenić, czy projekt jest logiczny, zgodny z planem nauczania, zapewnia realizację zadań szkoły i nie prowadzi do oczywistych nieprawidłowości organizacyjnych.

Nie ma natomiast podstawy prawnej, by twierdzić, że rada zatwierdza personalne rozdzielenie każdej godziny pomiędzy konkretnych nauczycieli. Taka interpretacja byłaby sprzeczna z art. 68 ust. 1 i ust. 5 Prawa oświatowego, które przyznają dyrektorowi kompetencję do kierowania szkołą i organizowania jej pracy.

Jeśli spór dotyczy nie tyle samego arkusza, ile tego, jak dyrektor podzielił pensum lub rozwiązał brakujące godziny, trzeba oddzielić problem organizacyjny od spraw pracowniczych i kadrowych.

Czy można powołać się na ochronę danych osobowych?

W praktyce w takich sprawach często pojawia się argument RODO. Trzeba jednak zachować ostrożność. Samo powołanie się na ochronę danych osobowych nie rozstrzyga automatycznie sprawy. Dane o przydziale zajęć konkretnego nauczyciela mogą stanowić dane osobowe, ale szkoła może je przetwarzać, jeżeli ma ku temu podstawę prawną i realizuje obowiązek wynikający z przepisów prawa albo prawnie uzasadniony cel organizacyjny.

Z drugiej strony brak przepisu nakazującego pełne ujawnienie wszystkim członkom rady każdego elementu przydziału oznacza, że dyrektor powinien stosować zasadę adekwatności i minimalizacji danych z art. 5 ust. 1 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO). Innymi słowy, należy ujawniać tyle danych, ile jest potrzebne do realizacji celu opiniowania, ale nie więcej.

Dlatego najbezpieczniejsze rozwiązanie to przedstawienie radzie informacji w takim zakresie, który umożliwia ocenę organizacji pracy szkoły, bez niepotrzebnego ujawniania danych wykraczających poza ten cel.

Co powinna zrobić rada, jeśli projekt jest zbyt ogólny?

Jeżeli rada pedagogiczna uzna, że przedstawiony materiał nie pozwala na rzeczywiste zaopiniowanie organizacji pracy szkoły, może zażądać jego uzupełnienia przed głosowaniem. Nie wynika to z jednego przepisu wprost, ale z samej istoty kompetencji opiniodawczej z art. 70 ust. 2 Prawa oświatowego. Opinia musi być świadoma i odnosić się do konkretnego materiału.

W praktyce warto:

Jeżeli problem dotyczy także relacji z innymi organami szkoły, pomocne może być odróżnienie kompetencji opiniodawczych poszczególnych organów, w tym tego, jakie są kompetencje rady rodziców, a jakie rady pedagogicznej.

Czy brak szczegółowych przydziałów unieważnia opinię rady?

Co do zasady nie można automatycznie przyjąć, że opinia rady jest nieważna tylko dlatego, że członkowie nie otrzymali pełnych, imiennych przydziałów wszystkich nauczycieli. Kluczowe jest to, czy rada miała realną możliwość zapoznania się z organizacją pracy szkoły w zakresie wymaganym przez art. 70 ust. 2 pkt 1 Prawa oświatowego.

Jeżeli przedstawione dane były wystarczające do oceny organizacji pracy szkoły, sama okoliczność braku pełnych przydziałów personalnych nie przesądza o wadliwości procedury. Jeżeli jednak materiał był tak ubogi, że rada nie mogła ocenić podstawowych elementów organizacyjnych, może to prowadzić do zarzutu, że opinia została wydana wyłącznie formalnie.

Do kogo można zgłosić zastrzeżenia?

To zależy od rodzaju problemu. Jeżeli chodzi o nieprawidłowości w organizacji pracy szkoły albo w procedurze opiniowania, w praktyce można kierować zastrzeżenia do:

• dyrektora – w pierwszej kolejności, na etapie prac nad projektem,
• organu prowadzącego szkołę – jeżeli problem dotyczy organizacji i finansowania,
• organu sprawującego nadzór pedagogiczny, najczęściej kuratora oświaty – gdy zarzuty dotyczą zgodności działania szkoły z przepisami prawa oświatowego.

Jeżeli sprawa dotyczy indywidualnego naruszenia praw nauczyciela, możliwe są także środki właściwe dla prawa pracy lub Karty Nauczyciela. Wtedy trzeba analizować konkretną sytuację, a nie samą procedurę opiniowania arkusza.

Praktyczny wniosek

Rada pedagogiczna powinna znać tyle informacji o projekcie organizacji pracy szkoły, aby móc wykonać kompetencję opiniodawczą z art. 70 ust. 2 pkt 1 Prawa oświatowego w sposób rzeczywisty. Nie ma jednak przepisu, który dawałby jej automatyczne prawo do otrzymania pełnych, szczegółowych i imiennych przydziałów wszystkich nauczycieli w każdym przypadku.

Jeżeli przedstawione materiały są wystarczające do oceny organizacji pracy szkoły, dyrektor może ograniczyć zakres ujawnianych danych. Jeżeli nie są wystarczające, rada ma podstawy, by domagać się uzupełnienia materiałów przed wydaniem opinii.

FAQ

Czy rada pedagogiczna zatwierdza arkusz organizacji szkoły?

Nie. Z art. 70 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo oświatowe wynika kompetencja opiniodawcza, a nie zatwierdzająca.

Czy dyrektor musi pokazać radzie imienne przydziały wszystkich nauczycieli?

Nie ma przepisu nakazującego to w każdym przypadku. Dyrektor powinien jednak przedstawić materiały w takim zakresie, aby rada mogła wydać realną opinię.

Czy rada może odmówić opiniowania, gdy danych jest za mało?

W praktyce rada może wnioskować o uzupełnienie materiałów i zgłosić zastrzeżenia do protokołu. To, jakie działania będą zasadne, zależy od braków w dokumentacji i okoliczności sprawy.

Czy RODO zawsze blokuje ujawnienie przydziałów nauczycieli?

Nie. Należy stosować zasadę minimalizacji danych z art. 5 ust. 1 lit. c RODO. Udostępniany powinien być taki zakres informacji, jaki jest potrzebny do celu opiniowania.

Gdzie zgłosić poważne zastrzeżenia do procedury opiniowania?

Najpierw warto zgłosić je dyrektorowi i wnieść o odnotowanie w protokole. W razie dalszego sporu można rozważyć wystąpienie do organu prowadzącego albo kuratora oświaty.

Źródła

1. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, w szczególności art. 68 ust. 1 pkt 1, art. 68 ust. 5 oraz art. 70 ust. 2 pkt 1 i pkt 4, ISAP.

2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (RODO), w szczególności art. 5 ust. 1 lit. c.