Powrót wicedyrektora do nauczania a brak pełnego etatu

Co dzieje się po rezygnacji z funkcji wicedyrektora?

Sama rezygnacja z funkcji kierowniczej nie powoduje powstania po stronie szkoły obowiązku zapewnienia pełnego etatu nauczycielskiego. Funkcja wicedyrektora jest funkcją powierzoną, a nie odrębnym stosunkiem pracy. O tym, ile godzin nauczyciel może otrzymać po powrocie do zwykłych obowiązków, decydują przede wszystkim arkusz organizacyjny szkoły, plan nauczania oraz posiadane kwalifikacje.

Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony na podstawie mianowania, a w szkole nie ma dla niego pełnego wymiaru zajęć, zastosowanie mogą mieć przepisy art. 20 ust. 1 pkt 2 oraz art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, w razie zmian organizacyjnych powodujących brak możliwości dalszego zatrudniania nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, dyrektor rozwiązuje z nim stosunek pracy albo – na wniosek nauczyciela – przenosi go w stan nieczynny.

Jeżeli jednak nauczyciel wyrazi zgodę, możliwe jest ograniczenie zatrudnienia do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć wraz z proporcjonalnym obniżeniem wynagrodzenia. Wynika to wprost z art. 22 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela.

Czy dyrektor musi uzupełnić etat do pełnego wymiaru?

Nie. Przepisy nie nakładają na dyrektora szkoły bezwzględnego obowiązku zapewnienia pełnego etatu w tej samej placówce po rezygnacji z funkcji wicedyrektora. Jeżeli w arkuszu organizacyjnym przewidziano np. tylko 11 godzin zajęć zgodnych z Pani specjalnością, to samo to nie oznacza, że szkoła musi dołożyć inne godziny tylko po to, aby zachować pełny etat.

Możliwe są jednak różne rozwiązania praktyczne:

• pozostawienie zatrudnienia w niepełnym wymiarze – jeśli nauczyciel wyrazi zgodę na ograniczenie zatrudnienia na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela,
• uzupełnienie tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć w innej szkole lub szkołach na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela,
• powierzenie innych zajęć w tej samej szkole, ale tylko wtedy, gdy nauczyciel ma do nich kwalifikacje i istnieje możliwość prawna odpowiedniego ukształtowania warunków pracy,
• w razie braku zgody na ograniczenie zatrudnienia – zastosowanie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy – Karta Nauczyciela.

Warto też odróżnić sytuację wicedyrektora od przypadków takich jak powrót dyrektora na dawne stanowisko pracy, bo skutki organizacyjne dla innych nauczycieli mogą wyglądać inaczej.

Uzupełnienie etatu w innej szkole albo na innym stanowisku

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela organ prowadzący szkołę może nałożyć na nauczyciela obowiązek podjęcia pracy w innej szkole lub szkołach w celu uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć – w wymiarze nie większym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. Na innym stanowisku można to zrobić tylko za zgodą nauczyciela.

To ważne rozróżnienie. Uzupełnienie etatu:

• w innej szkole na tym samym stanowisku – może nastąpić w granicach art. 22 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela,
• na innym stanowisku – wymaga zgody nauczyciela,
• w tej samej szkole przez dołożenie innych zadań – musi odpowiadać kwalifikacjom i zasadom zatrudniania na danym stanowisku.

Jeżeli problem dotyczy zmniejszenia liczby godzin, pomocny może być także materiał o tym, kiedy dopuszczalne jest ograniczenie etatu nauczyciela.

Czy można uzupełnić etat godzinami w bibliotece?

Tak, ale nie w każdej sytuacji. Sam fakt, że w szkole są wolne godziny w bibliotece, nie oznacza jeszcze, że muszą one zostać przydzielone nauczycielowi wracającemu z funkcji wicedyrektora. Kluczowe są tu kwalifikacje i formalna możliwość zatrudnienia na takim stanowisku.

Wymaganie posiadania kwalifikacji wynika z art. 9 ust. 1 pkt 1 oraz art. 10 ust. 5 pkt 5 ustawy – Karta Nauczyciela, a szczegółowe wymagania kwalifikacyjne określa rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli. Jeżeli nauczyciel nie ma kwalifikacji do pracy nauczyciela bibliotekarza, dyrektor nie powinien zaliczać takich godzin do etatu na tym stanowisku jak zwykłego uzupełnienia pensum.

Dodatkowo trzeba pamiętać, że stanowisko nauczyciela przedmiotowego i nauczyciela bibliotekarza może wiązać się z innym tygodniowym obowiązkowym wymiarem zajęć, ustalanym na podstawie art. 42 ust. 3 i ust. 7 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela oraz uchwał organu prowadzącego, jeżeli chodzi o niektóre stanowiska i pensum łączone. To oznacza, że nie zawsze da się „prosto” dopisać godziny biblioteczne bez odpowiedniego uregulowania warunków pracy.

Brak kwalifikacji do biblioteki – co wtedy?

Jeżeli nauczyciel nie ma wymaganych kwalifikacji do pracy w bibliotece, nie powinien otrzymać tych godzin jako zwykłej części etatu na stanowisku, którego kwalifikacji nie spełnia. W praktyce taka sytuacja wymagałaby odrębnej podstawy zatrudnienia, o ile w ogóle byłaby dopuszczalna.

Dawniej w praktyce szkolnej często odwoływano się do art. 10 ust. 9 ustawy – Karta Nauczyciela, ale obecnie należy bardzo ostrożnie oceniać możliwość zatrudnienia osoby bez pełnych kwalifikacji, ponieważ rozwiązanie to ma charakter wyjątkowy i zależy od konkretnych przesłanek ustawowych oraz aktualnych regulacji wykonawczych. Nie można więc przyjąć automatycznie, że dyrektor zawsze może zawrzeć dodatkową umowę tylko dlatego, że w szkole są wolne godziny.

W takiej sytuacji znaczenie mają m.in.:

• rodzaj stanowiska i wymagane kwalifikacje,
• treść arkusza organizacyjnego,
• zgoda nauczyciela na zmianę warunków pracy,
• ewentualne potrzeby organizacyjne szkoły i przepisy szczególne.

Jeżeli szkoła chce powierzyć stanowisko kierownicze lub zmienić zakres funkcji, warto porównać to także z zasadami, jakie obowiązują przy powierzeniu stanowiska dyrektora lub przy zmianach dotyczących kadry kierowniczej, np. takich jak odwołanie wicedyrektora.

Czy nauczyciel w wieku przedemerytalnym jest szczególnie chroniony?

To zależy od podstawy zatrudnienia. Ochrona przedemerytalna z art. 39 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy dotyczy co do zasady wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.

W przypadku nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania sytuacja nie jest jednak tożsama z klasycznym stosunkiem pracy z umowy o pracę. W orzecznictwie przyjmuje się, że szczególne regulacje Karty Nauczyciela mogą wyłączać zastosowanie tej ochrony wprost w niektórych trybach rozwiązania stosunku pracy. Dlatego nie można zakładać, że sam wiek 59 lat blokuje zastosowanie art. 20 ustawy – Karta Nauczyciela.

Ocena ryzyka rozwiązania stosunku pracy albo ograniczenia etatu zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego: podstawy zatrudnienia, rodzaju szkoły, treści arkusza organizacyjnego i tego, czy rzeczywiście zachodzą przesłanki z art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy – Karta Nauczyciela.

Urlop wypoczynkowy przed odejściem na emeryturę

W szkołach feryjnych urlop wypoczynkowy nauczyciela jest co do zasady wykorzystywany w czasie ferii szkolnych, zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela. Jeżeli więc nauczyciel pozostaje zatrudniony do końca roku szkolnego, zwykle korzysta z urlopu w czasie ferii zimowych i letnich, a nie „wybiera” go w dowolnym terminie jak pracownik niepedagogiczny.

Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop przysługuje wtedy, gdy stosunek pracy ustaje, a urlop nie został wykorzystany. Podstawę stanowi art. 66 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela. W praktyce kluczowe jest więc:

• kiedy dokładnie ustaje stosunek pracy,
• czy szkoła jest feryjna czy nieferyjna,
• czy nauczyciel był nieobecny w okresie ferii z powodu np. choroby lub innej usprawiedliwionej przeszkody.

Jeżeli odejście na emeryturę nastąpi z końcem roku szkolnego i nie wystąpią przeszkody w korzystaniu z urlopu w ferie, zwykle nie powstaje „zaległy urlop” do osobnego wykorzystania. Inaczej może być, gdy stosunek pracy ustanie wcześniej albo gdy nauczyciel z przyczyn usprawiedliwionych nie mógł skorzystać z urlopu w okresie ferii.

Co warto zrobić w praktyce?

Przed podjęciem decyzji warto poprosić szkołę o jasne przedstawienie podstawy prawnej proponowanego rozwiązania. Dla nauczyciela wracającego z funkcji wicedyrektora istotne są zwłaszcza:

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak te same przepisy mogą działać w praktyce w zależności od kwalifikacji, arkusza organizacyjnego i zgody nauczyciela.

FAQ

Czy po rezygnacji z funkcji wicedyrektora szkoła musi dać pełny etat?

Nie. O liczbie godzin decydują rzeczywiste potrzeby organizacyjne szkoły. Przepisy nie gwarantują automatycznie pełnego etatu po powrocie do zwykłego nauczania.

Czy mogę odmówić ograniczenia zatrudnienia?

Tak. Ograniczenie zatrudnienia nauczyciela mianowanego na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela wymaga zgody nauczyciela. Brak zgody może jednak skutkować zastosowaniem art. 20 tej ustawy.

Czy wolne godziny w bibliotece wystarczą, aby uzupełnić etat?

Nie zawsze. Potrzebne są odpowiednie kwalifikacje do pracy w bibliotece oraz prawidłowe uregulowanie warunków zatrudnienia, bo może chodzić o inne stanowisko i inne pensum.

Czy wiek przedemerytalny chroni nauczyciela mianowanego przed art. 20 KN?

Nie daje automatycznej ochrony. Ocena zależy od podstawy zatrudnienia i trybu rozwiązania stosunku pracy. W sprawach nauczycieli mianowanych pierwszeństwo mają przepisy szczególne Karty Nauczyciela.

Do kiedy trzeba wykorzystać urlop przed emeryturą?

W szkołach feryjnych nauczyciel co do zasady korzysta z urlopu w czasie ferii. Jeżeli stosunek pracy kończy się z końcem roku szkolnego i nie było przeszkód do wykorzystania urlopu, zwykle nie ma odrębnego „zaległego urlopu” do wybierania.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, w szczególności art. 20 ust. 1 pkt 2, art. 22 ust. 1-2, art. 42 ust. 3 i ust. 7 pkt 3, art. 64 ust. 1, art. 66 ust. 2 – ISAP.

2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 39 – ISAP.

3. Rozporządzenie Ministra Edukacji w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli – aktualny tekst w ISAP.