Kto ponosi winę za wypadek z udziałem rowerzysty?

Opis problemu

Kierująca samochodem stała jako druga w kolejce na czerwonym świetle. Po zapaleniu się zielonego światła włączyła kierunkowskaz, ruszyła i rozpoczęła skręt w prawo. Twierdzi, że w lusterkach nie widziała rowerzysty. Po wykonaniu manewru rowerzysta uderzył w przednią boczną część samochodu lub koło, a następnie upadł. Z opisu wynika, że mógł jechać z chodnika, z dużą prędkością. U rowerzysty stwierdzono pęknięcie kości przedramienia. Na miejscu nie wezwano policji i nie sporządzono oświadczenia o winie.

W takim stanie faktycznym nie da się uczciwie przesądzić winy wyłącznie na podstawie relacji jednej strony. Kluczowe będą: organizacja ruchu w miejscu zdarzenia, istnienie przejazdu dla rowerzystów, przebieg drogi dla rowerów lub pasa ruchu dla rowerów, ustawienie sygnalizacji, ślady na pojeździe, obrażenia, zeznania świadków oraz ewentualny monitoring.

Jakie przepisy mają znaczenie przy skręcie w prawo i zderzeniu z rowerzystą?

Podstawą oceny zachowania kierowcy jest przede wszystkim art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, zgodnie z którym kierujący pojazdem może zmienić kierunek jazdy tylko z zachowaniem szczególnej ostrożności. Z kolei art. 22 ust. 5 tej ustawy nakazuje zawczasu i wyraźnie sygnalizować zamiar zmiany kierunku jazdy oraz zaprzestać sygnalizowania niezwłocznie po wykonaniu manewru.

Dla rowerzystów szczególne znaczenie ma art. 27 ust. 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Przepis ten stanowi, że kierujący pojazdem, zbliżając się do przejazdu dla rowerzystów, jest obowiązany zachować szczególną ostrożność i ustąpić pierwszeństwa kierującemu rowerem znajdującemu się na przejeździe.

Bardzo ważny jest także art. 27 ust. 1a ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z nim kierujący pojazdem, który skręca w drogę poprzeczną, jest obowiązany zachować szczególną ostrożność i ustąpić pierwszeństwa kierującemu rowerem, hulajnogą elektryczną albo urządzeniem transportu osobistego oraz osobie poruszającej się przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch, jadącym na wprost po jezdni, pasie ruchu dla rowerów, drodze dla rowerów lub innej części drogi, którą kierujący zamierza opuścić.

Oznacza to, że jeżeli rowerzysta jechał prawidłowo na wprost po drodze dla rowerów, pasie ruchu dla rowerów albo po jezdni, a kierowca skręcał w prawo w drogę poprzeczną, zasadą jest obowiązek ustąpienia rowerzyście pierwszeństwa. Jeżeli jednak rowerzysta poruszał się chodnikiem, następnie gwałtownie wjechał na jezdnię lub przejście dla pieszych i nie było tam przejazdu dla rowerzystów, ocena może być zupełnie inna.

Czy rowerzysta mógł jechać chodnikiem?

Co do zasady kierujący rowerem powinien korzystać z drogi dla rowerów lub pasa ruchu dla rowerów, jeżeli są wyznaczone dla kierunku, w którym się porusza. Wynika to z art. 33 ust. 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym.

Jazda rowerem po chodniku albo drodze dla pieszych jest wyjątkiem. Zgodnie z art. 33 ust. 5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym korzystanie z chodnika lub drogi dla pieszych przez kierującego rowerem jest dozwolone, gdy:

• opiekuje się on osobą w wieku do 10 lat kierującą rowerem,
• szerokość chodnika wzdłuż drogi, po której ruch pojazdów jest dozwolony z prędkością większą niż 50 km/h, wynosi co najmniej 2 m i brakuje drogi dla rowerów oraz pasa ruchu dla rowerów,
• warunki pogodowe zagrażają bezpieczeństwu rowerzysty na jezdni, np. śnieg, silny wiatr, ulewa, gołoledź albo gęsta mgła.

Jeżeli rowerzysta korzysta z chodnika lub drogi dla pieszych, art. 33 ust. 6 ustawy – Prawo o ruchu drogowym nakazuje mu jechać powoli, zachować szczególną ostrożność i ustępować miejsca pieszym. Jeżeli więc rowerzysta poruszał się chodnikiem szybko i następnie wjechał w bok skręcającego samochodu, ta okoliczność może przemawiać za jego przyczynieniem się albo nawet za jego wyłączną winą – zależnie od ustaleń policji lub sądu.

Jeżeli chcesz porównać podobne sytuacje z udziałem jednośladu, zobacz także potrącenie rowerzysty oraz sprawę, w której omawiany był rowerzysta jako sprawca.

Przejazd dla rowerzystów, przejście dla pieszych czy zwykły chodnik?

Rozstrzygające znaczenie ma to, którędy faktycznie poruszał się rowerzysta. Inaczej ocenia się rowerzystę jadącego po przejeździe dla rowerzystów, inaczej po drodze dla rowerów przecinającej jezdnię, a inaczej po zwykłym przejściu dla pieszych lub po chodniku bez prawa do jazdy.

Czy rowerzysta może wjechać bezpośrednio przed samochód?

Nie. Art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym zakazuje kierującemu rowerem wjeżdżania bezpośrednio przed jadący pojazd na przejeździe dla rowerzystów. Nawet gdy rowerzysta korzysta z przejazdu, nie zwalnia go to z obowiązku zachowania ostrożności.

Znaczenie ma również art. 4 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, czyli zasada ograniczonego zaufania. Uczestnik ruchu ma prawo liczyć, że inni uczestnicy przestrzegają przepisów, chyba że okoliczności wskazują na możliwość odmiennego zachowania. Jeżeli kierowca widzi szybko nadjeżdżającego rowerzystę albo rowerzystę zbliżającego się do przejazdu, powinien odpowiednio zareagować. Z drugiej strony rowerzysta, widząc skręcający samochód, także powinien zachować ostrożność.

Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 3 września 2008 r., sygn. WA 34/08, wskazując, że naruszenie obowiązków przez kierowcę nie zwalnia rowerzysty z obowiązku zachowania szczególnej ostrożności.

Czy trzeba podpisać oświadczenie o winie?

Nie ma obowiązku podpisywania oświadczenia o winie, jeżeli sprawa jest sporna. Oświadczenie po kolizji ma sens tylko wtedy, gdy obie strony zgadzają się co do przebiegu zdarzenia i odpowiedzialności. Jeżeli rowerzysta po kilku dniach żąda oświadczenia, a kierowca nie uważa się za sprawcę, nie powinien podpisywać dokumentu sprzecznego ze swoim stanowiskiem.

Można natomiast przekazać dane potrzebne do zgłoszenia szkody ubezpieczycielowi, bez przyznawania się do winy. Samo zgłoszenie szkody z OC posiadacza pojazdu nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności karnej ani wykroczeniowej. Ubezpieczyciel prowadzi własne postępowanie likwidacyjne, a policja lub sąd oceniają odpowiedzialność za naruszenie zasad ruchu drogowego.

W przypadku wątpliwości co do mandatu warto znać zasady dotyczące przyjęcia mandatu za potrącenie rowerzysty.

Co grozi po wypadku, w którym rowerzysta doznał złamania?

Jeżeli obrażenia rowerzysty powodują naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwające powyżej 7 dni, policja może badać sprawę pod kątem art. 177 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten dotyczy nieumyślnego spowodowania wypadku przez naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, którego skutkiem są obrażenia określone w art. 157 § 1 Kodeksu karnego. Za czyn z art. 177 § 1 Kodeksu karnego grozi kara pozbawienia wolności do 3 lat.

Jeżeli obrażenia nie przekraczają progu z art. 157 § 1 Kodeksu karnego, sprawa może być oceniana jako wykroczenie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń. Przepis ten dotyczy spowodowania zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym przez niezachowanie należytej ostrożności. W sprawie wykroczeniowej możliwa jest grzywna, a w określonych przypadkach także zakaz prowadzenia pojazdów na podstawie art. 86 § 3 Kodeksu wykroczeń.

To, czy doszło do przestępstwa, zależy od dokumentacji medycznej i opinii biegłego. Samo określenie „pęknięta kość przedramienia” często sugeruje obrażenia powyżej 7 dni, ale ostateczna kwalifikacja należy do organów prowadzących postępowanie.

Jak rozmawiać z policją?

Przede wszystkim należy mówić spokojnie i trzymać się faktów. Warto wskazać, że kierowca ruszył na zielonym świetle, sygnalizował skręt, wykonywał manewr powoli, sprawdzał sytuację po prawej stronie i nie widział rowerzysty przed rozpoczęciem skrętu. Trzeba też podkreślić, jeżeli jest to zgodne z prawdą, że rowerzysta nadjechał z chodnika z dużą prędkością i uderzył w bok lub przednią boczną część pojazdu już po rozpoczęciu albo zakończeniu skrętu.

Należy podać dane świadków, ale nie warto sugerować, że wszyscy pasażerowie „patrzyli w lusterka”. Bardziej wiarygodne są konkretne obserwacje: kiedy pojazd ruszył, czy kierunkowskaz był włączony, skąd nadjechał rowerzysta, gdzie nastąpiło uderzenie, jaka była siła zderzenia i czy w miejscu zdarzenia znajdował się przejazd dla rowerzystów.

Jeżeli kierowca ma status osoby podejrzanej lub podejrzanego, ma prawo odmówić składania wyjaśnień albo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania. Wynika to z art. 175 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Jeżeli jest przesłuchiwany jako świadek, powinien zeznawać zgodnie z prawdą, ale może korzystać z uprawnień przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić go lub osobę najbliższą na odpowiedzialność karną.

Jeżeli spór dotyczy tego, kto miał pierwszeństwo, warto odtworzyć organizację ruchu ze zdjęć, map, nagrań i znaków drogowych. Przy poważniejszych skutkach można też sprawdzić konsekwencje śmiertelnego wypadku drogowego, choć oczywiście skutki prawne zależą od obrażeń i winy w konkretnej sprawie.

Jakie dowody warto zabezpieczyć?

• zdjęcia miejsca zdarzenia, znaków, sygnalizacji, przejścia dla pieszych i ewentualnego przejazdu dla rowerzystów,
• zdjęcia uszkodzeń samochodu i roweru, zwłaszcza miejsca pierwszego kontaktu,
• dane świadków, w tym pasażerów i osób postronnych,
• nagrania z kamer samochodowych, sklepów, monitoringu miejskiego lub pobliskich budynków,
• dokumentację medyczną rowerzysty, jeżeli zostanie dołączona do akt,
• notatkę z własnym opisem zdarzenia sporządzoną możliwie szybko po wypadku.

Warto także ustalić, czy rowerzysta faktycznie miał zielone światło i dla jakiego toru ruchu: dla jezdni, przejścia dla pieszych czy przejazdu dla rowerzystów. Sygnalizator dla pieszych nie zawsze oznacza identyczną sytuację prawną dla rowerzysty jadącego po chodniku.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sprawie nie należy automatycznie przyjmować winy kierowcy ani podpisywać oświadczenia o odpowiedzialności. Jeżeli rowerzysta jechał prawidłowo po drodze dla rowerów albo był na przejeździe dla rowerzystów, pozycja kierowcy jest trudniejsza. Jeżeli jednak rowerzysta nadjechał szybko z chodnika, wjechał na przejście dla pieszych albo uderzył w bok pojazdu już po rozpoczęciu lub zakończeniu skrętu, może to przemawiać za jego winą lub współwiną.

Najważniejsze jest dokładne odtworzenie miejsca zdarzenia i zabezpieczenie dowodów. W rozmowie z policją trzeba unikać ocen typu „to na pewno nie moja wina”, a skupić się na faktach: kierunkowskazie, prędkości, torze ruchu, miejscu uderzenia, położeniu rowerzysty i oznakowaniu drogi.

Źródła

• Art. 3 ust. 1, art. 4, art. 22 ust. 1 i 5, art. 26 ust. 3 pkt 3, art. 27 ust. 1, 1a i 3, art. 33 ust. 1, 4 pkt 1, 5 i 6 oraz art. 44 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym.
• Art. 86 § 1 i § 3 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń.
• Art. 157 § 1 i art. 177 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Art. 175 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 3 września 2008 r., sygn. WA 34/08.