Konsekwencje potrącenia pieszego przez rowerzystę

Od czego zależą konsekwencje potrącenia pieszego przez rowerzystę?

W opisanej sytuacji nie da się ocenić skutków wyłącznie po samym fakcie kontaktu roweru z pieszym. Prawnie znaczenie mają co najmniej cztery kwestie: czy rowerzysta naruszył przepisy ruchu drogowego, czy pieszy odniósł obrażenia, jak długo trwały skutki zdrowotne oraz czy powstała szkoda majątkowa, np. zniszczenie rzeczy.

Skoro rowerzysta poruszał się po chodniku, trzeba zacząć od zasad korzystania z tej części drogi. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym kierujący rowerem jest obowiązany korzystać z drogi dla rowerów lub pasa ruchu dla rowerów, jeżeli są one wyznaczone dla kierunku, w którym się porusza lub zamierza skręcić. Co do zasady rower nie powinien jechać chodnikiem.

Wyjątki przewiduje art. 33 ust. 5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Kierujący rowerem może wyjątkowo korzystać z chodnika lub drogi dla pieszych, gdy: opiekuje się osobą w wieku do 10 lat kierującą rowerem, szerokość chodnika wzdłuż drogi z dopuszczalną prędkością większą niż 50 km/h wynosi co najmniej 2 m i brakuje drogi dla rowerów oraz pasa ruchu dla rowerów, albo warunki pogodowe zagrażają bezpieczeństwu rowerzysty. Nawet wtedy musi jechać powoli, zachować szczególną ostrożność i ustępować miejsca pieszym – art. 33 ust. 6 tej ustawy.

Jeżeli żaden z wyjątków nie zachodził, samo poruszanie się rowerem po chodniku mogło stanowić naruszenie przepisów, a to może przesądzać o winie przy ocenie całego zdarzenia.

Wykroczenie czy przestępstwo?

Nie każde potrącenie pieszego oznacza przestępstwo. Jeżeli doszło przede wszystkim do naruszenia zasad ruchu i nie ma istotnych skutków zdrowotnych, w praktyce sprawa może zakończyć się odpowiedzialnością za wykroczenie. Podstawą może być art. 86 § 1 Kodeksu wykroczeń, zgodnie z którym kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu, nie zachowując należytej ostrożności, powoduje zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, podlega karze grzywny.

Jeżeli natomiast pieszy doznał obrażeń ciała, znaczenie ma art. 157 Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 157 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający dłużej niż 7 dni, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Natomiast art. 157 § 2 Kodeksu karnego dotyczy naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia trwającego nie dłużej niż 7 dni.

Kluczowe jest więc nie subiektywne odczucie bólu, lecz medyczna ocena skutku. O tym, czy obrażenia trwały powyżej 7 dni, zwykle rozstrzyga dokumentacja medyczna i opinia biegłego lekarza.

Jeżeli interesują Pana również konsekwencje potrącenia pieszego na pasach przez kierującego pojazdem mechanicznym, warto porównać te zasady, pamiętając, że odpowiedzialność rowerzysty jest oceniana odrębnie.

Znaczenie granicy 7 dni

Granica 7 dni ma bardzo duże znaczenie praktyczne.

Zgodnie z art. 157 § 4 Kodeksu karnego ściganie czynu z art. 157 § 2 odbywa się z oskarżenia prywatnego, chyba że pokrzywdzonym jest osoba najbliższa wspólnie zamieszkująca ze sprawcą – ten wyjątek w opisanej sytuacji raczej nie ma zastosowania.

To oznacza, że przy lekkim urazie pieszy nie musi ograniczać się do samego zgłoszenia na policję. Może też wnieść prywatny akt oskarżenia do sądu rejonowego. Policja lub prokuratura nie zawsze będą wtedy prowadzić sprawę tak jak przy czynie ściganym z urzędu.

Jak długo pieszy może zgłosić sprawę?

Nie ma jednej odpowiedzi dla każdej sytuacji, bo terminy zależą od kwalifikacji prawnej.

Jeżeli czyn miałby być oceniany jako przestępstwo z art. 157 § 1 Kodeksu karnego, przedawnienie karalności następuje co do zasady po 5 latach od czasu jego popełnienia – art. 101 § 1 pkt 4 Kodeksu karnego. Jeżeli w tym czasie wszczęto postępowanie, karalność ustaje z upływem 10 lat od zakończenia tego podstawowego okresu – art. 102 § 1 Kodeksu karnego.

Jeżeli chodzi o czyn z art. 157 § 2 Kodeksu karnego ścigany z oskarżenia prywatnego, zastosowanie ma art. 101 § 2 Kodeksu karnego: karalność ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu popełnienia czynu.

W sprawie o wykroczenie podstawowy termin przedawnienia wynosi 1 rok od czasu popełnienia czynu, a jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie, karalność wykroczenia ustaje po 2 latach od zakończenia tego pierwszego okresu – art. 45 § 1 ustawy z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń.

Z praktycznego punktu widzenia zgłoszenie może nastąpić dość szybko albo po pewnym czasie, jeśli dopiero później ujawnią się skutki zdrowotne. Im dłuższy upływ czasu, tym zwykle trudniej udowodnić związek obrażeń z konkretnym zdarzeniem.

Czy sprawa skończy się mandatem?

Mandat jest możliwy wtedy, gdy okoliczności wskazują na wykroczenie i nie ma sporu co do przebiegu zdarzenia. Jeżeli skutki zdrowotne są niejasne albo pokrzywdzony twierdzi, że doznał obrażeń, sprawa może wyjść poza prosty tryb mandatowy.

Gdy w grę wchodzi przestępstwo z art. 157 Kodeksu karnego, nie kończy się to mandatem, tylko postępowaniem karnym. W zależności od materiału dowodowego może dojść do umorzenia, skierowania aktu oskarżenia lub – przy lżejszych przypadkach i sprzyjających okolicznościach – do warunkowego umorzenia postępowania.

Jeżeli chce Pan porównać zdarzenie z udziałem cofającego pojazdu, pomocny może być materiał o potrąceniu pieszego podczas cofania i odpowiedzialności za naruszenie zasad ostrożności.

Warunkowe umorzenie postępowania – kiedy jest realne?

Jeżeli doszłoby do postępowania karnego, w lżejszych sprawach rzeczywiście możliwe jest warunkowe umorzenie. Podstawę stanowi art. 66 § 1 Kodeksu karnego. Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, sprawca nie był karany za przestępstwo umyślne, a jego właściwości i warunki osobiste uzasadniają przypuszczenie, że będzie przestrzegał porządku prawnego.

Dodatkowo, zgodnie z art. 66 § 2 Kodeksu karnego, warunkowe umorzenie jest możliwe w stosunku do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. W przypadku art. 157 § 1 Kodeksu karnego ten warunek jest spełniony, bo górna granica zagrożenia wynosi 2 lata.

Okres próby wynosi od 1 roku do 3 lat – art. 67 § 1 Kodeksu karnego. Sąd może też nałożyć określone obowiązki, w tym obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę – art. 67 § 3 Kodeksu karnego.

Warunkowe umorzenie nie jest skazaniem. To ważne zwłaszcza dla osoby studiującej lub rozpoczynającej pracę, ale każda sprawa zależy od konkretnego stanu faktycznego, dokumentacji medycznej i dotychczasowej karalności.

Odpowiedzialność cywilna za zniszczone rzeczy i ewentualny uszczerbek

Nawet jeśli sprawa karna nie zostanie wszczęta albo zakończy się łagodnie, pozostaje odpowiedzialność cywilna. Zgodnie z art. 415 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Jeżeli podczas zderzenia zostało rozerwane pudełko albo uszkodzona jego zawartość, poszkodowany może żądać zwrotu wartości szkody. Jeżeli doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, może dochodzić m.in. zwrotu kosztów leczenia na podstawie art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego oraz zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę na podstawie art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego.

Roszczenia cywilne co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie dłużej jednak niż z upływem 10 lat od zdarzenia – art. 4421 § 1 Kodeksu cywilnego. Gdy szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, termin jest dłuższy i wynosi 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa – art. 4421 § 2 Kodeksu cywilnego.

Co warto zrobić po takim zdarzeniu?

Jeżeli sprawa nie została zakończona na miejscu, rozsądne jest zabezpieczenie własnej pozycji dowodowej. W praktyce warto:

• spisać dokładnie datę, godzinę i miejsce zdarzenia,
• zachować historię połączeń telefonicznych i wiadomości,
• ustalić, czy byli świadkowie lub monitoring,
• nie przyznawać automatycznie odpowiedzialności za skutki zdrowotne, których nie potwierdzono medycznie,
• rozważyć polubowne naprawienie drobnej szkody rzeczowej, jeżeli faktycznie powstała.

Jeżeli pokrzywdzony kontaktuje się po czasie i żąda pieniędzy, warto prosić o konkret: dokumentację medyczną, rachunki, opis szkody i podstawę żądania. Sama informacja o bólu bez dokumentów nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności za uszczerbek.

Czy brak wezwania policji na miejsce pogarsza sytuację?

Nie zawsze. Skoro pokrzywdzony sam zrezygnował z oczekiwania na patrol i nie chciał karetki, to ten fakt może mieć znaczenie dowodowe, ale nie zamyka mu drogi do późniejszego zgłoszenia sprawy. Z drugiej strony dla organów ścigania będzie to jedna z okoliczności przemawiających za oceną, że skutki zdarzenia początkowo nie wyglądały na poważne.

Istotne będzie jednak to, co da się później obiektywnie wykazać: dokumentacją lekarską, zeznaniami świadków, nagraniem monitoringu czy opinią biegłego.

FAQ

Czy pieszy może zgłosić sprawę dopiero po kilku dniach?

Tak. Późniejsze zgłoszenie jest dopuszczalne. O skutkach prawnych decyduje jednak termin przedawnienia właściwy dla wykroczenia albo przestępstwa oraz to, czy da się udowodnić związek obrażeń ze zdarzeniem.

Czy sam ból bez widocznych obrażeń wystarczy do skazania?

Nie powinien wystarczyć sam opis bólu. Potrzebne są dowody, przede wszystkim dokumentacja medyczna, a w sprawie karnej często także opinia biegłego.

Czy jazda rowerem po chodniku zawsze jest wykroczeniem?

Nie. Wyjątki wynikają z art. 33 ust. 5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Jeżeli jednak wyjątek nie zachodził, poruszanie się po chodniku było nieprawidłowe.

Czy warunkowe umorzenie oznacza karalność jak przy wyroku skazującym?

Nie. Warunkowe umorzenie nie jest wyrokiem skazującym, choć jest orzeczeniem sądu karnego i może wiązać się z okresem próby oraz dodatkowymi obowiązkami.

Czy poszkodowany może żądać pieniędzy bez wyroku?

Tak. Roszczenia cywilne można zgłaszać niezależnie od sprawy karnej. Poszkodowany powinien jednak wykazać wysokość szkody i związek ze zdarzeniem.

Źródła

• art. 33 ust. 1, ust. 5 i ust. 6 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym
• art. 86 § 1 oraz art. 45 § 1 ustawy z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń
• art. 157 § 1, § 2 i § 4, art. 66 § 1 i § 2, art. 67 § 1 i § 3, art. 101 § 1 pkt 4, art. 101 § 2 oraz art. 102 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 415, art. 444 § 1, art. 445 § 1 oraz art. 4421 § 1 i § 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• postanowienie Sądu Najwyższego z 17 maja 2000 r., sygn. I KZP 7/00