Wezwanie do wykupu weksla po zmarłym poręczycielu

Wezwanie do wykupu weksla po śmierci poręczyciela – od czego zacząć?

Samo otrzymanie wezwania do wykupu weksla nie oznacza jeszcze, że musi Pan zapłacić. W sprawie takiej jak opisana trzeba ustalić co najmniej cztery kwestie: kto i na jakiej podstawie dochodzi zapłaty, kiedy powstała wymagalność długu podstawowego, kiedy i na jakich zasadach uzupełniono weksel in blanco oraz czy po drodze doszło do przerwania biegu przedawnienia.

Jeżeli zmarła mama podpisała weksel jako poręczyciel wekslowy, to jej zobowiązanie majątkowe co do zasady wchodzi do spadku. Wynika to z art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na spadkobierców. Sam fakt śmierci poręczyciela nie powoduje więc automatycznego wygaśnięcia odpowiedzialności.

Nie oznacza to jednak, że wierzyciel zawsze może skutecznie żądać zapłaty od spadkobiercy. Znaczenie mają m.in. sposób przyjęcia spadku, zakres odpowiedzialności za długi spadkowe oraz przedawnienie.

Czy spadkobierca odpowiada za wykup weksla?

Tak, co do zasady jest to możliwe. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo jak ten, za kogo poręczył. Jeżeli więc zmarła poręczyła za cudzy dług na wekslu, jej odpowiedzialność miała charakter majątkowy i mogła przejść na spadkobierców na podstawie art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jednocześnie trzeba pamiętać o przepisach spadkowych dotyczących zakresu odpowiedzialności. Zgodnie z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego, jeżeli spadkobierca przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza. Dla spadków otwartych po 18 października 2015 r. brak oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w terminie co do zasady oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza – art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego. Przy wcześniejszych stanach faktycznych skutek mógł być inny, dlatego data śmierci spadkodawcy ma bardzo duże znaczenie.

Jeżeli spadek został odrzucony, odpowiedzialność danej osoby nie powstaje. Jeżeli został przyjęty wprost, odpowiedzialność może obejmować cały majątek spadkobiercy. Dlatego zanim odpowie Pan wierzycielowi, warto ustalić i udokumentować, w jaki sposób doszło do nabycia spadku.

Przedawnienie roszczenia z kredytu lub pożyczki a weksel

W sprawach weksli gwarancyjnych trzeba odróżnić dwa stosunki prawne:

• roszczenie ze stosunku podstawowego, np. z umowy kredytu lub pożyczki,
• roszczenie z samego weksla.

To rozróżnienie jest kluczowe. W praktyce wierzyciel często powołuje się na weksel, mimo że samo roszczenie wynikające z umowy podstawowej może być już przedawnione.

Jeżeli chodzi o roszczenie banku lub innego przedsiębiorcy wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej, podstawowe znaczenie ma art. 118 Kodeksu cywilnego. Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się z upływem 3 lat. Dotyczy to co do zasady także roszczeń z umowy kredytu lub pożyczki dochodzonych przez bank albo innego profesjonalnego wierzyciela. Konkretny początek biegu terminu zależy jednak od tego, kiedy roszczenie stało się wymagalne, czyli najczęściej od dnia wymagalności całej niespłaconej należności po wypowiedzeniu umowy albo od terminów poszczególnych rat.

Od 9 lipca 2018 r. obowiązuje również art. 118 zdanie drugie Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata. Ta reguła nie zmienia jednak samej długości terminu 3-letniego.

Przedawnienie roszczenia z weksla

Roszczenie z weksla przedawnia się według szczególnych przepisów ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe. Najważniejszy jest art. 70 tej ustawy:

• roszczenia wekslowe przeciwko akceptantowi przedawniają się z upływem 3 lat od dnia płatności weksla,
• roszczenia posiadacza weksla przeciwko indosantom i wystawcy co do zasady przedawniają się z upływem roku od dnia protestu, a przy zastrzeżeniu „bez kosztów” – od dnia płatności,
• roszczenia zwrotne między dłużnikami wekslowymi przedawniają się z upływem 6 miesięcy w przypadkach wskazanych w tym przepisie.

W praktyce przy wekslu własnym in blanco zabezpieczającym kredyt lub pożyczkę wierzyciel najczęściej powołuje się na 3-letni termin liczony od daty płatności wpisanej na wekslu. Z kolei art. 71 Prawa wekslowego odsyła do prawa powszechnego w zakresie przyczyn przerwania i zawieszenia biegu przedawnienia roszczeń wekslowych.

To jednak nie kończy sprawy. Jeżeli weksel in blanco został uzupełniony dopiero po przedawnieniu roszczenia ze stosunku podstawowego, pojawia się bardzo ważny zarzut dotyczący niezgodnego z porozumieniem uzupełnienia weksla.

Czy można wypełnić weksel po przedawnieniu długu podstawowego?

To jeden z najważniejszych punktów obrony. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że weksel in blanco nie powinien być uzupełniany po przedawnieniu roszczenia zabezpieczonego, jeżeli był wystawiony jedynie jako zabezpieczenie tego stosunku. W takiej sytuacji dłużnik może podnieść zarzut wypełnienia weksla niezgodnie z deklaracją wekslową lub z celem zabezpieczenia.

Podstawą zarzutu jest art. 10 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli weksel niezupełny w chwili wystawienia został uzupełniony niezgodnie z zawartym porozumieniem, naruszenie to można podnosić wobec posiadacza, który nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa. W relacji z pierwotnym wierzycielem zabezpieczonym wekslem taki zarzut ma zwykle szczególnie istotne znaczenie.

Jeżeli więc wierzyciel uzupełnił weksel dopiero po tym, jak przedawniło się roszczenie z umowy kredytu albo pożyczki, warto powołać ten argument już w odpowiedzi na wezwanie, a następnie bezwzględnie podnieść go w ewentualnym procesie.

Co mogło przerwać bieg przedawnienia?

Przedawnienie trzeba badać nie tylko według daty wymagalności. Bardzo ważne jest, czy jego bieg został przerwany. Zgodnie z art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia przerywa się:

• przez każdą czynność przed sądem, innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia,
• przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje,
• przez wszczęcie mediacji.

Po każdym przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo – art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli przerwanie nastąpiło przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym właściwym organem, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki to postępowanie nie zostanie zakończone – art. 124 § 2 Kodeksu cywilnego.

W praktyce znaczenie mogą mieć zwłaszcza:

• pozew przeciwko dłużnikowi lub poręczycielowi,
• wniosek o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu,
• wszczęcie egzekucji,
• ugoda, rozłożenie długu na raty, podpisane oświadczenie o uznaniu długu,
• częściowa dobrowolna spłata, jeżeli z okoliczności wynika uznanie roszczenia.

Trzeba jednak pamiętać, że skutek przerwania nie zawsze rozciąga się na wszystkich zobowiązanych. Przy zobowiązaniach wekslowych i przy odpowiedzialności kilku osób analiza musi być bardzo dokładna. Samo podjęcie czynności przeciwko dłużnikowi głównemu nie zawsze automatycznie wywołuje ten sam skutek wobec poręczyciela wekslowego albo jego spadkobiercy.

Jakich dokumentów warto zażądać od banku lub wierzyciela?

Zanim zajmie Pan ostateczne stanowisko, warto zażądać pełnej dokumentacji. Najlepiej zrobić to pisemnie i zachować potwierdzenie nadania. Proszę poprosić o:

• kopię weksla z obu stron,
• deklarację wekslową albo inne porozumienie określające zasady uzupełnienia weksla,
• umowę kredytu lub pożyczki oraz aneksy,
• wypowiedzenie umowy i dowód doręczenia,
• historię zadłużenia i sposób wyliczenia dochodzonej kwoty,
• informację, czy były prowadzone postępowania sądowe lub egzekucyjne, wraz z sygnaturami,
• kopie ugód, wezwań, oświadczeń o uznaniu długu lub potwierdzeń wpłat, jeśli wierzyciel twierdzi, że doszło do przerwania przedawnienia,
• dokumenty wykazujące przejście wierzytelności, jeżeli roszczenia dochodzi już nie bank, lecz fundusz lub inny nabywca.

Bez tych dokumentów trudno rzetelnie ocenić, czy roszczenie rzeczywiście jest wymagalne i nieprzedawnione.

Jak odpowiedzieć na wezwanie do wykupu weksla?

W odpowiedzi nie warto ograniczać się do ogólnego stwierdzenia, że „dług jest stary”. Pismo powinno być rzeczowe i zawierać konkretne zastrzeżenia, zależnie od stanu faktycznego. Najczęściej warto wskazać:

• że kwestionuje Pan zasadę i wysokość roszczenia do czasu udostępnienia pełnej dokumentacji,
• że domaga się Pan wykazania podstawy odpowiedzialności jako spadkobiercy, w tym sposobu przyjęcia spadku i zakresu odpowiedzialności wynikającego z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego, jeśli spadek przyjęto z dobrodziejstwem inwentarza,
• że podnosi Pan zarzut przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego na podstawie art. 118 Kodeksu cywilnego, o ile z dokumentów nie wynika skuteczne przerwanie biegu przedawnienia,
• że z ostrożności podnosi Pan zarzut niezgodnego z porozumieniem uzupełnienia weksla na podstawie art. 10 Prawa wekslowego, jeżeli weksel wypełniono po przedawnieniu zabezpieczonego długu,
• że oczekuje Pan wskazania daty wypełnienia weksla, daty płatności, sposobu obliczenia sumy wekslowej i podstaw naliczenia odsetek.

Takie pismo nie zamyka sprawy, ale porządkuje stanowisko i utrudnia wierzycielowi opieranie się wyłącznie na presji psychologicznej.

Co jeśli wierzyciel skieruje sprawę do sądu?

Jeżeli wierzyciel wniesie pozew na podstawie weksla, może próbować uzyskać nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym na podstawie art. 485 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Wtedy najważniejsze są terminy procesowe. Co do zasady od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym wnosi się zarzuty w terminie dwóch tygodni od doręczenia nakazu – art. 493 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

W zarzutach trzeba podnieść wszystkie kluczowe argumenty, zwłaszcza:

• brak wykazania odpowiedzialności spadkobiercy,
• ograniczenie odpowiedzialności do stanu czynnego spadku, jeśli ma zastosowanie art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego,
• przedawnienie roszczenia podstawowego,
• przedawnienie roszczenia wekslowego, jeśli upłynął termin z art. 70 Prawa wekslowego,
• niezgodne z porozumieniem uzupełnienie weksla,
• nieprawidłowe naliczenie sumy wekslowej lub odsetek.

W praktyce to właśnie etap sądowy jest decydujący. Zarzut przedawnienia powinien być wyraźny. Nie warto zakładać, że sąd „sam to zauważy” wyłącznie po dacie dokumentów.

Kiedy sprawa wymaga szczególnie ostrożnej analizy?

Nie da się udzielić identycznej odpowiedzi w każdej sprawie o wykup weksla. Szczególnej analizy wymagają sytuacje, gdy:

• nie wiadomo, czy doszło kiedyś do procesu albo egzekucji,
• wierzytelność była sprzedawana lub przelewana kilka razy,
• na dokumentach występują różne daty wymagalności,
• weksel był podpisany przez kilka osób w różnych rolach,
• spadek został przyjęty wiele lat temu według dawnych przepisów,
• część zadłużenia była spłacana po śmierci spadkodawcy przez inne osoby.

W takich sprawach drobny szczegół może przesądzić o tym, czy zarzut przedawnienia okaże się skuteczny.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak różny może być wynik sprawy mimo podobnego wezwania do wykupu weksla.

FAQ

Czy samo wezwanie do wykupu weksla przerywa przedawnienie?

Nie. Zwykłe wezwanie do zapłaty co do zasady nie przerywa biegu przedawnienia. Przerwanie następuje w przypadkach wskazanych w art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego, np. przez pozew, egzekucję lub uznanie roszczenia.

Czy spadkobierca zawsze odpowiada za długi z weksla?

Nie zawsze. Najpierw trzeba ustalić, czy spadek został przyjęty czy odrzucony, a jeśli przyjęty – w jaki sposób. Przy przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza odpowiedzialność jest ograniczona zgodnie z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego.

Jaki jest termin przedawnienia roszczenia z weksla?

Najczęściej 3 lata od dnia płatności weksla, jeżeli roszczenie kierowane jest wobec akceptanta albo wobec osób odpowiadających jak akceptant. Podstawą jest art. 70 ustawy – Prawo wekslowe, ale dokładny termin zależy od roli podpisanych na wekslu osób.

Czy można bronić się tym, że weksel był in blanco?

Tak, ale nie samym faktem podpisania weksla in blanco. Znaczenie ma to, czy został on uzupełniony zgodnie z deklaracją wekslową i czy nastąpiło to przed przedawnieniem roszczenia zabezpieczonego. Podstawą zarzutu jest art. 10 Prawa wekslowego.

Czy trzeba od razu płacić po otrzymaniu wezwania?

Nie, ale nie należy go ignorować. Najpierw warto zażądać dokumentów i ustalić terminy. Jeśli sprawa trafi do sądu, trzeba pilnować krótkich terminów na wniesienie zarzutów lub sprzeciwu.

Źródła

• art. 10, art. 32, art. 70 i art. 71 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe, Dz.U. 1936 Nr 37, poz. 282 ze zm.
• art. 118, art. 123, art. 124, art. 922, art. 1015 § 2, art. 1031 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.
• art. 485 § 2 i art. 493 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.
• wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 1975 r., III CRN 490/74
• wyrok Sądu Najwyższego z 2 października 2008 r., II CSK 212/08
• wyrok Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2007 r., IV CSK 356/06
• wyrok Sądu Najwyższego z 4 czerwca 2003 r., I CKN 434/01
• wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 2004 r., V CK 228/04
• wyrok Sądu Najwyższego z 9 września 2004 r., II CK 499/03