Radio i telewizja w hotelu a opłaty dla ZAiKS, STOART, SAWP, SFP i ZPAV

Kiedy hotel musi płacić za radio i telewizję w pokojach oraz częściach wspólnych?

Podstawą jest ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z art. 17 tej ustawy twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Oprócz praw twórców istnieją też prawa pokrewne, przysługujące m.in. artystom wykonawcom, producentom fonogramów i wideogramów oraz organizacjom radiowym i telewizyjnym.

W praktyce hotel nie korzysta z odbiorników jak osoba prywatna w domu. Jeżeli radio lub telewizor są elementem usługi noclegowej albo podnoszą standard pobytu, to korzystanie ma związek z działalnością gospodarczą. Z tego powodu organizacje zbiorowego zarządzania mogą domagać się wynagrodzenia za korzystanie z repertuaru, którym zarządzają. Podobne zasady pojawiają się przy mniejszej działalności noclegowej; osobno omawiamy wynajem pokoi a opłaty STOART za radio i telewizję.

Szczególnie istotne jest stanowisko Trybunału Sprawiedliwości UE dotyczące udostępniania sygnału telewizyjnego i radiowego gościom hotelowym. W orzecznictwie unijnym przyjmuje się, że hotel, który świadomie udostępnia odbiornikom w pokojach sygnał gościom, dokonuje publicznego komunikowania utworów. To kierunek interpretacyjny, który w praktyce wzmacnia roszczenia OZZ wobec hoteli.

Jeżeli w obiekcie są odbiorniki także w lobby, recepcji, strefie spa, barze lub sali śniadaniowej, ryzyko obowiązku opłat jest jeszcze większe. Podobny problem pojawia się przy odbiornikach udostępnianych klientom jako TV w obiekcie komercyjnym.

Dlaczego mogą zgłaszać się różne organizacje zbiorowego zarządzania?

To, że przedsiębiorca płaci jednej organizacji, nie oznacza jeszcze, że uregulował wszystkie prawa. Poszczególne organizacje mogą reprezentować różne kategorie uprawnionych i różne repertuary. W praktyce najczęściej pojawiają się roszczenia dotyczące praw autorskich oraz praw pokrewnych.

Aktualnie podstawy działania OZZ reguluje ustawa z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. Zgodnie z art. 3 pkt 2 tej ustawy organizacja zbiorowego zarządzania wykonuje zbiorowy zarząd prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi. Z kolei art. 5 ust. 1 tej ustawy przewiduje, że organizacja może wykonywać zbiorowy zarząd po uzyskaniu zezwolenia ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

Dlatego sama informacja, że hotel płacił ZAiKS, STOART lub SAWP, nie przesądza jeszcze, że roszczenie SFP albo ZPAV jest bezzasadne. Trzeba sprawdzić:

• jakiego pola eksploatacji dotyczy żądanie,
• jakiego repertuaru dotyczy roszczenie,
• czy organizacja rzeczywiście ma legitymację do dochodzenia wynagrodzenia w danym zakresie,
• czy w obiekcie korzysta się z sygnału telewizyjnego, radiowego, nagrań z własnych nośników, streamingu czy odrębnie licencjonowanej muzyki.

Przy mnogości organizacji warto odróżniać zakres ich uprawnień i sprawdzać, które OZZ pobierają opłaty za konkretne sposoby korzystania z muzyki lub programu.

Czy hotel może powołać się na wyjątek z art. 24 ust. 2 prawa autorskiego?

Art. 24 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych stanowi, że posiadacze urządzeń służących do odbioru programu radiowego lub telewizyjnego mogą za ich pomocą odbierać nadawane utwory, choćby urządzenia były umieszczone w miejscu ogólnie dostępnym, jeżeli nie łączy się z tym osiąganie korzyści majątkowych.

To jest wyjątek od zasady odpłatności. Skoro jest wyjątkiem, należy go interpretować ściśle. W hotelu bardzo trudno wykazać brak związku z korzyścią majątkową, bo telewizor lub radio w pokoju zwykle są elementem oferowanego standardu. Nie trzeba nawet udowadniać, że gość wybrał akurat ten hotel wyłącznie z powodu telewizora. Wystarczy, że udostępnienie odbiornika pozostaje w funkcjonalnym związku z usługą świadczoną odpłatnie.

W polskiej praktyce nadal przywołuje się wyrok Sądu Najwyższego z 28 września 2005 r., sygn. I CK 164/05, dotyczący związku publicznego odbioru z korzyścią majątkową. Trzeba jednak pamiętać, że temat należy dziś oceniać także z uwzględnieniem późniejszego orzecznictwa TSUE odnoszącego się do hoteli i innych obiektów komercyjnych.

W konsekwencji wyjątek z art. 24 ust. 2 może mieć większe znaczenie np. w pomieszczeniu socjalnym dla personelu, do którego klienci nie mają dostępu, niż w pokojach hotelowych, lobby czy sali śniadaniowej.

Czy wykupiona muzyka niezależna w restauracji zwalnia z opłat za telewizory w pokojach?

Nie automatycznie. Jeżeli restauracja korzysta z odrębnie licencjonowanej „muzyki niezależnej”, to taka licencja może obejmować tylko konkretny repertuar i tylko konkretne miejsce korzystania, np. restaurację lub lobby. Nie przenosi się sama z siebie na telewizory lub radia w pokojach hotelowych.

Trzeba bardzo dokładnie sprawdzić treść umowy licencyjnej, w szczególności:

• jakich utworów lub nagrań dotyczy licencja,
• czy obejmuje publiczne odtwarzanie w działalności komercyjnej,
• czy obejmuje cały obiekt, czy tylko wskazaną strefę,
• czy licencja dotyczy również praw pokrewnych, a nie tylko praw autorskich,
• czy dostawca licencji rzeczywiście dysponuje prawami do całego oferowanego katalogu.

Jeżeli w pokojach goście odbierają zwykłe kanały telewizyjne lub stacje radiowe, to źródłem korzystania nie jest już „muzyka niezależna” z restauracji, lecz sygnał nadawcy obejmujący repertuar wielu uprawnionych. Wtedy roszczenia OZZ trzeba oceniać odrębnie dla tej części działalności.

Jak sprawdzić, czy żądanie ZPAV, SFP-ZAPA lub innej OZZ jest zasadne?

Nie każde wezwanie do zapłaty oznacza automatycznie konieczność natychmiastowego uznania roszczenia w pełnej wysokości. Przedsiębiorca powinien zweryfikować co najmniej pięć kwestii:

Jeżeli pismo jest lakoniczne, można wezwać organizację do doprecyzowania roszczenia i dokumentów potwierdzających umocowanie. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy hotel korzysta częściowo z własnych licencji, częściowo z sygnału TV, a częściowo z muzyki tła od zewnętrznego dostawcy.

Czy przedsiębiorca ma obowiązek sam zgłaszać hotel do każdej organizacji?

Przepisy nie tworzą prostego, jednego obowiązku „rejestracji hotelu” we wszystkich OZZ pod rygorem automatycznej kary administracyjnej. W praktyce to organizacje zwykle same kontaktują się z przedsiębiorcami i proponują zawarcie umów licencyjnych albo dochodzą wynagrodzenia po stwierdzeniu korzystania z repertuaru.

Nie oznacza to jednak pełnego bezpieczeństwa. Jeżeli hotel korzysta z chronionych utworów lub przedmiotów praw pokrewnych bez wymaganej licencji, organizacja może dochodzić należnego wynagrodzenia, a w określonych przypadkach także roszczeń przewidzianych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W szczególności art. 79 ust. 1 tej ustawy daje uprawnionemu roszczenia cywilne w razie naruszenia autorskich praw majątkowych, a art. 116 i nast. przewidują także odpowiedzialność karną za określone postacie bezprawnego rozpowszechniania. Ocena ryzyka zawsze zależy jednak od konkretnego sposobu korzystania.

Najczęściej spór dotyczy nie samego istnienia odbiorników, lecz tego, czy w danym stanie faktycznym doszło do korzystania wymagającego wynagrodzenia oraz jaka organizacja jest uprawniona do jego poboru.

Jak legalnie ograniczyć ryzyko opłat?

Możliwe są trzy główne rozwiązania, ale każde wymaga ostrożności:

1. Zawarcie wymaganych umów z OZZ – najbezpieczniejsze, gdy hotel udostępnia gościom zwykłe kanały TV i radio.
2. Oddzielenie stref korzystania – np. brak odbiorników w pokojach, pozostawienie urządzeń tylko w pomieszczeniach niedostępnych dla gości, jeśli odpowiada to modelowi działalności.
3. Korzystanie z repertuaru objętego odrębną licencją – ale tylko po dokładnym sprawdzeniu, że licencja obejmuje komercyjne publiczne odtwarzanie i odpowiednie prawa.

Jeżeli przedsiębiorca chce korzystać z utworów spoza repertuaru klasycznych OZZ, sama etykieta „royalty free”, „muzyka niezależna” albo „Creative Commons” nie wystarcza. Trzeba sprawdzić konkretne warunki licencji. Na przykład licencja z klauzulą NonCommercial nie nadaje się do hotelu. Dodatkowo trzeba ustalić, czy licencjodawca ma prawa zarówno do utworu, jak i do nagrania oraz wykonania, jeżeli są one potrzebne przy danym sposobie eksploatacji.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak różne stany faktyczne wpływają na ocenę obowiązku zapłaty.

FAQ

Czy za telewizory w pokojach hotelowych trzeba płacić każdej organizacji osobno?

Nie zawsze każdej, ale jedna opłata nie oznacza automatycznie pełnego rozliczenia. Trzeba sprawdzić, jakie prawa i jaki repertuar reprezentuje dana OZZ oraz czego dokładnie dotyczy korzystanie w hotelu.

Czy art. 24 ust. 2 prawa autorskiego zwalnia hotel z opłat?

Zwykle nie. Ten wyjątek wymaga braku związku odbioru z osiąganiem korzyści majątkowych, a w hotelu odbiorniki są zazwyczaj częścią odpłatnej usługi dla gości.

Czy muzyka na licencji Creative Commons zawsze pozwala uniknąć opłat?

Nie. Trzeba sprawdzić konkretny typ licencji, zakres dozwolonego komercyjnego użycia i to, czy licencjodawca ma prawa do wszystkich elementów potrzebnych przy publicznym odtwarzaniu.

Czy brak wcześniejszej umowy z OZZ oznacza od razu karę?

Nie ma jednej automatycznej „kary za brak zgłoszenia”, ale organizacja może dochodzić zaległego wynagrodzenia, a przy naruszeniach także innych roszczeń cywilnych wynikających z ustawy.

Czy wykupiona muzyka w restauracji obejmuje też pokoje hotelowe?

Tylko wtedy, gdy wyraźnie wynika to z umowy licencyjnej. Co do zasady licencję ocenia się według jej dokładnej treści, miejsca korzystania i objętego repertuaru.

Źródła

1. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych – ISAP.

2. Ustawa z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi – ISAP.

3. Wyrok Sądu Najwyższego z 28 września 2005 r., sygn. I CK 164/05.

4. Orzecznictwo TSUE dotyczące publicznego komunikowania utworów w hotelach, w szczególności sprawa C-306/05 SGAE przeciwko Rafael Hoteles SA.