Czy trzeba płacić za muzykę w lokalu? ZAiKS, STOART i tantiemy

Kiedy muzyka w lokalu oznacza publiczne odtwarzanie?

Jeżeli przedsiębiorca puszcza muzykę w restauracji, kawiarni, pubie, sklepie, salonie kosmetycznym, hotelu, siłowni albo poczekalni i muzyka jest dostępna dla klientów, zwykle nie jest to prywatne słuchanie. W praktyce mamy wtedy do czynienia z publicznym odtwarzaniem utworów lub przedmiotów praw pokrewnych.

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych przyznaje twórcy wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz prawo do wynagrodzenia. Odtworzenie obejmuje publiczne udostępnianie utworu za pomocą nośników, urządzeń do odbioru radia lub telewizji albo urządzeń pozwalających korzystać z utworów udostępnianych online. Po stronie twórcy odrębnym zagadnieniem jest rozliczenie tantiem z muzyki udostępnianej w serwisach streamingowych.

Dlatego znaczenie ma nie tylko to, skąd pochodzi muzyka, ale także jak jest używana. Inaczej ocenia się prywatne słuchanie muzyki przez właściciela lokalu, a inaczej stałe odtwarzanie jej jako tła dla klientów, elementu atmosfery miejsca lub części usługi.

Podobne zasady stosuje się wtedy, gdy przedsiębiorca zamiast samej muzyki udostępnia klientom obraz i dźwięk, np. kanały telewizyjne. Przy rozszerzeniu z muzyki na telewizję warto osobno przeanalizować odtwarzanie TV w lokalu usługowym, bo oprócz utworów muzycznych mogą pojawić się także prawa do audycji, filmów, wideoklipów i programów.

Dlaczego sama opłata do ZAiKS-u może nie wystarczyć?

W jednej piosence może występować kilka warstw praw. Kompozytor i autor tekstu mają prawa autorskie do utworu. Wokalista, muzycy albo zespół mają prawa pokrewne do artystycznego wykonania. Producent fonogramu ma prawa pokrewne do nagrania. Jeżeli muzyka jest połączona z obrazem, mogą dojść prawa do utworu audiowizualnego i prawa osób uczestniczących w jego powstaniu.

Z tego powodu w praktyce przedsiębiorca może spotkać się z roszczeniami albo ofertami licencji od różnych organizacji zbiorowego zarządzania. ZAiKS reprezentuje przede wszystkim autorów utworów, STOART i SAWP reprezentują artystów wykonawców, ZPAV reprezentuje producentów nagrań, a przy materiałach audiowizualnych znaczenie mogą mieć także organizacje związane z filmem lub wykonaniami scenicznymi.

Nie należy więc zakładać, że jedna faktura automatycznie zamyka wszystkie prawa. Trzeba sprawdzić, jaki repertuar jest odtwarzany, na jakim polu eksploatacji, w jakim lokalu i wobec jakiej publiczności. Podobnie ocenia się tantiemy w obiekcie hotelowym, gdzie jednocześnie mogą wystąpić prawa do muzyki, programów telewizyjnych i nagrań udostępnianych gościom.

Czy można legalnie odtwarzać muzykę bez ZAiKS-u, STOART lub ZPAV?

Tak, ale tylko pod warunkiem, że przedsiębiorca ma realną i odpowiednio szeroką licencję od podmiotu uprawnionego do udzielenia zgody. Sama nazwa usługi, np. muzyka bez ZAiKS-u, royalty-free albo Creative Commons, nie przesądza jeszcze o bezpieczeństwie prawnym.

Przed podpisaniem umowy z niezależnym dostawcą muzyki należy sprawdzić przede wszystkim:

• czy licencja obejmuje publiczne odtwarzanie w lokalu prowadzonym w celach gospodarczych,
• czy obejmuje nie tylko kompozycję i tekst, ale także wykonanie oraz nagranie,
• czy dostawca gwarantuje, że utwory nie należą do repertuaru właściwych organizacji zbiorowego zarządzania albo że ma prawo rozliczyć te organizacje,
• czy licencja obejmuje cały okres korzystania, wszystkie urządzenia i wszystkie lokale przedsiębiorcy,
• czy umowa przewiduje odpowiedzialność dostawcy w razie roszczeń osób trzecich lub OZZ.

Warto zachować umowę, regulamin licencji, potwierdzenia płatności, listy utworów i informacje o autorach. W razie kontroli to właśnie te dokumenty będą podstawą do wykazania, że przedsiębiorca korzysta z muzyki spoza repertuaru danej organizacji albo ma właściwą zgodę.

Trzeba też uważać na popularne serwisy streamingowe używane prywatnie. Konto konsumenckie w serwisie muzycznym lub wideo zazwyczaj nie daje prawa do publicznego odtwarzania muzyki klientom lokalu. Nawet jeśli użytkownik płaci abonament, jest to zwykle opłata za prywatny dostęp do usługi, a nie licencja na eksploatację w działalności gospodarczej.

Radio lub telewizja w lokalu a wyjątek braku korzyści majątkowej

Ustawa przewiduje szczególny wyjątek dla posiadaczy urządzeń służących do odbioru programu radiowego lub telewizyjnego. Mogą oni za pomocą takich urządzeń odbierać nadawane utwory, nawet jeśli urządzenie znajduje się w miejscu ogólnie dostępnym, jeżeli nie łączy się z tym osiąganie korzyści majątkowych.

Ten wyjątek jest ważny, ale nie powinien być rozumiany zbyt szeroko. Jeżeli muzyka poprawia atmosferę lokalu, uprzyjemnia klientom oczekiwanie, jest elementem standardu usługi, wpływa na decyzje zakupowe albo stanowi część wizerunku miejsca, organizacja zbiorowego zarządzania może twierdzić, że występuje co najmniej pośrednia korzyść majątkowa.

Wyjątek może mieć większe znaczenie w sytuacjach, w których radio gra przypadkowo, nie jest skierowane do klientów i nie wzmacnia atrakcyjności usługi. Przy ocenie, czy radio w miejscu publicznym wymaga opłat, decydują szczegóły: rodzaj lokalu, natężenie dźwięku, dostępność dla klientów, charakter działalności i sposób wykorzystania muzyki.

Kontrola OZZ i konsekwencje braku licencji

Organizacja zbiorowego zarządzania może kontaktować się z przedsiębiorcą, proponować zawarcie umowy licencyjnej, żądać informacji o sposobie korzystania z repertuaru oraz dochodzić roszczeń, jeżeli uzna, że w lokalu dochodzi do bezumownego publicznego odtwarzania. W praktyce podstawą sporu bywają protokoły kontroli, nagrania, zdjęcia, oświadczenia pracowników, informacje o urządzeniach i charakterze działalności.

Brak licencji może skutkować żądaniem zaniechania naruszeń, zapłaty wynagrodzenia za dotychczasowe korzystanie, naprawienia szkody, wydania uzyskanych korzyści, odsetek oraz kosztów procesu. Okres, za który można skutecznie dochodzić należności, zależy od rodzaju roszczenia i przedawnienia, dlatego nie należy automatycznie przyjmować jednej stałej liczby lat dla każdej sprawy.

Jeżeli przedsiębiorca korzysta z muzyki spoza repertuaru OZZ, nie powinien ograniczać się do ustnego wyjaśnienia. Powinien przedstawić dokumenty potwierdzające legalne źródło muzyki i zakres licencji. Jeżeli natomiast w lokalu grane są popularne utwory z radia, telewizji, płyt, internetu albo platform streamingowych, ryzyko obowiązku zapłaty tantiem jest znacznie większe.

Jak bezpiecznie ułożyć korzystanie z muzyki w lokalu?

Najbezpieczniejsze rozwiązanie zależy od modelu działalności. Lokal gastronomiczny, klub, siłownia lub hotel zwykle korzysta z muzyki w sposób bardziej intensywny niż małe biuro, w którym radio gra wyłącznie dla pracowników. Im bardziej muzyka jest elementem usługi dla klientów, tym trudniej powoływać się na brak korzyści majątkowej. W przypadku siłowni lub klubu fitness warto dodatkowo sprawdzić opłaty za odtwarzanie muzyki w klubie fitness, bo sposób korzystania z muzyki bywa elementem samej usługi.

W praktyce przedsiębiorca ma kilka możliwości:

• podpisać odpowiednie umowy z właściwymi OZZ dla repertuaru, z którego faktycznie korzysta,
• korzystać z profesjonalnego dostawcy muzyki dla biznesu, który udziela licencji obejmującej publiczne odtwarzanie,
• zamówić muzykę indywidualnie i zadbać o pisemne przeniesienie praw albo licencję obejmującą pola eksploatacji potrzebne w lokalu,
• korzystać z muzyki na licencjach otwartych, ale tylko po sprawdzeniu, czy dana licencja pozwala na użytek komercyjny i publiczne odtwarzanie,
• zrezygnować z muzyki dostępnej dla klientów, jeżeli nie ma potrzeby wykorzystywania jej w działalności.

Najczęstszy błąd polega na myleniu zakupu nośnika, abonamentu lub dostępu do aplikacji z prawem do publicznego odtwarzania. Kupienie płyty, opłacenie radia internetowego czy wykupienie konta premium nie oznacza automatycznie, że można udostępniać muzykę klientom w lokalu.

FAQ

Czy w restauracji trzeba płacić ZAiKS za muzykę?

Najczęściej tak, jeżeli muzyka jest słyszalna dla klientów i stanowi element działalności lokalu. W zależności od repertuaru mogą być potrzebne także umowy z innymi organizacjami, np. reprezentującymi wykonawców lub producentów nagrań.

Czy opłata do ZAiKS-u obejmuje STOART, SAWP i ZPAV?

Nie zawsze. ZAiKS, STOART, SAWP i ZPAV reprezentują różne kategorie uprawnionych. Dlatego trzeba sprawdzić, czy konkretna umowa obejmuje wszystkie prawa potrzebne do publicznego odtwarzania danej muzyki.

Czy mogę puszczać muzykę z YouTube, Spotify albo radia internetowego?

Możliwość technicznego odtworzenia muzyki nie oznacza prawa do publicznego odtwarzania jej klientom. Regulaminy kont prywatnych zwykle ograniczają użytek do celów osobistych, dlatego w lokalu firmowym potrzebna może być odrębna licencja.

Czy muzyka Creative Commons jest zawsze bezpieczna dla firmy?

Nie. Trzeba sprawdzić konkretny wariant licencji. Licencje z ograniczeniem NonCommercial nie pozwalają na użytek komercyjny, a niektóre licencje wymagają oznaczenia autora lub zakazują modyfikacji. Dodatkowo należy upewnić się, że licencja obejmuje także nagranie i wykonanie.

Czy OZZ może żądać opłat wstecz?

Może żądać zapłaty za dotychczasowe korzystanie z repertuaru, jeżeli wykaże podstawy roszczenia. Zakres odpowiedzialności i okres objęty żądaniem zależą od rodzaju roszczenia, dowodów oraz przedawnienia.

Co pokazać podczas kontroli, jeśli korzystam z muzyki royalty-free?

Najlepiej przygotować umowę, regulamin usługi, potwierdzenia płatności, zakres licencji, playlistę oraz informację, że dostawca ma prawa do utworów, wykonań i nagrań. Im pełniejsza dokumentacja, tym łatwiej odpierać niezasadne żądania.

Czy wystarczy wyłączyć muzykę podczas kontroli?

Nie. Kontrola może dotyczyć wcześniejszego sposobu korzystania z muzyki, a organizacja może opierać się na zebranych dowodach. Lepszym rozwiązaniem jest wcześniejsze uporządkowanie licencji albo konsekwentne korzystanie wyłącznie z repertuaru objętego bezpieczną umową.

Podsumowanie

W lokalu otwartym dla klientów odtwarzanie muzyki najczęściej wymaga licencji, chyba że przedsiębiorca korzysta z muzyki rzeczywiście wolnej od roszczeń danej organizacji albo mieści się w wąskim wyjątku ustawowym. Najważniejsze jest ustalenie, czy muzyka jest elementem działalności gospodarczej i jakie prawa obejmuje wybrany repertuar.

Umowa z niezależnym dostawcą muzyki może być dobrym rozwiązaniem, ale tylko wtedy, gdy jasno obejmuje publiczne odtwarzanie w lokalu oraz prawa autorów, wykonawców i producentów nagrań. W razie wątpliwości warto sprawdzić umowę przed rozpoczęciem korzystania z muzyki, a nie dopiero po otrzymaniu wezwania do zapłaty.

Źródła

• Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 24: tekst ustawy.
• Ustawa z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1665: tekst ustawy.
• Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, informacje o organizacjach zbiorowego zarządzania: komunikat MKiDN.
• Stowarzyszenie Autorów ZAiKS, informacje o wynagrodzeniach autorskich i polach eksploatacji: wynagrodzenia autorskie.