Wypożyczanie konsoli i gier – co wolno bez licencji

Wypożyczanie samej konsoli – co do zasady jest dopuszczalne

Wynajmowanie samej konsoli do gier co do zasady jest legalne. Konsola jest rzeczą ruchomą i może być przedmiotem umowy najmu na podstawie art. 659 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Jeżeli sprzęt został legalnie kupiony, przedsiębiorca może oddawać go innym osobom do używania za wynagrodzeniem.

Od strony prawa autorskiego sama konsola nie jest traktowana tak jak egzemplarz utworu w rozumieniu zasad dotyczących najmu egzemplarzy chronionych dzieł. Trzeba jednak pamiętać o dwóch praktycznych ograniczeniach. Po pierwsze, nie wolno ingerować w urządzenie w sposób prowadzący do obchodzenia technicznych zabezpieczeń, np. przeróbek służących do uruchamiania pirackich kopii. Po drugie, znaczenie mogą mieć warunki gwarancji, serwisu lub licencji systemowej producenta – ich naruszenie nie zawsze oznacza automatycznie bezprawność najmu, ale może wywołać spór kontraktowy lub utratę uprawnień serwisowych.

Jeżeli z konsolą udostępniane jest zainstalowane oprogramowanie systemowe, warto sprawdzić także licencje na oprogramowanie, bo to właśnie warunki licencyjne często określają dopuszczalny sposób korzystania ze środowiska cyfrowego urządzenia.

Dlaczego z grami jest trudniej niż z konsolą

Gra komputerowa nie jest wyłącznie „płytą w pudełku”. Zwykle obejmuje program komputerowy, warstwę audiowizualną, muzykę, grafikę i elementy fabularne. Na gruncie ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych programy komputerowe podlegają ochronie jak utwory literackie – art. 74 ust. 1 tej ustawy. Uprawnionemu przysługuje zaś wyłączne prawo korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji na podstawie art. 17 tej ustawy.

Istotne jest także to, że najem i użyczenie egzemplarza są odrębnie wskazywanymi polami eksploatacji. Wprost wynika to z art. 50 pkt 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który wymienia m.in. najem i dzierżawę egzemplarzy. Oznacza to, że samo kupienie gry nie daje automatycznie prawa do jej dalszego komercyjnego wypożyczania.

Zasada wyczerpania prawa nie obejmuje najmu i użyczenia

Kluczowy jest art. 51 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przepis ten stanowi, że wprowadzenie do obrotu oryginału albo egzemplarza utworu na terytorium Europejskiego Obszaru Gospodarczego wyczerpuje prawo do zezwalania na dalszy obrót takim egzemplarzem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem jego najmu lub użyczenia.

W praktyce oznacza to, że po legalnym zakupie gry można co do zasady sprzedać jej egzemplarz dalej, ale nie oznacza to jeszcze prawa do prowadzenia wypożyczalni. Najem gry pozostaje co do zasady w sferze uprawnień właściciela praw autorskich lub podmiotu, który uzyskał odpowiednią licencję.

Przy modelach biznesowych opartych na udostępnianiu egzemplarzy warto też pamiętać o granicy między legalnym obrotem rzeczą a naruszeniem praw do treści cyfrowej. Pokrewny problem pojawia się przy cyfrowych kontach i dostępie do bibliotek gier – zob. obrót grami a prawa producenta.

Czy zakup legalnej gry na płycie wystarczy do jej wypożyczania?

Nie. Legalny zakup egzemplarza gry oznacza nabycie własności nośnika albo uzyskanie dostępu do treści cyfrowej, ale nie daje automatycznie prawa do odpłatnego udostępniania gry osobom trzecim. Wynika to łącznie z art. 17, art. 50 pkt 3 i art. 51 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Dodatkowo korzystanie z programu komputerowego odbywa się zwykle na podstawie licencji. Jeżeli postanowienia licencyjne ograniczają korzystanie do użytku osobistego końcowego użytkownika, to przedsiębiorca nie powinien wywodzić z samego zakupu prawa do komercyjnego najmu. Ocena zawsze zależy od konkretnego modelu dystrybucji: inna może być sytuacja przy pojedynczym nośniku, inna przy aktywacji online, koncie użytkownika, subskrypcji albo dostępie chmurowym.

Gry pudełkowe, gry cyfrowe i konta – różne poziomy ryzyka

Czy można obejść problem przez „sprzedaż na próbę”?

Taki model jest ryzykowny. Kodeks cywilny dopuszcza sprzedaż na próbę lub z zastrzeżeniem zbadania rzeczy przez kupującego – art. 592 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Nie oznacza to jednak, że każda konstrukcja nazwana „sprzedażą na próbę” będzie oceniona zgodnie z jej nazwą.

Jeżeli rzeczywisty sens transakcji polega na krótkotrwałym odpłatnym udostępnianiu gry z możliwością jej zwrotu, to w razie sporu sąd lub uprawniony może badać rzeczywistą treść stosunku prawnego, a nie samą etykietę umowy. Wtedy może się okazać, że w praktyce doszło do najmu albo obejścia ograniczeń licencyjnych. Przy takim modelu nie da się udzielić bezpiecznej odpowiedzi bez analizy wzoru umowy, obiegu płatności, sposobu zwrotu i licencji konkretnego tytułu.

Jakie mogą być konsekwencje nielegalnego wypożyczania gier

Jeżeli przedsiębiorca udostępnia gry bez wymaganej podstawy prawnej, uprawniony może dochodzić roszczeń cywilnych. Zgodnie z art. 79 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych może żądać m.in. zaniechania naruszania, usunięcia skutków naruszenia, naprawienia szkody na zasadach ogólnych oraz wydania uzyskanych korzyści.

W zależności od sposobu działania mogą wchodzić w grę także przepisy karne ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zwłaszcza gdy dochodzi do bezprawnego rozpowszechniania cudzych utworów w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Ocena odpowiedzialności karnej zawsze zależy od szczegółów stanu faktycznego, skali działalności i sposobu korzystania z gry.

Jak bezpiecznie zorganizować taką działalność

Najbezpieczniejszy model to wynajem samego sprzętu bez oferowania gier, do których nie ma się wyraźnego prawa udostępniania. Jeżeli działalność ma obejmować również gry, warto wdrożyć następujące zasady:

• sprawdzić licencję każdej gry oraz regulamin platformy dystrybucyjnej;
• unikać udostępniania kont użytkowników i bibliotek cyfrowych przypisanych do konta;
• nie korzystać z przeróbek sprzętu ani rozwiązań obchodzących zabezpieczenia;
• oddzielić w regulaminie najem sprzętu od zasad korzystania z treści cyfrowych;
• zachować dowody legalnego pochodzenia sprzętu i oprogramowania.

Jeżeli gra ma być wykorzystywana w salonie gier, lokalu usługowym, strefie eventowej lub przy imprezach komercyjnych, analiza powinna być jeszcze szersza, bo mogą dojść kwestie publicznego udostępniania, odrębnych licencji, znaków towarowych i regulaminów partnerów handlowych.

FAQ

Czy mogę legalnie wypożyczać samą konsolę bez gier?

Tak, co do zasady tak. Najem samego urządzenia jest dopuszczalny jako najem rzeczy na podstawie art. 659 § 1 Kodeksu cywilnego, o ile sprzęt jest legalny i nie narusza się zabezpieczeń ani warunków licencyjnych producenta.

Czy zakup gry w sklepie daje prawo do jej komercyjnego wypożyczania?

Nie. Art. 51 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wyraźnie stanowi, że zasada wyczerpania prawa nie dotyczy najmu ani użyczenia egzemplarza utworu.

Czy inaczej traktuje się gry cyfrowe przypisane do konta?

Tak, zwykle ryzyko jest jeszcze większe. Oprócz prawa autorskiego wchodzą wtedy w grę regulaminy platformy i zakazy udostępniania konta lub przenoszenia dostępu.

Czy mogę wypożyczać konsolę z już zainstalowaną grą?

Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich przypadków. Trzeba sprawdzić licencję konkretnej gry, sposób jej aktywacji i to, czy dostęp jest przypisany do nośnika, urządzenia czy konta użytkownika.

Czy naruszenie licencji zawsze oznacza od razu odpowiedzialność karną?

Nie zawsze. Najczęściej najpierw pojawia się ryzyko roszczeń cywilnych z art. 79 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ale w niektórych stanach faktycznych mogą dojść również konsekwencje karne.

Źródła

• art. 17, art. 50 pkt 3, art. 51 ust. 3, art. 74 ust. 1, art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
• art. 659 § 1 oraz art. 592 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• stan prawny na dzień sporządzenia aktualizacji; w praktyce końcowa ocena zależy także od treści licencji producenta gry, operatora platformy i konkretnego modelu udostępniania