Urlop wychowawczy a przedszkole dziecka

Urlop wychowawczy a uczęszczanie dziecka do przedszkola

Urlop wychowawczy jest udzielany po to, aby pracownik mógł sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem. Wynika to wprost z art. 186 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, zgodnie z którym pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia - art. 186 § 2 Kodeksu pracy.

Obecnie urlop wychowawczy przysługuje w wymiarze do 36 miesięcy i co do zasady może być wykorzystany nie dłużej niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat - art. 186 § 1 Kodeksu pracy. W przypadku dziecka wymagającego osobistej opieki z powodu stanu zdrowia, potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności albo stopniu niepełnosprawności, dodatkowy urlop wychowawczy może być udzielony na podstawie art. 186 § 3 Kodeksu pracy, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 lat.

Przepisy Kodeksu pracy nie zawierają zakazu zapisania dziecka do żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola ani innej placówki dziennej opieki. Dlatego samo uczęszczanie dziecka do publicznego lub niepublicznego przedszkola, szczególnie przez kilka godzin dziennie, nie przesądza jeszcze o tym, że rodzic przestał osobiście opiekować się dzieckiem.

W praktyce znaczenie ma skala i sposób korzystania z przedszkola. Jeżeli dziecko chodzi do przedszkola krótko, adaptacyjnie albo w niepełnym wymiarze, a rodzic nadal organizuje jego dzień, odbiera je, opiekuje się nim po przedszkolu i nie wykonuje zajęć wykluczających opiekę, trudno mówić o trwałym zaprzestaniu osobistej opieki. Inaczej może być, gdy dziecko przebywa poza domem przez cały dzień, a rodzic w tym czasie wykonuje stałą pracę lub inną aktywność faktycznie uniemożliwiającą opiekę.

Kiedy pracodawca może wezwać pracownika z urlopu wychowawczego?

Najważniejszy jest art. 186² § 1 Kodeksu pracy. Przepis ten pozwala pracownikowi w czasie urlopu wychowawczego podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy, inną działalność, naukę albo szkolenie, ale tylko wtedy, gdy nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Jeżeli pracodawca ustali, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, może wezwać go do stawienia się do pracy - art. 186² § 2 Kodeksu pracy. Termin powrotu wskazany przez pracodawcę nie może być późniejszy niż 30 dni od dnia powzięcia przez pracodawcę wiadomości o zaprzestaniu opieki i nie może być wcześniejszy niż 3 dni od dnia wezwania.

Pracodawca nie może jednak opierać decyzji wyłącznie na samym fakcie zapisania dziecka do przedszkola. Powinien mieć podstawy do przyjęcia, że doszło do trwałego zaprzestania osobistej opieki. W razie sporu znaczenie mogą mieć m.in. godziny pobytu dziecka w przedszkolu, tryb dnia rodzica, ewentualne podjęcie pracy oraz to, kto faktycznie zajmuje się dzieckiem po powrocie z placówki.

Czy przedszkole oznacza korzystanie z urlopu wychowawczego niezgodnie z celem?

Nie zawsze. Celem urlopu wychowawczego jest osobista opieka nad dzieckiem, ale osobista opieka nie oznacza, że rodzic musi przebywać z dzieckiem bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Dziecko może uczestniczyć w zajęciach adaptacyjnych, edukacyjnych lub przedszkolnych, jeżeli rodzic nadal realnie sprawuje nad nim opiekę i jest gotowy ją wykonywać.

Ryzyko rośnie wtedy, gdy korzystanie z przedszkola ma charakter całodzienny i stały, a rodzic w tym czasie podejmuje aktywność, która faktycznie zastępuje osobistą opiekę, np. pracę w pełnym wymiarze w godzinach pokrywających się z opieką nad dzieckiem. W takiej sytuacji pracodawca może uznać, że zostały spełnione przesłanki z art. 186² § 2 Kodeksu pracy.

Jeżeli dziecko ma chodzić do przedszkola tylko na kilka godzin, warto zachować dokumenty lub informacje potwierdzające, że jest to pobyt adaptacyjny albo niepełny. Pomocne może być także ustalenie harmonogramu odbiorów i opieki po przedszkolu. W razie wezwania do pracy pracownik może wyjaśnić pracodawcy, że nie zaprzestał osobistej opieki nad dzieckiem.

Dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego

Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego reguluje art. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przysługuje on osobie uprawnionej do urlopu wychowawczego, jeżeli spełnione są warunki do zasiłku rodzinnego, w tym kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy.

Co do zasady dodatek wynosi 400 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje przez okres:

Samo uczęszczanie dziecka do zwykłego przedszkola dziennego nie jest w art. 10 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazane jako automatyczna przesłanka utraty dodatku. Przepis ten przewiduje jednak sytuacje, w których dodatek nie przysługuje, m.in. gdy osoba korzystająca z urlopu wychowawczego podejmuje lub kontynuuje zatrudnienie albo inną pracę zarobkową uniemożliwiającą sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, zaprzestaje sprawowania osobistej opieki albo dziecko zostaje umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę i korzysta z niej przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem pobytu w podmiocie wykonującym działalność leczniczą.

Oznacza to, że zwykłe przedszkole, do którego dziecko chodzi w ciągu dnia, nie powinno samo w sobie pozbawiać dodatku. Organ wypłacający świadczenia może jednak badać, czy rodzic faktycznie sprawuje osobistą opiekę. Jeżeli okoliczności wskazują, że opieka została trwale przeniesiona na inną osobę lub placówkę, może to mieć wpływ na prawo do dodatku i prowadzić do żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń na zasadach określonych w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przedłużenie urlopu wychowawczego i przeniesienie zakładu pracy

Wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego składa się w postaci papierowej albo elektronicznej nie później niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Wynika to z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków. Pracodawca jest związany prawidłowo złożonym wnioskiem, jeżeli pracownik spełnia ustawowe warunki urlopu.

Urlop wychowawczy może być wykorzystany najwyżej w 5 częściach - art. 186 § 8 Kodeksu pracy. Jeżeli więc pracownik chce przedłużyć trwający urlop, powinien sprawdzić, ile części urlopu zostało już wykorzystanych i czy nie został przekroczony łączny wymiar 36 miesięcy.

Przeniesienie oddziału firmy do innego miasta nie oznacza automatycznie, że pracownik musi po urlopie przyjąć nowe miejsce pracy. Jeżeli konkretne miejsce pracy jest określone w umowie o pracę, jego zmiana może wymagać porozumienia zmieniającego albo wypowiedzenia zmieniającego na podstawie art. 42 § 1-3 Kodeksu pracy. Ocena zależy od treści umowy, regulaminów i faktycznej organizacji zakładu.

W okresie urlopu wychowawczego pracownik korzysta ze szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy na zasadach określonych w art. 186⁸ § 1 Kodeksu pracy. Pracodawca co do zasady nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy od dnia złożenia wniosku o urlop wychowawczy do dnia zakończenia tego urlopu, przy czym ochrona działa nie wcześniej niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Wyjątki dotyczą m.in. ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy oraz przyczyn uzasadniających rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika - art. 186⁸ § 2 Kodeksu pracy.

Co zrobić praktycznie, gdy dziecko idzie do przedszkola?

Jeżeli rodzic chce pozostać na urlopie wychowawczym, a dziecko ma rozpocząć przedszkole, warto zadbać o spójność działań z celem urlopu. Najbezpieczniejsze jest korzystanie z przedszkola w takim zakresie, który nie wyłącza osobistej opieki rodzica. Dotyczy to zwłaszcza pierwszych miesięcy adaptacji.

• zachowaj dokumenty dotyczące godzin pobytu dziecka w przedszkolu,
• nie podejmuj pracy zarobkowej w wymiarze uniemożliwiającym osobistą opiekę, jeżeli chcesz zachować urlop i dodatek,
• jeżeli otrzymasz wezwanie od pracodawcy, odpowiedz pisemnie i przedstaw faktyczny zakres sprawowanej opieki,
• zgłoś organowi wypłacającemu świadczenia rodzinne zmiany, które mogą mieć wpływ na prawo do świadczeń, zwłaszcza podjęcie pracy lub zmianę sytuacji dochodowej.

Warto też rozważyć, czy w konkretnej sytuacji korzystniejsze będzie dalsze pozostawanie na urlopie wychowawczym, powrót do pracy, rezygnacja z wychowawczego, czy negocjowanie z pracodawcą warunków zatrudnienia po zmianie lokalizacji zakładu.

FAQ

Podsumowanie

Rodzic korzystający z urlopu wychowawczego może zapisać dziecko do przedszkola, także publicznego, jeżeli nadal sprawuje nad nim osobistą opiekę. Krótszy pobyt dziecka w przedszkolu, zwłaszcza adaptacyjny, co do zasady nie powinien sam w sobie uzasadniać wezwania do pracy ani utraty dodatku.

Ryzyko pojawia się wtedy, gdy okoliczności pokazują, że rodzic trwale zaprzestał osobistej opieki nad dzieckiem. Wtedy pracodawca może zastosować art. 186² § 2 Kodeksu pracy, a organ wypłacający świadczenia rodzinne może badać przesłanki z art. 10 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Każdą sytuację trzeba oceniać indywidualnie, z uwzględnieniem godzin przedszkola, aktywności rodzica i faktycznej organizacji opieki nad dzieckiem.

Źródła

• Art. 186, art. 186², art. 186⁸ oraz art. 42 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
• Art. 5, art. 10 oraz art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
• § 18 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków.