9 tygodni urlopu rodzicielskiego dla ojca dziecka

Uprawnienia rodzicielskie wg nowych przepisów

Od 26 kwietnia 2023 r. obowiązuje zmieniony model urlopu rodzicielskiego. Zgodnie z art. 182^1a § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy pracownicy-rodzice dziecka mają prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze do 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka przy jednym porodzie oraz do 43 tygodni przy urodzeniu dwojga lub większej liczby dzieci przy jednym porodzie.

Jeżeli dziecko posiada zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”, wymiar urlopu rodzicielskiego jest wyższy. Wynosi on 65 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka oraz 67 tygodni przy porodzie mnogim, co wynika z art. 182^1a § 2 Kodeksu pracy.

urlop rodzicielski dla ojca obejmuje między innymi nieprzenoszalną część 9 tygodni, której drugi rodzic nie może przejąć. Najważniejsza zmiana dla ojców wynika z art. 182^1a § 4 Kodeksu pracy: każdemu z pracowników-rodziców dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego z ogólnego wymiaru tego urlopu. Zgodnie z art. 182^1a § 5 Kodeksu pracy prawa tego nie można przenieść na drugiego z pracowników-rodziców. Oznacza to, że jeżeli matka wykorzysta swoją część urlopu, nie może przejąć dodatkowych 9 tygodni zastrzeżonych dla ojca.

W praktyce przy jednym dziecku najczęściej oznacza to, że jedno z rodziców może wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie, a pozostałe 9 tygodni pozostaje do wykorzystania przez drugiego rodzica. W sprawach dotyczących ojców warto jednak sprawdzić także inne uprawnienia ojca, ponieważ ich zakres zależy od rodzaju zatrudnienia, sytuacji drugiego rodzica i wieku dziecka.

Przy służbie wojskowej zakres uprawnień rodzicielskich zależy dodatkowo od rodzaju służby, dlatego osobno omawiamy urlop macierzyński i ojcowski dla żołnierza.

Stare przepisy: 32 i 34 tygodnie urlopu rodzicielskiego

Przed 26 kwietnia 2023 r. art. 182^1a § 1 Kodeksu pracy przewidywał urlop rodzicielski w wymiarze do 32 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka oraz do 34 tygodni przy urodzeniu dwojga lub większej liczby dzieci przy jednym porodzie. Urlop ten przysługiwał łącznie obojgu rodzicom i nie zawierał odrębnej, nieprzenoszalnej 9-tygodniowej części dla każdego z nich.

Zmiana z 2023 r. nie oznacza jednak automatycznie, że każdy ojciec dziecka urodzonego przed 26 kwietnia 2023 r. traci prawo do 9 tygodni. W takich sprawach trzeba przeanalizować przepisy przejściowe ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw. Szczególne znaczenie mają art. 32 oraz art. 34 tej ustawy.

Przepisy przejściowe i data graniczna 26 kwietnia 2023 r.

Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw pracownik, który w dniu wejścia w życie tej ustawy, czyli 26 kwietnia 2023 r., był uprawniony do urlopu rodzicielskiego albo korzystał z tego urlopu na zasadach dotychczasowych, może skorzystać z urlopu rodzicielskiego w nowym wymiarze określonym w art. 182^1a § 1 albo § 2 Kodeksu pracy.

Dodatkowo art. 34 ustawy nowelizującej z 9 marca 2023 r. ma znaczenie dla rodziców, którzy w okresie od 2 sierpnia 2022 r. do 26 kwietnia 2023 r. mieli prawo do urlopu rodzicielskiego albo jego części lub korzystali z takiego urlopu. W takich przypadkach należy ustalić, ile urlopu zostało wykorzystane na starych zasadach i jaki wymiar pozostaje po zastosowaniu nowych przepisów.

Jeżeli więc matka dziecka korzystała z urlopu rodzicielskiego od lutego 2022 r. do stycznia 2023 r., to okres ten obejmuje czas po 2 sierpnia 2022 r. W typowym stanie faktycznym ojciec może powoływać się na przepisy przejściowe i żądać udzielenia 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, o ile nie zachodzi szczególna przeszkoda, na przykład dziecko przekroczyło już ustawowy termin wykorzystania urlopu albo ojciec nie ma statusu pracownika.

Jeżeli natomiast cały urlop rodzicielski na dziecko został wykorzystany i prawo do niego zakończyło się jeszcze przed 2 sierpnia 2022 r., sytuacja jest bardziej ryzykowna. W takim przypadku samo wejście w życie nowych przepisów nie musi tworzyć nowego prawa do dodatkowych 9 tygodni. W razie sporu z pracodawcą warto przeanalizować dokładne daty urlopów, wnioski składane przez rodziców i dokumenty z ZUS.

Jeżeli pracownica wraca do pracy po zakończeniu urlopów związanych z rodzicielstwem, odrębnej analizy mogą wymagać obowiązki pracodawcy dotyczące stanowiska pracy i warunków zatrudnienia. Szerzej omawia to materiał o tym, jak wygląda powrót po macierzyńskim.

Jak złożyć wniosek o 9 tygodni urlopu rodzicielskiego?

Zgodnie z art. 182^1d § 1 Kodeksu pracy urlop rodzicielski jest udzielany na wniosek pracownika-rodzica dziecka składany w postaci papierowej lub elektronicznej. Na podstawie art. 182^1d § 2 Kodeksu pracy wniosek należy złożyć w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.

We wniosku warto wskazać: dane pracownika, dane dziecka, planowany okres urlopu, informację, że wniosek dotyczy nieprzenoszalnej 9-tygodniowej części urlopu rodzicielskiego ojca, oraz podstawę prawną, czyli art. 182^1a § 4 i § 5 Kodeksu pracy. Jeżeli sprawa dotyczy dziecka urodzonego przed 26 kwietnia 2023 r., warto dodać także odwołanie do art. 32 albo art. 34 ustawy nowelizującej z 9 marca 2023 r.

Urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo albo w częściach. Zgodnie z art. 182^1c Kodeksu pracy urlop rodzicielski jest udzielany nie więcej niż w 5 częściach i nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.

Urlop rodzicielski trzeba odróżnić od urlopu wychowawczego. Ten drugi jest odrębnym uprawnieniem i ma inne warunki, w tym związane ze stażem pracy oraz zasadą nieodpłatności, choć w niektórych sytuacjach rodzina może korzystać ze świadczeń rodzinnych. Zobacz także omówienie, kiedy możliwy jest wychowawczy.

Ile wynosi zasiłek za 9 tygodni urlopu ojca?

Za okres urlopu rodzicielskiego przysługuje zasiłek macierzyński na zasadach określonych w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zgodnie z art. 31 ust. 2 tej ustawy miesięczny zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego wynosi zasadniczo 70% podstawy wymiaru zasiłku.

Art. 31 ust. 3 ustawy zasiłkowej przewiduje także mechanizm uśrednionej wysokości zasiłku, jeżeli odpowiedni wniosek obejmujący urlop macierzyński i rodzicielski zostanie złożony w terminie 21 dni po porodzie. Nie zmienia to jednak praktycznej zasady, że 9-tygodniowa, nieprzenoszalna część przysługująca drugiemu rodzicowi jest rozliczana według reguł właściwych dla urlopu rodzicielskiego i najczęściej wynosi 70% podstawy wymiaru.

Jeżeli rodzic pozostaje w więcej niż jednym stosunku pracy albo łączy zatrudnienie z innym tytułem ubezpieczenia, wysokość świadczeń może wymagać osobnych obliczeń. W takich sprawach znaczenie ma także zasiłek macierzyński z różnych tytułów ubezpieczeniowych.

Co z sytuacją, gdy matka przeszła na L4 w kolejnej ciąży?

Zwolnienie lekarskie matki w kolejnej ciąży samo w sobie nie odbiera ojcu prawa do urlopu rodzicielskiego na starsze dziecko. Decydujące jest to, czy na dane dziecko przysługuje jeszcze urlop rodzicielski według nowych lub przejściowych zasad oraz czy ojciec spełnia warunki do skorzystania z urlopu jako pracownik.

Jeżeli matka przerwała korzystanie z urlopu rodzicielskiego, przeszła na zwolnienie lekarskie i nie wykorzystała całego przysługującego wymiaru, ojciec powinien ustalić pozostały wymiar urlopu i złożyć własny wniosek. Jeżeli matka wykorzystała pełne 32 tygodnie na starych zasadach, ale robiła to w okresie objętym przepisami przejściowymi, ojciec nadal może mieć prawo do dodatkowych 9 tygodni, ponieważ nowy wymiar przy jednym dziecku wynosi 41 tygodni.

Pracodawca nie powinien odmawiać urlopu tylko dlatego, że drugi rodzic korzysta ze zwolnienia lekarskiego związanego z kolejną ciążą. Odmowa może być zasadna dopiero wtedy, gdy z dokumentów wynika, że w konkretnej sprawie nie ma już prawa do urlopu rodzicielskiego albo wniosek został złożony niezgodnie z ustawowymi wymogami.

FAQ

Czy ojciec zawsze ma prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego?

Nie zawsze. Prawo to wynika z art. 182^1a § 4 Kodeksu pracy, ale ojciec musi być pracownikiem i urlop musi mieścić się w ustawowym terminie. Przy dzieciach urodzonych przed 26 kwietnia 2023 r. trzeba dodatkowo sprawdzić przepisy przejściowe.

Czy matka może wykorzystać 9 tygodni zastrzeżone dla ojca?

Nie. Art. 182^1a § 5 Kodeksu pracy wyraźnie stanowi, że prawa do 9 tygodni nie można przenieść na drugiego z pracowników-rodziców. Jeżeli ojciec nie skorzysta z tej części, co do zasady przepada ona dla rodziny.

Czy ojciec dostanie 100% wynagrodzenia za 9 tygodni urlopu?

Nie. Za ten okres przysługuje zasiłek macierzyński, a nie wynagrodzenie za pracę. Zgodnie z art. 31 ust. 2 ustawy zasiłkowej zasiłek za okres urlopu rodzicielskiego wynosi zasadniczo 70% podstawy wymiaru.

Czy zwolnienie lekarskie matki w kolejnej ciąży blokuje urlop ojca?

Nie jest to samodzielna przeszkoda. Trzeba ustalić, czy na starsze dziecko nadal przysługuje urlop rodzicielski i czy ojciec spełnia warunki pracownicze. Zwolnienie lekarskie matki nie powoduje automatycznej utraty prawa ojca do jego części urlopu.

Do kiedy można wykorzystać urlop rodzicielski?

Zgodnie z art. 182^1c Kodeksu pracy urlop rodzicielski można wykorzystać nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Urlop może być udzielony jednorazowo albo w maksymalnie 5 częściach.

Podsumowanie

Ojciec dziecka ma obecnie własne, nieprzenoszalne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Przy jednym dziecku ogólny wymiar urlopu wynosi 41 tygodni, a przy porodzie mnogim 43 tygodnie. Jeżeli sprawa dotyczy dziecka urodzonego przed 26 kwietnia 2023 r., nie wystarczy sprawdzić, czy matka wykorzystała dawne 32 tygodnie. Trzeba ocenić także art. 32 i art. 34 ustawy nowelizującej z 9 marca 2023 r., zwłaszcza gdy urlop rodzicielski przypadał po 2 sierpnia 2022 r.

W praktyce ojciec powinien przygotować wniosek złożony co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu, wskazać dokładny okres 9 tygodni i powołać właściwe przepisy Kodeksu pracy oraz, gdy trzeba, przepisy przejściowe. Jeżeli pracodawca odmawia, należy zażądać wskazania konkretnej podstawy odmowy i zweryfikować daty wykorzystanych urlopów.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141.

2. Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. 2023 poz. 641.

3. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636.

4. Ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” - Dz.U. 2016 poz. 1860.