Urlop rodzicielski, wychowawczy i powrót do pracy – prawa rodzica

Urlop wypoczynkowy bezpośrednio po rodzicielskim

Jeżeli po zakończeniu urlopu rodzicielskiego nie chce Pani od razu wracać do pracy, może Pani złożyć wniosek o urlop wypoczynkowy bezpośrednio po tym urlopie. Wynika to z art. 163 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Przepis przewiduje, że na wniosek pracownika udziela się urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim; w praktyce uprawnienie to obejmuje także sytuację po korzystaniu z kolejnych urlopów rodzicielskich związanych z rodzicielstwem, jeżeli pracownik zachowuje ciągłość nieobecności i składa wniosek o wypoczynek po zakończeniu tego okresu.

Jeżeli stosunek pracy trwa nadal, pracodawca nie powinien zastępować tego urlopu ekwiwalentem. Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przysługuje tylko wtedy, gdy urlopu nie można już wykorzystać z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, zgodnie z art. 171 § 1 Kodeksu pracy.

To oznacza, że:

• jeśli umowa o pracę nadal obowiązuje – powinna Pani wykorzystać urlop w naturze,
• jeśli dojdzie do rozwiązania umowy – przysługuje ekwiwalent,
• pracodawca nie może zmuszać do podpisania porozumienia stron tylko po to, aby „zamknąć” sprawę po powrocie z urlopu.

Jeżeli chce Pani uporządkować dalszy plan po zakończeniu urlopu związanego z rodzicielstwem, warto też zobaczyć materiał o po macierzyńskim, zwłaszcza gdy pracodawca zapowiada zmianę warunków zatrudnienia.

Czy trzeba podpisać porozumienie o rozwiązaniu umowy?

Nie. Porozumienie stron wymaga zgody obu stron stosunku pracy. Jeżeli pracodawca proponuje takie rozwiązanie, może je Pani po prostu odrzucić. Samo stwierdzenie pracodawcy, że „nie będzie możliwości powrotu do pracy”, nie powoduje automatycznego ustania umowy.

Trzeba też pamiętać, że pracownik korzystający z uprawnień rodzicielskich jest objęty szczególną ochroną. W okresie urlopu macierzyńskiego, na warunkach urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego i wychowawczego obowiązują odrębne ograniczenia rozwiązania umowy, a po zakończeniu urlopu pracodawca ma obowiązek dopuścić pracownika do pracy zgodnie z art. 183² Kodeksu pracy.

Jeżeli pracodawca chce zakończyć zatrudnienie, musi działać zgodnie z przepisami o wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia. Ocena, czy konkretne działanie pracodawcy jest zgodne z prawem, zależy jednak od stanu faktycznego: rodzaju umowy, rzeczywistej reorganizacji, liczby zatrudnionych pracowników, treści pism oraz momentu ich doręczenia.

Urlop wychowawczy – czy można go rozpocząć, gdy drugi rodzic jest na rodzicielskim?

Tak. Co do zasady jest to dopuszczalne. Przepisy nie zakazują, aby jeden rodzic korzystał z urlopu wychowawczego, a drugi w tym samym czasie z urlopu rodzicielskiego. Kluczowe jest to, by osoba wnioskująca o urlop wychowawczy spełniała warunki z art. 186 § 1 ustawy – Kodeks pracy, czyli była pracownikiem zatrudnionym co najmniej 6 miesięcy. Do tego okresu wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia.

Zgodnie z art. 186 § 2 Kodeksu pracy urlop wychowawczy przysługuje w wymiarze do 36 miesięcy i jest udzielany nie dłużej niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia. Z kolei art. 186 § 8 Kodeksu pracy pozwala korzystać z urlopu maksymalnie w 5 częściach.

W praktyce oznacza to, że matka może po zakończeniu własnego urlopu rodzicielskiego:

• wrócić do pracy,
• wykorzystać od razu urlop wypoczynkowy,
• a następnie albo od razu złożyć wniosek o urlop wychowawczy, nawet jeśli ojciec nadal korzysta ze swojej części urlopu rodzicielskiego.

To rozwiązanie bywa stosowane wtedy, gdy rodzice chcą wydłużyć okres osobistej opieki nad dzieckiem bez przerywania zatrudnienia.

Jak złożyć wniosek o urlop wychowawczy?

Wniosek składa się w postaci papierowej albo elektronicznej. Zgodnie z art. 186⁷ § 1 Kodeksu pracy wniosek o urlop wychowawczy należy złożyć w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Jeżeli termin nie zostanie zachowany, pracodawca udziela urlopu nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku.

Pracownik może też wycofać wniosek:

• najpóźniej 7 dni przed rozpoczęciem urlopu – bez zgody pracodawcy,
• albo w każdym czasie – za zgodą pracodawcy.

W praktyce we wniosku warto wskazać:

• dane pracownika i dziecka,
• okres, na jaki ma być udzielony urlop,
• liczbę części urlopu już wykorzystanych,
• oświadczenia wymagane przepisami wykonawczymi, jeżeli mają zastosowanie w danej sytuacji rodzinnej.

Powrót do pracy po urlopach związanych z rodzicielstwem

Zgodnie z art. 183² Kodeksu pracy pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe – na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę, jakie otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu.

To bardzo ważny przepis. Pracodawca nie może po prostu powiedzieć, że nie ma już dla pracownika miejsca, i oczekiwać podpisania porozumienia. Jeżeli nie ma możliwości przywrócenia na dokładnie to samo stanowisko, musi zaproponować stanowisko spełniające warunki z art. 183² Kodeksu pracy.

Znaczenie tego obowiązku potwierdza też wyrok Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2017 r., II PK 333/15, w którym wskazano, że niemożność zatrudnienia na dotychczasowym stanowisku powinna mieć obiektywny charakter, np. wynikać z rzeczywistej likwidacji stanowiska, a nie jedynie z obsadzenia go inną osobą.

Wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy zamiast wychowawczego

Jeżeli pracownik jest uprawniony do urlopu wychowawczego, może zamiast tego złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego etatu. Uprawnienie to wynika z art. 186⁷ § 1 Kodeksu pracy. Pracodawca jest związany takim wnioskiem.

Jednocześnie od dnia złożenia wniosku do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy, pracownik korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę – zgodnie z art. 186⁸ § 1 pkt 2 Kodeksu pracy. Wyjątki dotyczą m.in. ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy oraz sytuacji uzasadniającej rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, jeżeli reprezentująca pracownika zakładowa organizacja związkowa wyrazi zgodę lub nie sprzeciwi się tam, gdzie przepisy tego wymagają.

Dla wielu rodziców jest to praktyczna alternatywa dla pełnego urlopu wychowawczego. Jeśli rozważa Pani takie rozwiązanie, pomocny może być materiał o powrocie po wychowawczym, szczególnie w kontekście organizacji pracy po przerwie.

Najczęstszy układ działań w opisanej sytuacji

W opisanym stanie faktycznym najbezpieczniejszy schemat zwykle wygląda tak:

Podsumowanie

Jeżeli kończy się Pani urlop rodzicielski, a drugi rodzic przejmuje dalszą część opieki w ramach własnych uprawnień, może Pani złożyć wniosek o urlop wychowawczy, o ile spełnia Pani warunek 6 miesięcy zatrudnienia. Może Pani także wcześniej wykorzystać urlop wypoczynkowy bezpośrednio po zakończeniu rodzicielskiego.

Najważniejsze jest to, by nie podpisywać pochopnie porozumienia o rozwiązaniu umowy i działać na piśmie: składać wnioski, zbierać potwierdzenia oraz żądać od pracodawcy formalnych decyzji. W sprawach o powrót do pracy po urlopach rodzicielskich duże znaczenie mają dokładne daty i treść korespondencji.

FAQ

Czy mogę iść na urlop wychowawczy, gdy ojciec dziecka jest jeszcze na rodzicielskim?

Tak. Przepisy Kodeksu pracy nie wykluczają takiego rozwiązania. Ważne jest spełnienie warunków do urlopu wychowawczego, przede wszystkim co najmniej 6-miesięcznego stażu pracy.

Czy pracodawca może kazać mi podpisać porozumienie stron po urlopie rodzicielskim?

Nie. Porozumienie stron wymaga Pani zgody. Brak zgody oznacza, że umowa nadal trwa, a pracodawca musi działać zgodnie z przepisami o rozwiązaniu umowy.

Co z niewykorzystanym urlopem wypoczynkowym?

Jeżeli stosunek pracy trwa, urlop powinien zostać udzielony. Ekwiwalent pieniężny przysługuje dopiero przy rozwiązaniu lub wygaśnięciu umowy, zgodnie z art. 171 § 1 Kodeksu pracy.

Ile wcześniej trzeba złożyć wniosek o wychowawczy?

Co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu wychowawczego. Jeśli termin nie zostanie zachowany, pracodawca udziela urlopu najpóźniej po upływie 21 dni od złożenia wniosku.

Czy zamiast wychowawczego mogę obniżyć etat?

Tak. Jeżeli jest Pani uprawniona do urlopu wychowawczego, może Pani złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy do nie mniej niż 1/2 etatu. W wielu przypadkach daje to większą elastyczność niż pełna przerwa w pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 163 § 3, art. 171 § 1, art. 183², art. 186, art. 186⁷, art. 186⁸ – Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Wyrok Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2017 r., sygn. akt II PK 333/15.