Urlop wypoczynkowy po macierzyńskim – czy pracodawca może odmówić?

Podstawa prawna

Kluczowy jest art. 163 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, zgodnie z którym na wniosek pracownicy udziela się jej urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Ten sam mechanizm stosuje się odpowiednio także po innych urlopach związanych z rodzicielstwem, jeżeli wynika to z przepisów szczególnych Kodeksu pracy.

W praktyce oznacza to, że pracodawca nie decyduje uznaniowo, czy zgodzić się na taki urlop. Jeżeli wniosek dotyczy urlopu wypoczynkowego przypadającego bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, obowiązek udzielenia urlopu wynika wprost z art. 163 § 3 Kodeksu pracy.

Po powrocie do zatrudnienia istotne mogą być też zasady dotyczące warunków dalszej pracy po zakończeniu urlopów rodzicielskich. Zobacz również: po macierzyńskim.

Czy pracodawca może odmówić urlopu wypoczynkowego po urlopie macierzyńskim?

Co do zasady – nie. Jeżeli pracownica składa wniosek o urlop wypoczynkowy bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, pracodawca ma obowiązek go udzielić. Nie może skutecznie powoływać się na:

• braki kadrowe,
• dużą liczbę zadań,
• nieobecność innych pracowników,
• plan urlopów,
• własną ocenę, że pracownik powinien najpierw wrócić do pracy.

Takie stanowisko jest zgodne z literalnym brzmieniem art. 163 § 3 Kodeksu pracy oraz utrwaloną wykładnią, według której w tej sytuacji pracodawca nie ma swobody decyzyjnej.

Jaki urlop obejmuje to uprawnienie – zaległy czy także bieżący?

Uprawnienie z art. 163 § 3 Kodeksu pracy obejmuje urlop wypoczynkowy, który ma być wykorzystany bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. W praktyce może to być zarówno urlop zaległy, jak i bieżący, jeżeli pracownik ma do niego prawo w danym roku kalendarzowym.

Warto przy tym pamiętać, że okres urlopu macierzyńskiego jest okresem zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze, w tym prawo do urlopu wypoczynkowego. Nie dochodzi więc do utraty urlopu tylko dlatego, że pracownica przebywała na urlopie związanym z rodzicielstwem.

Kiedy trzeba złożyć wniosek?

Przepisy nie wymagają szczególnej formy, ale dla celów dowodowych najlepiej złożyć wniosek na piśmie albo mailowo. Najważniejsze jest to, aby z treści jasno wynikało, że pracownik żąda urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego.

Najbezpieczniej zrobić to jeszcze przed zakończeniem urlopu macierzyńskiego albo najpóźniej tak, by nie było wątpliwości, że urlop wypoczynkowy ma rozpocząć się natychmiast po nim. Jeżeli pracownik faktycznie wróci do pracy i dopiero później składa zwykły wniosek urlopowy, pracodawca odzyskuje co do zasady zwykłą kompetencję do ustalania terminu urlopu na zasadach ogólnych z art. 161 i art. 163 § 1 ustawy – Kodeks pracy.

Przypadki szczególne

Obowiązek udzielenia urlopu wypoczynkowego na wniosek pracownika dotyczy nie tylko sytuacji po urlopie macierzyńskim. W zależności od stanu faktycznego zastosowanie mogą mieć także inne przepisy Kodeksu pracy.

Jeżeli planujesz kolejne etapy opieki nad dzieckiem, pomocny może być materiał o tym, jak wygląda planowanie opieki, oraz zmiany po wdrożeniu dyrektywy work-life balance, zobacz: WLB 2023.

A co z urlopem wychowawczym?

Jeżeli pracownik nie chce wracać do pracy po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego i wypoczynkowego, może rozważyć urlop wychowawczy. Tu jednak obowiązują odrębne warunki. Zgodnie z art. 186 § 7 ustawy – Kodeks pracy wniosek o urlop wychowawczy składa się w postaci papierowej lub elektronicznej w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu.

Jeżeli termin ten nie został dochowany, nie oznacza to utraty prawa do urlopu wychowawczego w ogóle, ale wpływa na datę, od której pracodawca powinien go udzielić. W takim przypadku trzeba ocenić konkretny stan faktyczny i daty złożonych wniosków.

Co zrobić, gdy pracodawca odmawia?

Jeżeli pracodawca mimo wszystko odmawia udzielenia urlopu, warto działać etapami:

1. złożyć wniosek na piśmie lub e-mailem,
2. zażądać pisemnej odpowiedzi lub potwierdzenia odmowy,
3. powołać się wprost na art. 163 § 3 ustawy – Kodeks pracy,
4. w razie potrzeby złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy,
5. rozważyć wystąpienie do sądu pracy, jeżeli naruszenie wywołało konkretną szkodę lub trwa nadal.

Niewłaściwe udzielanie urlopów może stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Zgodnie z art. 282 § 1 pkt 2 ustawy – Kodeks pracy, kto wbrew obowiązkowi nie udziela przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego albo bezpodstawnie obniża jego wymiar, podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.

Orzecznictwo

W wyroku z 19 listopada 2003 r., sygn. I PK 18/03, Sąd Najwyższy potwierdził, że pracodawca ma obowiązek udzielić pracownicy urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, jeżeli złożyła ona stosowny wniosek. Orzeczenie to pozostaje zgodne z aktualnym rozumieniem art. 163 § 3 Kodeksu pracy.

Podsumowanie

Jeżeli po urlopie macierzyńskim chcesz od razu wykorzystać urlop wypoczynkowy, pracodawca co do zasady nie może odmówić. Najważniejsze jest prawidłowe złożenie wniosku i zachowanie dowodu, że urlop ma rozpocząć się bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego.

Jeżeli po dłuższej przerwie wracasz do firmy i chcesz uporządkować dalsze uprawnienia pracownicze, zobacz również materiał o tym, jak wygląda powrót do pracy.

FAQ

Czy pracodawca może kazać mi najpierw wrócić choćby na jeden dzień do pracy?

Nie powinien, jeżeli złożyłaś wniosek o urlop wypoczynkowy bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Wtedy pracodawca ma obowiązek udzielić urlopu bez przerwy między tymi okresami.

Czy muszę wykorzystać najpierw urlop zaległy, a dopiero potem bieżący?

W praktyce najczęściej najpierw rozlicza się urlop zaległy, ale wniosek może obejmować również urlop bieżący. Ważne jest, aby chodziło o urlop wypoczynkowy przypadający bezpośrednio po urlopie macierzyńskim.

Czy wystarczy wniosek ustny?

Przepisy nie wymagają szczególnej formy, ale dla własnego bezpieczeństwa najlepiej złożyć wniosek pisemnie albo elektronicznie. W razie sporu trzeba wykazać, kiedy i o jaki urlop wystąpiono.

Czy odmowa pracodawcy oznacza utratę urlopu?

Nie. Sam bezprawny sprzeciw pracodawcy nie powoduje utraty prawa do urlopu. Trzeba jednak zadbać o dowody i w razie potrzeby podjąć dalsze kroki prawne.

Czy po macierzyńskim mogę od razu przejść na wychowawczy?

Tak, ale urlop wychowawczy wymaga odrębnego wniosku i zachowania terminu z art. 186 § 7 Kodeksu pracy. Jeżeli termin nie został dochowany, trzeba ocenić, od kiedy pracodawca powinien udzielić tego urlopu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 161, art. 163 § 1 i § 3, art. 182^1g, art. 182³ § 3, art. 183 § 2, art. 186 § 7 oraz art. 282 § 1 pkt 2 – Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2003 r., sygn. akt I PK 18/03.