Pracodawca nie wypłacił prowizji od sprzedaży – co zrobić?

W opisanej sytuacji należy zacząć od pisemnego wezwania byłego pracodawcy do zapłaty prowizji wraz z żądaniem przedstawienia rozliczenia obrotu, od którego prowizja była uzależniona. Jeżeli pracodawca nie zapłaci albo nie wykaże sposobu naliczenia prowizji, kolejnym krokiem jest pozew do sądu pracy.

To, że pracownik nie zna dokładnej kwoty prowizji, nie zamyka drogi do sądu. Pozew powinien zawierać oznaczoną kwotę żądania, ale można ją ustalić szacunkowo na podstawie dostępnych danych, a następnie złożyć wniosek dowodowy o zobowiązanie pracodawcy do przedstawienia dokumentów potrzebnych do dokładnego wyliczenia należności.

Kiedy prowizja jest wynagrodzeniem za pracę?

Zgodnie z art. 78 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy wynagrodzenie za pracę powinno odpowiadać w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy, kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu oraz uwzględniać ilość i jakość świadczonej pracy. Prowizja od sprzedaży może być jednym ze składników takiego wynagrodzenia, jeżeli została przewidziana w umowie, regulaminie wynagradzania, układzie zbiorowym pracy albo innym wiążącym źródle prawa pracy.

Art. 80 Kodeksu pracy stanowi, że wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Jeżeli pracownik wykonał zadania sprzedażowe, a warunki prowizji zostały spełnione, pracodawca nie może odmówić wypłaty tylko dlatego, że stosunek pracy już się zakończył. Rozwiązanie umowy o pracę nie powoduje utraty roszczenia o wynagrodzenie należne za okres wcześniejszej pracy.

Jeżeli pracodawca zatrudnia co najmniej 50 pracowników nieobjętych układem zbiorowym pracy, ma obowiązek ustalić regulamin wynagradzania na podstawie art. 77² § 1 Kodeksu pracy. Gdy zatrudnia mniej niż 50, ale co najmniej 20 pracowników, regulamin wynagradzania ustala, jeżeli zakładowa organizacja związkowa wystąpi z takim wnioskiem, co wynika z art. 77² § 1¹ Kodeksu pracy. W regulaminie można określić także inne świadczenia związane z pracą i zasady ich przyznawania, zgodnie z art. 77² § 2 Kodeksu pracy.

W praktyce prowizja różni się od premii uznaniowej. Jeżeli zasady prowizji są konkretne, mierzalne i po spełnieniu warunków pracownik ma roszczenie o wypłatę, pracodawca nie może dowolnie zdecydować, że jej nie wypłaci. Inaczej może być przy świadczeniach całkowicie uznaniowych, takich jak niektóre nagrody. Wątpliwości podobne do tych, które dotyczą świadczeń zmiennych, opisujemy także w materiale o tym, kiedy pracownikowi należy się premia.

Termin wypłaty prowizji

Art. 85 § 1 Kodeksu pracy nakazuje wypłacać wynagrodzenie za pracę co najmniej raz w miesiącu, w stałym i ustalonym z góry terminie. Zgodnie z art. 85 § 2 Kodeksu pracy wynagrodzenie płatne raz w miesiącu wypłaca się z dołu, niezwłocznie po ustaleniu jego pełnej wysokości, nie później jednak niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego.

Jeżeli prowizja jest miesięcznym składnikiem wynagrodzenia za sierpień, należy sprawdzić, czy termin jej wypłaty określony w umowie lub regulaminie nie jest mniej korzystny dla pracownika niż art. 85 § 2 Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 18 § 1 i § 2 Kodeksu pracy postanowienia umowy o pracę mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy są nieważne, a zamiast nich stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy.

Inaczej należy oceniać składniki przysługujące za okresy dłuższe niż miesiąc. Art. 85 § 4 Kodeksu pracy stanowi, że składniki wynagrodzenia za okresy dłuższe niż miesiąc wypłaca się z dołu w terminach określonych w przepisach prawa pracy. Dlatego kluczowe jest ustalenie, czy prowizja była miesięczna, kwartalna, roczna, czy zależała od zamknięcia dłuższego okresu rozliczeniowego.

Jeżeli ustalony dzień wypłaty przypada w dniu wolnym od pracy, art. 85 § 3 Kodeksu pracy nakazuje wypłacić wynagrodzenie w dniu poprzedzającym. Wynagrodzenie powinno zostać wypłacone w formie pieniężnej, a na rachunek płatniczy pracownika, chyba że pracownik złożył wniosek o wypłatę do rąk własnych, co wynika z art. 86 § 1 i § 3 Kodeksu pracy.

Co zrobić przed pozwem?

Najpierw warto wysłać do pracodawcy wezwanie do zapłaty. Pismo powinno być konkretne i zawierać:

• oznaczenie pracownika i pracodawcy,
• wskazanie okresu, za który prowizja jest należna,
• podstawę roszczenia, czyli umowę o pracę, aneks, regulamin wynagradzania, plan prowizyjny albo korespondencję potwierdzającą zasady naliczania prowizji,
• żądanie wypłaty prowizji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie,
• żądanie przedstawienia rozliczenia obrotu netto i sposobu wyliczenia prowizji,
• termin zapłaty, na przykład 7 dni od doręczenia wezwania,
• zapowiedź skierowania sprawy do sądu pracy oraz zawiadomienia Państwowej Inspekcji Pracy.

Wezwanie najlepiej wysłać listem poleconym za potwierdzeniem nadania albo doręczyć w sposób pozwalający wykazać, kiedy pracodawca je otrzymał. Warto zachować kopię pisma, potwierdzenie nadania, e-maile, raporty sprzedażowe, zrzuty z systemu, umowę, aneksy i regulaminy.

Skarga do Państwowej Inspekcji Pracy

Państwowa Inspekcja Pracy kontroluje przestrzeganie prawa pracy, w tym przepisów o wynagrodzeniu, na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektor pracy może stosować środki prawne określone w art. 11 tej ustawy, w tym nakazy i wystąpienia, jeżeli ustali naruszenia.

Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli prawo do prowizji i jej wysokość są oczywiste, PIP może podjąć działania wobec pracodawcy. Jeżeli natomiast spór dotyczy tego, czy prowizja się należy, jaką metodą ją wyliczyć albo jakie były obroty netto, inspekcja często nie rozstrzygnie sprawy tak jak sąd. W takim przypadku zasadniczym sposobem dochodzenia pieniędzy jest pozew do sądu pracy.

Niewypłacenie w terminie wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia przysługującego pracownikowi jest wykroczeniem z art. 282 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Przepis ten przewiduje grzywnę od 1000 zł do 30 000 zł dla osoby, która wbrew obowiązkowi nie wypłaca w ustalonym terminie wynagrodzenia za pracę albo bezpodstawnie obniża jego wysokość.

Sprawa w sądzie o wypłatę prowizji

Pozew o prowizję należy złożyć do sądu pracy właściwego według zasad z art. 461 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Pracownik może wybrać między innymi sąd właściwości ogólnej pozwanego pracodawcy albo sąd, w którego obszarze praca była, jest lub miała być wykonywana.

Pozew powinien spełniać wymagania z art. 187 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, czyli zawierać dokładnie określone żądanie, przytoczenie faktów uzasadniających roszczenie oraz, gdy to potrzebne, wnioski dowodowe. W sprawie o prowizję warto w pozwie żądać nie tylko zapłaty kwoty głównej, lecz także odsetek za opóźnienie.

Odsetek można żądać na podstawie art. 481 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny w związku z art. 300 Kodeksu pracy. Art. 300 Kodeksu pracy pozwala odpowiednio stosować przepisy Kodeksu cywilnego do stosunku pracy w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy, jeżeli nie są sprzeczne z zasadami prawa pracy.

Jeżeli nie znasz dokładnej kwoty prowizji, nie należy rezygnować z pozwu. Można wskazać kwotę szacunkową, wynikającą z ostatnich znanych obrotów, własnych zestawień, planów sprzedażowych albo wcześniejszych prowizji. Jednocześnie można wnieść, aby sąd zobowiązał pracodawcę do przedstawienia dokumentów na podstawie art. 248 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten przewiduje obowiązek przedstawienia dokumentu znajdującego się w posiadaniu danej osoby, jeżeli dokument stanowi dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy.

Po uzyskaniu dokumentów od pracodawcy można rozważyć zmianę powództwa na podstawie art. 193 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli okaże się, że należna prowizja jest wyższa albo niższa niż pierwotnie oszacowana. W praktyce sądy pracy dopuszczają takie działania, o ile mieszczą się w granicach procedury i nie służą przedłużaniu postępowania.

Jakie dowody mogą pomóc?

W sprawie o prowizję znaczenie mogą mieć zarówno dokumenty pracownika, jak i dokumenty znajdujące się u pracodawcy. Pracodawca ma obowiązek prowadzić i przechowywać dokumentację w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akta osobowe pracowników na podstawie art. 94 pkt 9a Kodeksu pracy.

Ciężar przedstawienia faktów i dowodów obciąża strony zgodnie z art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego. W sprawach pracowniczych istotne jest jednak to, że część dokumentów znajduje się wyłącznie u pracodawcy. Dlatego wniosek o zobowiązanie pracodawcy do przedstawienia dokumentów bywa kluczowy.

Opłaty sądowe i przedawnienie

Pracownik wnoszący pozew do sądu pracy co do zasady nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych na starcie sprawy. Wynika to z art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Należy jednak pamiętać o art. 35 tej ustawy, który przewiduje szczególne zasady opłat w sprawach z zakresu prawa pracy, zwłaszcza przy środkach zaskarżenia oraz przy wartości przedmiotu sporu przewyższającej 50 000 zł.

Roszczenia ze stosunku pracy, w tym roszczenie o zaległą prowizję, przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Tak stanowi art. 291 § 1 Kodeksu pracy. Bieg przedawnienia może zostać przerwany między innymi przez czynność przed właściwym organem powołanym do rozstrzygania sporów albo egzekwowania roszczeń, podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, co wynika z art. 295 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Przykłady

FAQ

Czy były pracodawca musi wypłacić prowizję po zakończeniu umowy?

Tak, jeżeli prowizja była należna za pracę wykonaną w czasie trwania stosunku pracy i zostały spełnione warunki jej przyznania. Art. 80 Kodeksu pracy wiąże wynagrodzenie z pracą wykonaną, a nie z tym, czy pracownik nadal jest zatrudniony w dniu wypłaty.

Czy mogę iść do sądu, jeżeli nie znam dokładnej kwoty prowizji?

Tak. Pozew powinien zawierać oznaczoną kwotę, ale można ją oszacować i jednocześnie złożyć wniosek o zobowiązanie pracodawcy do przedstawienia dokumentów potrzebnych do wyliczenia prowizji na podstawie art. 248 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy PIP wyliczy za mnie prowizję?

Nie zawsze. PIP może kontrolować terminową wypłatę wynagrodzeń i reagować na naruszenia, ale jeżeli wysokość prowizji jest sporna i wymaga analizy dokumentów sprzedażowych, właściwym organem do rozstrzygnięcia sporu jest sąd pracy.

Od kiedy należą się odsetki?

Odsetek można żądać od dnia następującego po dniu, w którym prowizja powinna zostać wypłacona. Podstawą jest art. 481 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego w związku z art. 300 Kodeksu pracy.

Ile mam czasu na pozew o zaległą prowizję?

Co do zasady 3 lata od dnia wymagalności roszczenia. Wynika to z art. 291 § 1 Kodeksu pracy. Nie warto jednak zwlekać, ponieważ z czasem trudniej zdobyć dokumenty i świadków.

Podsumowanie

Jeżeli prowizja wynikała z umowy, regulaminu lub utrwalonych zasad w firmie, należy traktować ją jako składnik wynagrodzenia. Pracodawca powinien ją rozliczyć i wypłacić w terminie wynikającym z prawa pracy oraz dokumentów płacowych. W pierwszej kolejności warto wysłać wezwanie do zapłaty i żądanie rozliczenia, a następnie rozważyć skargę do PIP oraz pozew do sądu pracy.

W sporze o prowizję najważniejsze są dokumenty: umowa, regulamin, raporty sprzedaży, wcześniejsze wypłaty i korespondencja. Jeżeli pracownik nie ma dostępu do raportów, może żądać, aby pracodawca przedstawił je w postępowaniu sądowym. Podobne problemy przy umowach cywilnoprawnych omawiamy w materiale o tym, co zrobić, gdy występuje brak zapłaty za wykonaną pracę.

Źródła

• Art. 18 § 1 i § 2, art. 77² § 1, § 1¹ i § 2, art. 78 § 1, art. 80, art. 85 § 1-4, art. 86 § 1 i § 3, art. 94 pkt 9a, art. 282 § 1 pkt 1, art. 291 § 1, art. 295 § 1 pkt 1 oraz art. 300 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• Art. 187 § 1, art. 193 § 1, art. 232, art. 248 § 1 oraz art. 461 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 481 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 10 ust. 1 pkt 1 i art. 11 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy.
• Art. 35 oraz art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.