Odprawa rentowa po rozwiązaniu umowy o pracę

Odprawa przy przejściu na rentę – kiedy przysługuje?

Podstawą prawną jest art. 92(1) § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Z przepisu wynika, że pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy albo emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę albo emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.

Aby więc powstało prawo do odprawy rentowej, muszą być spełnione łącznie dwa warunki:

• pracownik spełnia warunki do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy,
• ustanie stosunku pracy pozostaje w związku z przejściem na rentę.

Jeżeli po zakończeniu okresu pobierania zasiłku chorobowego pracownik nie odzyskał zdolności do pracy, a następnie uzyskał rentę z tytułu niezdolności do pracy, to co do zasady może nabyć prawo do odprawy także wtedy, gdy pracodawca wcześniej rozwiązał umowę na podstawie art. 53 § 1 pkt 1 lit. b Kodeksu pracy. Jeżeli problem dotyczy samego zakończenia zatrudnienia po przyznaniu renty częściowej, a nie odprawy, osobno opisujemy rozwiązanie umowy po otrzymaniu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Przejście na rentę nie musi być jedyną przyczyną rozwiązania umowy

W praktyce najczęstszy spór dotyczy tego, czy między rozwiązaniem umowy a przyznaniem renty istnieje wymagany przez art. 92(1) § 1 Kodeksu pracy związek. Nie musi to być związek wyłącznie bezpośredni ani jedyna przyczyna ustania zatrudnienia.

Aktualne znaczenie zachowuje orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym przejście na emeryturę lub rentę nie musi być jedyną, wyłączną i bezpośrednią przyczyną rozwiązania stosunku pracy. Tak przyjął Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z 28 lipca 1999 r., I PKN 174/99.

Również w wyroku z 8 grudnia 1993 r., I PRN 111/93, Sąd Najwyższy wskazał, że związek między rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do renty może mieć charakter:

• przyczynowy,
• czasowy,
• funkcjonalny.

Ten ostatni występuje wtedy, gdy rozwiązanie stosunku pracy następuje przed formalnym przyznaniem renty, ale późniejsze uzyskanie świadczenia jest konsekwencją tej samej sytuacji zdrowotnej, która doprowadziła do ustania zatrudnienia.

Dotyczy to zwłaszcza przypadków, w których pracownik wyczerpał okres zasiłkowy, pozostawał niezdolny do pracy, nie uzyskał świadczenia rehabilitacyjnego i następnie otrzymał rentę. W takim układzie często można wykazać właśnie związek funkcjonalny.

Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia a prawo do odprawy

Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z przyczyn niezawinionych przez pracownika po upływie okresów wskazanych w art. 53 § 1 Kodeksu pracy. W razie pracownika zatrudnionego co najmniej 6 miesięcy albo niezdolnego do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową zastosowanie ma art. 53 § 1 pkt 1 lit. b Kodeksu pracy – po upływie łącznego okresu pobierania wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące.

Jeżeli jednak świadczenie rehabilitacyjne nie zostało przyznane, a pracownik uzyskał rentę bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia, samo rozwiązanie umowy na podstawie art. 53 Kodeksu pracy nie wyklucza odprawy rentowej. Decydujące jest bowiem nie tyle formalne oznaczenie trybu rozwiązania umowy, ile istnienie związku z przejściem na rentę w rozumieniu art. 92(1) § 1 Kodeksu pracy.

W opisanym stanie faktycznym istotne znaczenie ma to, że niezdolność do pracy trwała jeszcze w okresie zatrudnienia, a renta została przyznana od dnia następującego po zakończeniu zwolnienia lekarskiego. To wzmacnia argument, że istnieje wymagany związek funkcjonalny i czasowy.

Jaka jest wysokość odprawy rentowej?

Zgodnie z art. 92(1) § 1 Kodeksu pracy minimalna odprawa rentowa wynosi równowartość jednomiesięcznego wynagrodzenia.

Jednocześnie trzeba sprawdzić, czy w danym przypadku nie obowiązują przepisy korzystniejsze dla pracownika, na przykład:

• pragmatyki służbowe,
• układ zbiorowy pracy,
• regulamin wynagradzania,
• indywidualne postanowienia umowy o pracę.

Jeżeli takie źródła prawa pracy przewidują wyższą odprawę, pracownik może domagać się wyższej kwoty na podstawie art. 9 § 1 i § 2 Kodeksu pracy.

Sposób ustalenia wysokości odprawy opiera się na regułach stosowanych przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop, co wynika z § 2 ust. 1 pkt 7 oraz § 14–17 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia i innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy.

Przy ustalaniu kwoty duże znaczenie ma prawidłowe wyliczenie składników wynagrodzenia uwzględnianych w podstawie.

Warto też odróżnić odprawę rentową od świadczeń wypłacanych przy przejściu na emeryturę. W niektórych zakładach pracy obowiązują odrębne zasady dotyczące świadczeń takich jak odprawa emerytalna albo inne należności końcowe.

Czy odprawa przysługuje tylko raz?

Nie. Zgodnie z art. 92(1) § 2 Kodeksu pracy pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa. Oznacza to, że jeżeli pracownik dostał już wcześniej odprawę emerytalną albo rentową, kolejna odprawa z tego samego tytułu nie przysługuje.

Pracodawca może więc odmówić wypłaty, jeśli wykaże, że pracownik już wcześniej otrzymał odprawę przewidzianą w art. 92(1) Kodeksu pracy lub świadczenie równoważne z innego stosunku pracy, jeżeli miało ten sam charakter prawny. Ocena tego zależy jednak od dokumentów i konkretnego stanu faktycznego.

Jak wystąpić do pracodawcy o wypłatę odprawy rentowej?

Najbezpieczniej złożyć do pracodawcy pisemny wniosek o wypłatę odprawy rentowej. W piśmie warto:

• wskazać datę ustania stosunku pracy,
• podać datę przyznania renty i okres, od którego renta została przyznana,
• powołać art. 92(1) § 1 Kodeksu pracy,
• wyjaśnić, że między rozwiązaniem umowy a przejściem na rentę istnieje związek funkcjonalny i czasowy,
• załączyć decyzję ZUS o przyznaniu renty,
• wyznaczyć termin zapłaty, np. 7 albo 14 dni.

Jeżeli pracodawca odmawia wypłaty, kolejnym krokiem może być wezwanie do zapłaty, a następnie pozew do sądu pracy o zapłatę odprawy wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny w związku z art. 300 Kodeksu pracy.

Kiedy roszczenie staje się wymagalne i ile jest czasu na dochodzenie pieniędzy?

Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne – art. 291 § 1 Kodeksu pracy.

W praktyce odprawa rentowa staje się wymagalna wtedy, gdy pracownik spełnił przesłanki do jej uzyskania, czyli gdy można już wykazać zarówno ustanie stosunku pracy, jak i przejście na rentę. Najczęściej będzie to dzień, w którym pracownik przedstawi pracodawcy decyzję organu rentowego potwierdzającą przyznanie renty, chyba że pracodawca znał już wcześniej wszystkie okoliczności pozwalające na wypłatę.

Jeżeli sprawa jest sporna, warto nie zwlekać. Pozew do sądu pracy przerywa bieg przedawnienia na zasadach wynikających z art. 295 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Czy w opisanej sytuacji odprawa rentowa się należy?

Przy założeniu, że pracownik nie otrzymał wcześniej odprawy emerytalnej ani rentowej oraz że renta z tytułu niezdolności do pracy została przyznana bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia z powodu tej samej choroby, istnieją mocne podstawy do żądania odprawy rentowej z art. 92(1) § 1 Kodeksu pracy.

Istotne są tu zwłaszcza następujące okoliczności:

• niezdolność do pracy trwała jeszcze w czasie zatrudnienia,
• umowę rozwiązano po długotrwałej chorobie,
• po ustaniu zatrudnienia nastąpiło przejście na rentę,
• między chorobą, rozwiązaniem umowy i rentą zachowana została ciągłość funkcjonalna i czasowa.

W takim układzie można wystąpić do pracodawcy o wypłatę odprawy, powołując się na art. 92(1) § 1 Kodeksu pracy oraz wskazane wyżej orzecznictwo Sądu Najwyższego.

FAQ

Czy odprawa rentowa należy się po zwolnieniu z art. 53 Kodeksu pracy?

Tak, może się należeć. Sam tryb rozwiązania umowy nie przekreśla prawa do odprawy. Trzeba wykazać związek między ustaniem zatrudnienia a przejściem na rentę w rozumieniu art. 92(1) § 1 Kodeksu pracy.

Czy trzeba mieć decyzję ZUS, żeby żądać odprawy?

W praktyce tak, bo decyzja ZUS potwierdza spełnienie warunków do renty i datę przyznania świadczenia. To najważniejszy dowód w rozmowie z pracodawcą i ewentualnie w sądzie.

Ile wynosi odprawa rentowa?

Co najmniej jednomiesięczne wynagrodzenie – art. 92(1) § 1 Kodeksu pracy. Wyższa kwota może wynikać z przepisów szczególnych, układu zbiorowego albo regulaminu wynagradzania.

Czy odprawę rentową można dostać drugi raz?

Nie. Zgodnie z art. 92(1) § 2 Kodeksu pracy pracownik, który otrzymał już odprawę emerytalną albo rentową, nie nabywa do niej prawa ponownie.

Co zrobić, gdy pracodawca odmawia wypłaty?

Najpierw warto złożyć pisemne wezwanie do zapłaty z powołaniem na art. 92(1) § 1 Kodeksu pracy oraz dołączyć decyzję ZUS. Jeśli to nie pomoże, można wnieść pozew do sądu pracy o wypłatę odprawy i odsetek.

Źródła

• art. 92(1) § 1–2, art. 53 § 1 pkt 1 lit. b, art. 291 § 1, art. 295 § 1 pkt 1, art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• art. 481 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• § 2 ust. 1 pkt 7 oraz § 14–17 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia i innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy
• wyrok Sądu Najwyższego z 28 lipca 1999 r., I PKN 174/99
• wyrok Sądu Najwyższego z 8 grudnia 1993 r., I PRN 111/93