Logo producenta samochodu na naklejkach i gadżetach – czy potrzebna jest zgoda?

Czy można sprzedawać naklejki i gadżety z logo producenta samochodu?

Co do zasady nie należy oferować w sklepie internetowym naklejek, breloków, zapachów samochodowych, zawieszek, kubków czy innych gadżetów z cudzym logo marki samochodowej bez wcześniejszej zgody uprawnionego. W praktyce takie logo jest najczęściej zarejestrowanym znakiem towarowym, a bardzo często także utworem graficznym chronionym przez prawo autorskie.

Znaczenie ma nie tylko samo skopiowanie logo, ale także sposób jego wykorzystania. Jeżeli przedsiębiorca wycina logo ploterowo, drukuje je, umieszcza na gadżetach, oferuje na aukcji internetowej, reklamuje produkt takim oznaczeniem albo sprzedaje towar jako dekoracyjny gadżet z marką, działa w obrocie gospodarczym. To nie jest użytek prywatny.

Właściciel marki ma interes w kontrolowaniu jakości towarów oznaczonych jego logo, kanałów sprzedaży oraz tego, czy odbiorcy nie odniosą wrażenia, że produkt pochodzi od producenta samochodu, jego licencjobiorcy albo autoryzowanego partnera.

Logo jako znak towarowy

Znak towarowy służy do odróżniania towarów lub usług jednego przedsiębiorcy od towarów lub usług innych przedsiębiorców. Obecnie znak nie musi być możliwy do przedstawienia wyłącznie graficznie; wystarczy, że da się go przedstawić w rejestrze znaków towarowych w sposób pozwalający jednoznacznie i dokładnie ustalić przedmiot ochrony. Może to być m.in. oznaczenie słowne, graficzne, słowno-graficzne, przestrzenne, kolorystyczne albo dźwiękowe.

Prawo ochronne na znak towarowy daje uprawnionemu wyłączne prawo używania znaku w sposób zarobkowy lub zawodowy na określonym terytorium. W Polsce ochrona krajowa wynika z rejestracji w Urzędzie Patentowym RP, natomiast znak towarowy Unii Europejskiej daje ochronę na obszarze całej Unii Europejskiej.

W kontekście naklejek i gadżetów istotne jest przede wszystkim to, że używaniem znaku jest m.in. umieszczanie go na towarach lub opakowaniach, oferowanie i wprowadzanie takich towarów do obrotu, import, eksport, składowanie w celu sprzedaży oraz posługiwanie się znakiem w reklamie. Dokładnie to dzieje się przy sprzedaży naklejek albo gadżetów z logo producenta samochodu.

Więcej podobnych zagadnień omawiamy w dziale dotyczącym znaków towarowych i nieuczciwej konkurencji.

Logo jako utwór chroniony prawem autorskim

Niezależnie od ochrony znaku towarowego logo może być także utworem. Zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci. Jeżeli logo spełnia te cechy, ochrona powstaje automatycznie, bez konieczności rejestracji.

W praktyce wiele logotypów producentów samochodów ma indywidualną formę graficzną, dlatego może korzystać z ochrony autorskiej. Skopiowanie logo, jego wektoryzacja, wycięcie ploterem, wydrukowanie na folii albo umieszczenie na breloku może stanowić zwielokrotnienie utworu, a sprzedaż takich przedmiotów — korzystanie z utworu w celach zarobkowych.

Dozwolony użytek osobisty, o którym mowa w art. 23 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, nie obejmuje działalności gospodarczej. Można więc co innego powiedzieć o prywatnym, niekomercyjnym użyciu pojedynczego oznaczenia na własne potrzeby, a co innego o ofercie sklepu internetowego, produkcji seryjnej i reklamowaniu towarów z cudzym logo.

Kiedy potrzebna jest licencja?

Licencja jest potrzebna wtedy, gdy przedsiębiorca chce używać cudzego logo w sposób wykraczający poza wąskie przypadki dozwolone przez prawo, zwłaszcza gdy logo ma być umieszczane na towarach, opakowaniach, w ofertach, reklamach i materiałach sprzedażowych.

Umowa licencyjna powinna precyzyjnie wskazywać co najmniej:

• jakiego znaku lub logo dotyczy zgoda,
• na jakich towarach można używać oznaczenia, np. naklejki, breloki, zapachy samochodowe, odzież, akcesoria,
• terytorium sprzedaży, np. Polska, Unia Europejska, sprzedaż internetowa, eksport,
• czas trwania licencji,
• pola eksploatacji i sposoby użycia, np. produkcja, druk, wycinanie, sprzedaż, reklama, zdjęcia produktów w sklepie,
• zasady kontroli jakości towarów,
• wynagrodzenie licencyjne oraz zasady rozliczeń,
• czy licencja jest wyłączna czy niewyłączna.

Przy prawie autorskim szczególnie ważne jest wymienienie pól eksploatacji. Przy znaku towarowym licencja powinna obejmować realny sposób używania znaku w obrocie, a nie ogólną zgodę sformułowaną zbyt szeroko albo niejasno.

Czy wystarczy zmienić logo albo wykonać je samodzielnie?

Samo narysowanie logo od nowa, odtworzenie go z pamięci, wykonanie pliku wektorowego lub wycięcie go ploterem nie usuwa ryzyka naruszenia. Jeżeli oznaczenie jest identyczne albo podobne do chronionego znaku, a odbiorca nadal rozpoznaje markę, problem prawny pozostaje.

Nie rozwiązuje sprawy także informacja w opisie produktu, że towar „nie jest oryginalny” albo „nie pochodzi od producenta”. Taka informacja może zmniejszać ryzyko wprowadzenia w błąd, ale nie daje sama w sobie prawa do komercyjnego używania cudzego logo jako elementu produktu.

Najbardziej ryzykowne są sytuacje, w których znak renomowany jest używany dla przyciągnięcia klientów i zwiększenia atrakcyjności towaru. Przy znanych markach samochodowych uprawniony może twierdzić, że przedsiębiorca czerpie nienależną korzyść z renomy znaku albo szkodzi jego odróżniającemu charakterowi.

Referencyjne użycie znaku a dekoracyjne użycie logo

Prawo przewiduje przypadki, w których cudzy znak może zostać użyty informacyjnie, np. w celu wskazania przeznaczenia towaru lub usługi, szczególnie gdy chodzi o akcesoria albo części zamienne. Takie użycie musi być jednak zgodne z uczciwymi praktykami w handlu i nie może sugerować powiązania z właścicielem marki.

Przykładem może być opis: „pokrowiec pasuje do samochodu marki X” albo „część zamienna do modelu Y”, jeżeli bez użycia nazwy marki nie da się jasno wskazać przeznaczenia produktu. To jednak co innego niż umieszczenie dużego logo producenta na naklejce, breloku czy zapachu samochodowym jako głównego elementu ozdobnego. W razie wątpliwości warto porównać sytuację z zasadami dotyczącymi tego, kiedy dopuszczalne jest użycie cudzego znaku w obrocie.

Jeżeli sprzedajesz oryginalne towary wprowadzone legalnie do obrotu przez uprawnionego albo za jego zgodą, zastosowanie może mieć zasada wyczerpania prawa. Nie oznacza ona jednak prawa do produkowania własnych towarów z cudzym logo. Granica między legalną odsprzedażą oryginalnych produktów a własną produkcją oznaczoną cudzą marką jest bardzo istotna, podobnie jak przy ocenie, czym jest obrót towarem z logo marki.

Jak sprawdzić, czy logo jest chronionym znakiem towarowym?

Przed rozpoczęciem sprzedaży należy sprawdzić rejestry znaków towarowych. W przypadku polskiej ochrony podstawowym źródłem jest wyszukiwarka Urzędu Patentowego RP. Dla znaków unijnych właściwa jest baza EUIPO, a dla rejestracji międzynarodowych — baza WIPO.

Samo sprawdzenie rejestru nie wystarcza jednak do pełnej oceny ryzyka. Trzeba ustalić, kto jest uprawniony, na jakim terytorium znak jest chroniony, jakich klas towarów i usług dotyczy rejestracja, czy znak jest nadal ważny oraz czy planowane towary mieszczą się w zakresie ochrony albo mogą korzystać z renomy znaku.

Prawo ochronne na znak towarowy trwa 10 lat od daty zgłoszenia i może być przedłużane na kolejne okresy dziesięcioletnie. To oznacza, że znaki znanych producentów samochodowych mogą być chronione przez bardzo długi czas, o ile uprawniony odnawia ochronę.

Konsekwencje naruszenia prawa do znaku towarowego

Właściciel znaku towarowego może żądać m.in. zaniechania naruszenia, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści oraz naprawienia szkody. W praktyce może także domagać się usunięcia oznaczeń z towarów, wycofania produktów z obrotu, przekazania informacji o skali sprzedaży, zniszczenia towarów albo zawarcia ugody z obowiązkiem zapłaty określonej kwoty.

W przypadku towarów oznaczonych podrobionym znakiem towarowym może pojawić się także odpowiedzialność karna z art. 305 Prawa własności przemysłowej. Trzeba jednak oceniać ją ostrożnie i na tle konkretnego stanu faktycznego. W sprawie naklejek z markami samochodów Rzecznik Praw Obywatelskich wskazywał, że sama produkcja i sprzedaż takich naklejek może rodzić odpowiedzialność cywilną, ale nie każda taka sytuacja automatycznie spełnia przesłanki przestępstwa z przepisów karnych o własności przemysłowej.

Dla przedsiębiorcy praktyczne ryzyko jest szersze niż sam proces sądowy. Uprawniony może wysłać wezwanie do zaprzestania sprzedaży, zażądać usunięcia ofert z platform sprzedażowych, zgłosić naruszenie do marketplace, wystąpić o zabezpieczenie roszczeń albo żądać danych dotyczących dostawców i odbiorców.

Konsekwencje naruszenia praw autorskich

Jeżeli logo jest utworem, uprawniony z praw autorskich może żądać m.in. zaniechania naruszenia, usunięcia skutków naruszenia, naprawienia szkody, wydania uzyskanych korzyści, a w określonych przypadkach także publikacji odpowiedniego oświadczenia. Sąd może orzec również o bezprawnie wytworzonych przedmiotach oraz środkach i materiałach użytych do ich wytworzenia, w szczególności o ich wycofaniu z obrotu, przyznaniu uprawnionemu na poczet odszkodowania albo zniszczeniu.

Odpowiedzialność może objąć nie tylko osobę, która fizycznie produkuje naklejki lub gadżety, ale także podmiot oferujący je w sklepie internetowym, reklamujący produkty, importujący je albo wprowadzający do obrotu. Znaczenie ma zakres faktycznego udziału w naruszeniu.

W sprawach rażących lub uporczywych może pojawić się także ryzyko odpowiedzialności karnej z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zwłaszcza gdy dochodzi do rozpowszechniania cudzego utworu bez uprawnienia albo do działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Co zrobić przed wprowadzeniem produktu do sprzedaży?

Przed rozpoczęciem sprzedaży produktów z logo marki samochodowej warto wykonać kilka kroków:

• sprawdzić rejestry znaków towarowych UPRP, EUIPO i WIPO,
• ustalić, czy planowany produkt mieści się w klasach towarów objętych ochroną,
• ocenić, czy logo może być utworem chronionym prawem autorskim,
• ustalić, czy użycie ma charakter informacyjny, czy dekoracyjny i marketingowy,
• nie zamawiać większej partii towaru przed wyjaśnieniem praw do oznaczenia,
• w razie potrzeby wystąpić o licencję albo przygotować własne, niekolizyjne oznaczenie.

Jeżeli biznes ma polegać na sprzedaży akcesoriów dla fanów marek samochodowych, najbezpieczniejsze jest tworzenie własnych wzorów, które nie kopiują logo, emblematów, charakterystycznych oznaczeń ani elementów mogących sugerować związek z producentem.

FAQ

Czy mogę sprzedawać naklejki z logo producenta samochodu bez zgody?

Co do zasady nie. Jeżeli logo jest chronionym znakiem towarowym albo utworem, jego komercyjne użycie na naklejkach wymaga zgody uprawnionego. Sama informacja, że naklejka nie jest oryginalna, nie daje prawa do sprzedaży.

Czy logo samochodu zawsze jest utworem?

Nie zawsze, ale wiele logotypów ma twórczy i indywidualny charakter, więc może korzystać z ochrony autorskiej. Nawet gdyby konkretne logo nie spełniało przesłanek utworu, nadal może być chronione jako znak towarowy.

Czy mogę użyć logo, jeśli sam je narysuję albo odtworzę w programie graficznym?

Nie rozwiązuje to problemu. Jeżeli efekt nadal jest identyczny lub podobny do chronionego logo i jest używany w sprzedaży, może dojść do naruszenia praw do znaku towarowego lub praw autorskich.

Czy mogę używać nazwy marki w opisie produktu?

Czasem tak, zwłaszcza gdy nazwa jest potrzebna do wskazania przeznaczenia produktu, np. że część pasuje do określonego modelu auta. Trzeba jednak robić to rzeczowo, bez eksponowania logo jako ozdoby i bez sugerowania autoryzacji przez producenta.

Jak sprawdzić, czy znak jest zarejestrowany?

Należy sprawdzić bazy UPRP, EUIPO i WIPO. Trzeba zwrócić uwagę na właściciela znaku, terytorium ochrony, klasy towarów i usług, datę zgłoszenia oraz to, czy ochrona nadal trwa.

Co grozi za sprzedaż gadżetów z cudzym logo?

Uprawniony może żądać zaprzestania sprzedaży, usunięcia ofert, wycofania lub zniszczenia towarów, odszkodowania, wydania korzyści i zwrotu kosztów. W określonych przypadkach możliwa jest także odpowiedzialność karna, ale wymaga ona osobnej oceny konkretnego stanu faktycznego.

Czy licencja na logo zwykle jest płatna?

Najczęściej tak. Właściciele znanych marek zwykle pobierają opłaty licencyjne i wymagają kontroli jakości produktów, sposobu prezentacji znaku oraz kanałów sprzedaży.

Źródła

• Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych: tekst jednolity w ISAP/ELI.
• Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej: tekst jednolity w ISAP/ELI.
• Urząd Patentowy RP, informacje o czasie trwania i przedłużeniu ochrony znaku towarowego: uprp.gov.pl.
• Rzecznik Praw Obywatelskich, sprawa naklejek z markami samochodów: komunikat RPO.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 23 czerwca 1989 r., sygn. I CR 236/89 — ochrona niezarejestrowanego oznaczenia jako utworu, jeżeli spełnia przesłanki prawa autorskiego.