Granie coverów przez zespół bez licencji a ZAiKS – co grozi

Granie coverów a prawo autorskie

Jeżeli zespół wykonuje cudze utwory podczas wesela, imprezy firmowej, bankietu, festynu lub w lokalu, to co do zasady korzysta z utworów na polu eksploatacji obejmującym publiczne wykonanie. Twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz prawo do wynagrodzenia na podstawie art. 17 ustawy z 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Publiczne wykonanie jest jednym z pól eksploatacji wskazanych w art. 50 pkt 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Jeżeli więc zespół gra covery zarobkowo dla publiczności lub uczestników imprezy, to nie działa w ramach dozwolonego użytku prywatnego z art. 23 tej ustawy.

Samo to, że utwór jest powszechnie znany albo że „wszyscy w branży tak grają”, nie znosi ochrony. Ochrona co do zasady trwa przez cały okres wskazany w art. 36 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, czyli zasadniczo 70 lat od śmierci twórcy. Dopiero repertuar należący do domeny publicznej można wykonywać bez wynagrodzenia autorskiego, o ile rzeczywiście wygasły prawa majątkowe.

Kto powinien mieć licencję i płacić ZAiKS

W praktyce bardzo często obowiązek zawarcia umowy licencyjnej i uiszczania wynagrodzenia wobec organizacji zbiorowego zarządzania spoczywa na organizatorze imprezy, domu weselnym, restauracji, hotelu albo innym podmiocie, który organizuje wydarzenie i korzysta z muzyki przy publicznym wykonaniu. Nie oznacza to jednak, że zespół może całkowicie pominąć temat.

Jeżeli występujący zespół sam organizuje wydarzenie, sprzedaje usługę muzyczną wraz z zapewnieniem repertuaru i faktycznie sam korzysta z utworów we własnym interesie gospodarczym, ocena odpowiedzialności zależy od konkretnego modelu współpracy i treści umów. W sporze znaczenie mają fakty: kto był organizatorem, kto czerpał korzyść z imprezy, kto udostępniał miejsce i kto miał obowiązek uregulować prawa.

Dlatego najbezpieczniej w każdej umowie z klientem wpisać wprost:

• kto odpowiada za opłaty wobec ZAiKS i innych OZZ,
• czy organizator oświadcza, że uzyska wymagane licencje,
• czy na żądanie zespołu przedstawi potwierdzenie zawarcia umowy lub rozliczenia,
• jaki repertuar będzie wykonywany.

Przy działalności lokalu warto też znać zasady dotyczące tego, kiedy potrzebna jest licencja na repertuar ZAiKS.

Czy sam cover zawsze wymaga osobnej zgody twórcy?

Trzeba odróżnić dwa różne zagadnienia:

Nie każda aranżacja będzie od razu „opracowaniem” w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ale przy istotnych zmianach melodii, tekstu, struktury lub charakteru utworu ryzyko rośnie. W takim przypadku nie wystarcza sama kwestia publicznego wykonania.

YouTube, Facebook i media społecznościowe – ostrożnie z uproszczeniami

Nie można przyjąć ogólnej zasady, że skoro jakaś platforma ma umowy licencyjne, to każdy użytkownik może bezpiecznie publikować dowolny cover. Ocena zależy od tego, czy publikacja mieści się w licencjach platformy, czy obejmuje tylko określone pola eksploatacji i czy nie dochodzi równocześnie do naruszenia praw do opracowania, artystycznego wykonania, fonogramu albo praw pokrewnych.

Inaczej trzeba ocenić:

• zagranie coveru na żywo na weselu,
• opublikowanie własnego nagrania coveru na platformie wideo,
• użycie cudzego podkładu lub cudzego fonogramu,
• promowanie zespołu fragmentami cudzych utworów w reklamach i rolkach.

Jeżeli wezwanie dotyczy materiałów wrzuconych do sieci, trzeba ustalić dokładnie, jakie treści zostały opublikowane, kiedy, na jakiej platformie i czy chodzi o samo wykonanie, nagranie, czy także o wykorzystanie oryginalnych podkładów.

Zobacz również: weryfikacja żądań ZAiKS

Czy mail od ZAiKS może być prawdziwy?

Tak. Przepisy nie wymagają, aby pierwsze wezwanie do zapłaty albo propozycja zawarcia umowy licencyjnej przyszły wyłącznie listem poleconym. Kontakt mailowy sam w sobie nie oznacza podszycia się pod organizację. Trzeba jednak zweryfikować autentyczność wiadomości.

W praktyce warto sprawdzić:

• adres domeny nadawcy,
• czy w mailu podano pełne dane organizacji i osoby kontaktowej,
• czy wskazano podstawę roszczenia, okres korzystania z muzyki i repertuar,
• czy korespondencja odsyła na oficjalną stronę organizacji, a nie do podejrzanego formularza płatności,
• czy numer rachunku bankowego zgadza się z danymi oficjalnymi.

Najbezpieczniej skontaktować się z organizacją przez dane kontaktowe podane na jej oficjalnej stronie i poprosić o potwierdzenie, że konkretna wiadomość rzeczywiście od niej pochodzi. W odpowiedzi warto poprosić o:

• wskazanie, jakiego okresu dotyczy roszczenie,
• wyjaśnienie, z jakiego tytułu przypisano odpowiedzialność właśnie zespołowi,
• przesłanie projektu umowy albo kalkulacji,
• wskazanie, czy roszczenie obejmuje tylko ZAiKS, czy także inne prawa.

Co grozi za granie bez uregulowania praw?

Na gruncie cywilnym uprawniony może żądać zaniechania naruszeń, usunięcia skutków naruszenia, naprawienia szkody oraz wydania uzyskanych korzyści na podstawie art. 79 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W zależności od stanu faktycznego może też dochodzić odpowiedniego wynagrodzenia licencyjnego za bezumowne korzystanie.

Jeżeli sprawa trafi do sądu, dochodzą zwykle odsetki ustawowe za opóźnienie i koszty procesu według zasad z Kodeksu postępowania cywilnego.

W określonych sytuacjach może wchodzić w grę również odpowiedzialność karna. Art. 116 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przewiduje, że kto bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom rozpowszechnia cudzy utwór, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Jeżeli sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, sankcja jest surowsza zgodnie z art. 116 ust. 2 tej ustawy.

Trzeba jednak zachować precyzję: nie każde wykonanie na żywo automatycznie będzie kwalifikowane tak samo jak internetowe rozpowszechnianie nagrania. Odpowiedzialność karna zawsze zależy od konkretnego sposobu działania, dowodów i kwalifikacji prawnej przyjętej w sprawie.

Jak postąpić praktycznie po otrzymaniu wezwania

1. Nie ignoruj wiadomości. Brak reakcji może utrudnić późniejsze negocjacje.
2. Zweryfikuj nadawcę. Potwierdź autentyczność wezwania przez oficjalny kontakt z organizacją.
3. Zbierz dokumenty. Umowy z parami młodymi, lokalami, organizatorami i korespondencję o tym, kto miał opłacić prawa.
4. Ustal model odpowiedzialności. Sprawdź, czy to organizator imprezy, lokal czy zespół miał zawrzeć umowę licencyjną.
5. Poproś o podstawę wyliczenia. Kwota powinna być możliwa do zweryfikowania.
6. W razie potrzeby negocjuj lub odpowiedz przez prawnika. Szczególnie gdy wezwanie dotyczy kilku lat działalności albo publikacji internetowych.

Jak ograniczyć ryzyko na przyszłość

Najbezpieczniejsze rozwiązania dla zespołu to:

• stosowanie pisemnej umowy z organizatorem imprezy,
• wpisanie, kto ponosi opłaty wobec ZAiKS i innych OZZ,
• żądanie potwierdzenia uregulowania praw, gdy gra odbywa się w lokalu lub na dużym evencie,
• ostrożne publikowanie materiałów promocyjnych w sieci,
• oddzielne sprawdzanie sytuacji przy autorskich aranżacjach, tłumaczeniach i mashupach,
• rozważenie repertuaru z domeny publicznej albo utworów udostępnionych na licencjach rzeczywiście dopuszczających dane użycie.

Warto też pamiętać, że ZAiKS nie jest jedynym podmiotem, który może występować z roszczeniami. W zależności od sposobu korzystania z muzyki mogą pojawić się także prawa pokrewne wykonawców i producentów.

Zobacz również: umowa licencyjna z ZAiKS a opłaty dla innych stowarzyszeń

FAQ

Czy zespół weselny zawsze musi sam podpisać umowę z ZAiKS?

Nie zawsze. Często robi to organizator imprezy albo właściciel lokalu. Zespół nie powinien jednak opierać się wyłącznie na ustnych zapewnieniach, tylko sprawdzić to w umowie i w razie potrzeby poprosić o potwierdzenie.

Czy mail bez listu poleconego można zignorować?

Nie warto. Kontakt mailowy może być skuteczny na etapie przedsądowym. Trzeba zweryfikować nadawcę, ale brak reakcji może zwiększyć ryzyko pozwu lub naliczenia dalszych kosztów.

Czy cover wrzucony na YouTube jest zawsze legalny bez dodatkowych formalności?

Nie. To zależy od rodzaju nagrania, użytego podkładu, charakteru aranżacji i zasad platformy. Nie można zakładać, że każda publikacja coveru jest automatycznie objęta licencjami serwisu.

Czy ZAiKS może żądać pieniędzy za wcześniejsze występy?

Tak, jeżeli uważa, że doszło do korzystania z chronionego repertuaru bez uregulowania praw. Wtedy trzeba sprawdzić okres roszczenia, podstawę wyliczenia i to, kto był zobowiązany do rozliczenia licencji.

Czy wystarczy grać utwory „bez informacji o autorze”?

Nie. Brak informacji w internecie albo na liście repertuaru nie oznacza braku ochrony. Liczy się rzeczywisty status prawny utworu i czas trwania autorskich praw majątkowych.

Źródła

• art. 2 ust. 1 i 2, art. 17, art. 23, art. 36, art. 50 pkt 3, art. 79 ust. 1, art. 116 ust. 1 i 2 ustawy z 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
• ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w zakresie kosztów procesu
• praktyka organizacji zbiorowego zarządzania dotycząca publicznego wykonywania repertuaru muzycznego