Ubezpieczenie małżonka w KRUS

Kiedy właściciel gospodarstwa podlega KRUS?

Podstawowym aktem prawnym jest ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 6 pkt 1 tej ustawy rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Z kolei art. 6 pkt 4 ustawy definiuje gospodarstwo rolne jako każde gospodarstwo służące prowadzeniu działalności rolniczej, obejmujące użytki rolne o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego albo dział specjalny produkcji rolnej.

Obowiązkowe ubezpieczenie w KRUS nie zależy więc wyłącznie od tego, że ktoś odziedziczył ziemię. Znaczenie ma także faktyczne prowadzenie działalności rolniczej oraz brak innego tytułu do ubezpieczenia społecznego. Art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników dotyczy ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego, a art. 16 ust. 1 pkt 1 tej ustawy dotyczy ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolnika. W obu przypadkach obowiązek powstaje, jeżeli rolnik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu oraz nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty albo określonych świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Jeżeli właściciel gospodarstwa pracuje na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu podlega ZUS, co do zasady nie jest objęty obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników na podstawie art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W praktyce warto jednak poinformować KRUS o takim tytule ubezpieczenia i zachować dokumenty potwierdzające zatrudnienie.

Czy małżonek rolnika musi być ubezpieczony w KRUS?

Najważniejszy jest art. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten stanowi, że przepisy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym.

Oznacza to, że utrata pracy przez małżonka sama w sobie nie wystarcza do objęcia go KRUS. Jeżeli małżonek nie wykonuje pracy w gospodarstwie, nie pomaga stale przy produkcji rolnej, nie prowadzi spraw gospodarstwa i nie uczestniczy w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z gospodarstwem rolnym, istnieją podstawy do kwestionowania decyzji KRUS.

Zameldowanie, wspólne mieszkanie i faktyczna praca w gospodarstwie

W sprawach KRUS często pojawia się błędne założenie, że zameldowanie w gospodarstwie oznacza automatyczne podleganie ubezpieczeniu rolniczemu. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie opiera jednak obowiązku ubezpieczenia małżonka wyłącznie na meldunku. Art. 5 tej ustawy wymaga pracy w gospodarstwie rolnym albo w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem.

Potwierdza to orzecznictwo. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 18 maja 1995 r., sygn. III AUr 126/95, wskazano, że małżonek rolnika niepracujący w gospodarstwie rolnym i nieuczestniczący w prowadzeniu gospodarstwa rolnego albo gospodarstwa domowego bezpośrednio związanego z gospodarstwem nie podlega ustawowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Sąd podkreślił też, że praca w gospodarstwie oznacza przyczynianie się do jego funkcjonowania przez wykonywanie czynności potrzebnych do realizacji funkcji gospodarstwa.

Podobnie w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26 listopada 2008 r., sygn. III AUa 839/08, wyjaśniono, że art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników odnosi się do małżonka rolnika, który nie jest właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa, ale pracuje w tym gospodarstwie albo w gospodarstwie domowym bezpośrednio z nim związanym.

Jak odwołać się od decyzji KRUS?

Jeżeli KRUS wydał decyzję o objęciu małżonka ubezpieczeniem rolniczym i naliczył zaległe składki, należy przede wszystkim pilnować terminu. Zgodnie z art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego odwołanie od decyzji organu rentowego wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję, albo ustnie do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji.

W odwołaniu trzeba wskazać, że małżonek nie spełniał przesłanki z art. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ponieważ nie pracował w gospodarstwie rolnym ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z gospodarstwem. Jeżeli kwestionowana jest także sama sytuacja właściciela gospodarstwa, warto wykazać, że właściciel podlegał ZUS albo faktycznie nie prowadził działalności rolniczej w rozumieniu art. 6 pkt 1 i pkt 3 tej ustawy.

Do odwołania warto dołączyć dowody, które pokazują rzeczywisty stan sprawy, na przykład:

• zaświadczenie o zatrudnieniu i podleganiu ZUS,
• świadectwo pracy małżonka i dokumenty potwierdzające późniejszą sytuację zawodową,
• umowy najmu lub inne dokumenty potwierdzające faktyczne miejsce zamieszkania,
• rachunki, korespondencję urzędową albo inne dokumenty wskazujące centrum życiowe poza gospodarstwem,
• zeznania świadków, którzy potwierdzą, że małżonek nie wykonywał prac rolniczych,
• dokumenty dotyczące ewentualnego oddania ziemi w dzierżawę albo faktycznego niewykorzystywania jej rolniczo.

Jeżeli odwołanie zostanie wniesione po terminie, sąd może je odrzucić. Art. 477⁹ § 3 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje jednak, że sąd nie odrzuci odwołania wniesionego po terminie, jeżeli przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się. W takim przypadku trzeba od razu wyjaśnić przyczyny opóźnienia.

Zaległe składki KRUS – co można kwestionować?

Jeżeli warunki ubezpieczenia były spełnione, KRUS może dochodzić składek za okres wsteczny, ponieważ ubezpieczenie społeczne rolników powstaje z mocy ustawy. Wynika to z art. 3a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, który wiąże powstanie i ustanie ubezpieczenia z dniem spełnienia albo ustania ustawowych warunków.

W praktyce w sprawie zaległych składek należy sprawdzić trzy kwestie. Po pierwsze, czy małżonek rzeczywiście pracował w gospodarstwie. Po drugie, czy w spornym okresie miał inny tytuł do ubezpieczenia społecznego. Po trzecie, czy część należności nie jest przedawniona. Art. 41b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników reguluje przedawnienie należności z tytułu składek; co do zasady należy badać pięcioletni termin przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń, które mogły bieg terminu zawiesić albo przerwać.

Czy trzeba zgłaszać siostrę jako domownika rolnika?

Domownik rolnika to nie każda osoba zameldowana w gospodarstwie. Zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym albo zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego lub w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Jeżeli siostra jest jedynie zameldowana w gospodarstwie, ale tam nie mieszka albo nie pracuje stale w gospodarstwie, nie spełnia wszystkich warunków z art. 6 pkt 2 ustawy. Jeżeli natomiast faktycznie mieszka w gospodarstwie, stale wykonuje prace rolnicze, nie ma innego tytułu do ubezpieczenia społecznego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty, może podlegać ubezpieczeniu jako domownik na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 2 oraz art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Obowiązki zgłoszeniowe są istotne. Art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nakłada na rolnika obowiązek, aby w ciągu 14 dni zgłaszać KRUS osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i wysokość składek.

FAQ

Czy mąż właścicielki gospodarstwa automatycznie podlega KRUS po utracie pracy?

Nie. Art. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników wymaga, aby małżonek pracował w gospodarstwie rolnym albo w gospodarstwie domowym bezpośrednio z nim związanym. Sama utrata pracy nie wystarcza.

Czy zameldowanie w gospodarstwie oznacza obowiązek opłacania KRUS?

Nie przesądza o tym. Zameldowanie może być jednym z dowodów w sprawie, ale kluczowe są ustawowe warunki: prowadzenie działalności rolniczej, praca w gospodarstwie i brak innego tytułu do ubezpieczenia społecznego.

Ile czasu jest na odwołanie od decyzji KRUS?

Termin wynosi miesiąc od doręczenia decyzji. Wynika to z art. 477⁹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Odwołanie składa się za pośrednictwem jednostki KRUS, która wydała decyzję.

Jak udowodnić, że małżonek nie pracował w gospodarstwie?

Najczęściej wykorzystuje się dokumenty potwierdzające miejsce zamieszkania i zatrudnienia, zaświadczenia z ZUS, umowy, rachunki, dokumenty dotyczące dzierżawy lub niewykorzystywania gospodarstwa oraz zeznania świadków.

Czy bezrobotna siostra rolnika musi być zgłoszona do KRUS?

Tylko wtedy, gdy spełnia warunki domownika z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności stale pracuje w gospodarstwie i nie ma innego tytułu do ubezpieczenia społecznego. Samo bezrobocie i zameldowanie nie wystarczają.

Źródła

• Art. 3a, art. 5, art. 6 pkt 1, pkt 2, pkt 3 i pkt 4, art. 7 ust. 1, art. 16 ust. 1, art. 37 ust. 1 oraz art. 41b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
• Art. 477⁹ § 1 i § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 18 maja 1995 r., sygn. III AUr 126/95.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26 listopada 2008 r., sygn. III AUa 839/08.