Przewóz gazów chłodniczych z Ukrainy

Przywóz gazów chłodniczych z Ukrainy a odprawa celna

Ukraina nie należy do obszaru celnego Unii Europejskiej, dlatego przywóz towarów z Ukrainy do Polski jest przywozem z państwa trzeciego. Zgodnie z art. 134 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny towary wprowadzone na obszar celny Unii podlegają dozorowi celnemu od chwili ich wprowadzenia.

Jeżeli butle z gazem mają zostać dopuszczone do obrotu w Polsce, zasadą jest złożenie zgłoszenia celnego. Wynika to z art. 158 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013, zgodnie z którym wszystkie towary, które mają zostać objęte procedurą celną, obejmuje się zgłoszeniem celnym właściwym dla tej procedury.

W praktyce oznacza to, że przy przewozie kilku butli gazu chłodniczego należy ustalić przede wszystkim:

• dokładną nazwę chemiczną gazu albo mieszaniny, np. R134a, R404A, R410A, R32, propan, izobutan lub inny czynnik,
• kod CN i stawkę celną w taryfie celnej TARIC/ISZTAR,
• wartość towaru i dokument zakupu,
• pochodzenie towaru, w tym czy nie pochodzi z obszarów objętych ograniczeniami unijnymi,
• czy gaz jest fluorowanym gazem cieplarnianym albo substancją zubożającą warstwę ozonową,
• czy przewóz spełnia wymagania dotyczące transportu towarów niebezpiecznych.

Czy można przewozić gazy chłodnicze bez cła?

Zwolnienie z należności celnych dla towarów w bagażu osobistym podróżnych wynika z art. 41-43 rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009 z dnia 16 listopada 2009 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych. Zwolnienie dotyczy co do zasady przywozu okazjonalnego, towarów przeznaczonych na użytek osobisty podróżnego, jego rodziny albo na prezenty, a nie towarów przywożonych regularnie do działalności gospodarczej lub zawodowej.

Przy wjeździe drogą lądową z państwa trzeciego limit wartościowy zwolnienia celnego dla bagażu osobistego podróżnego wynosi co do zasady 300 euro na osobę. Dla podróżnych w transporcie lotniczym i morskim limit wynosi 430 euro. Takie limity wynikają z art. 41 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009. Dla osób poniżej 15 lat państwa członkowskie mogą stosować niższy limit, nie mniejszy niż 150 euro.

Podatek VAT od importu towarów jest odrębną kwestią. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług opodatkowaniu VAT podlega import towarów na terytorium kraju. Import towarów jest zdefiniowany w art. 2 pkt 7 tej ustawy. Jeżeli nie ma zastosowania zwolnienie dla bagażu osobistego podróżnego, VAT importowy jest co do zasady wykazywany i pobierany na zasadach określonych w art. 33 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług.

Codzienny przewóz po 40 kg gazów chłodniczych, nawet deklarowany jako na własny użytek, przy jednoczesnym wskazaniu, że chodzi o duże chłodnie, może zostać uznany za przywóz w celu gospodarczym lub zawodowym. W takim przypadku nie należy zakładać, że można wielokrotnie korzystać ze zwolnienia dla podróżnych. Organy celne oceniają nie tylko jednorazową ilość, lecz także częstotliwość przewozu, rodzaj towaru, sposób opakowania, dokumenty i cel wykorzystania.

Znaczenie kodu CN i rodzaju gazu chłodniczego

Nie istnieje jeden uniwersalny kod taryfy celnej dla pojęcia gaz chłodniczy. Kod CN zależy od konkretnej substancji albo mieszaniny. Pojedyncze związki chemiczne mogą być klasyfikowane w dziale 29 Nomenklatury scalonej, mieszaniny czynników chłodniczych często wymagają analizy pozycji dotyczących mieszanin chemicznych, a gazy węglowodorowe mogą być klasyfikowane inaczej niż fluorowane czynniki chłodnicze.

Dlatego przy odprawie potrzebna jest co najmniej karta charakterystyki SDS, nazwa handlowa, skład procentowy mieszaniny, numer CAS lub oznaczenie czynnika oraz dokument zakupu. Bez tych danych nie da się rzetelnie ustalić stawki celnej, ograniczeń pozataryfowych ani obowiązków środowiskowych.

F-gazy: rejestracja, limity i obowiązki importera

Jeżeli przewożony czynnik chłodniczy jest fluorowanym gazem cieplarnianym, zastosowanie może mieć rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych. Rozporządzenie to zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie nr 517/2014 i zaostrza zasady wprowadzania na rynek oraz przywozu F-gazów.

W praktyce szczególnie istotny jest art. 20 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573, który przewiduje funkcjonowanie F-gas Portal oraz obowiązek rejestracji przedsiębiorstw wykonujących określone czynności dotyczące przywozu, wywozu, produkcji lub wprowadzania do obrotu fluorowanych gazów cieplarnianych. Przy imporcie HFC znaczenie mają również przepisy rozporządzenia (UE) 2024/573 dotyczące systemu kontyngentów i ograniczania ilości HFC wprowadzanych do obrotu na rynku Unii.

Jeżeli dana substancja jest objęta systemem F-gazowym, samo przewiezienie jej w bagażniku i okazanie faktury może nie wystarczyć. Może być potrzebne wykazanie, że importer jest uprawniony do przywozu, że towar jest prawidłowo oznakowany, że spełniono wymagania dotyczące kontyngentów oraz że import zostanie prawidłowo ujęty w dokumentacji.

Jeżeli natomiast gaz jest substancją zubożającą warstwę ozonową, np. starszym czynnikiem z grupy CFC lub HCFC, należy dodatkowo sprawdzić rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/590 z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową. W wielu przypadkach obrót takimi substancjami jest istotnie ograniczony albo zakazany, z wyjątkami przewidzianymi wyłącznie dla ściśle określonych zastosowań.

Czy celnik może zatrzymać albo zabrać butle z gazem?

Tak, w określonych sytuacjach organ celny może odmówić zwolnienia towaru, zatrzymać go do wyjaśnienia albo zastosować inne środki przewidziane prawem. Zgodnie z art. 194 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 organy celne zwalniają towary dopiero wtedy, gdy spełnione są warunki objęcia ich daną procedurą celną i nie mają zastosowania zakazy lub ograniczenia.

Jeżeli warunki nie są spełnione, znaczenie może mieć art. 198 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013, który przewiduje środki podejmowane przez organy celne wobec towarów, w tym możliwość ich zajęcia, sprzedaży, zniszczenia lub innego rozporządzenia nimi w przypadkach określonych w tym przepisie.

Jeżeli podróżny nie zgłasza towaru, mimo że powinien, naraża się także na odpowiedzialność karnoskarbową. W zależności od wartości, należności i okoliczności sprawy może wchodzić w grę art. 86 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy, dotyczący narażenia należności celnej na uszczuplenie przez uchylenie się od dozoru celnego lub kontroli celnej. Ostateczna kwalifikacja zależy od ustaleń organu i konkretnego stanu faktycznego.

Czy przewóz jest ewidencjonowany i czy codzienne kursy mają znaczenie?

Organy celne mogą prowadzić kontrolę celną i analizę ryzyka. Podstawę takich działań stanowi art. 46 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013, zgodnie z którym organy celne mogą przeprowadzać wszelkie kontrole celne, jakie uznają za niezbędne, a kontrole oparte są w szczególności na analizie ryzyka.

W praktyce powtarzalne przewożenie tego samego towaru, zwłaszcza w ilościach wskazujących na wykorzystanie zawodowe, może zostać wychwycone podczas kontroli granicznej lub celnej. Nie należy więc zakładać, że każdorazowo oceniana będzie tylko jedna partia czterech butli w oderwaniu od poprzednich przejazdów.

Ograniczenia dotyczące pochodzenia towaru z Ukrainy

Sam fakt, że towar pochodzi z Ukrainy, nie oznacza automatycznego zakazu przywozu do Polski. Trzeba jednak sprawdzić jego dokładne pochodzenie. Art. 2 rozporządzenia Rady (UE) nr 692/2014 z dnia 23 czerwca 2014 r. wprowadza zakaz przywozu do Unii Europejskiej towarów pochodzących z Krymu lub Sewastopola, z wyjątkami przewidzianymi w tym rozporządzeniu.

Dodatkowo art. 2 rozporządzenia Rady (UE) 2022/263 z dnia 23 lutego 2022 r. przewiduje ograniczenia dotyczące przywozu towarów pochodzących z niektórych obszarów Ukrainy niekontrolowanych przez rząd. Zakres tych ograniczeń trzeba każdorazowo sprawdzić według aktualnego brzmienia rozporządzenia i dokumentów pochodzenia.

Transport butli z gazem a ADR

Gazy chłodnicze w butlach mogą być towarami niebezpiecznymi w rozumieniu umowy ADR. W Polsce zasady przewozu drogowego towarów niebezpiecznych wynikają z ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych oraz z umowy europejskiej ADR. Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy przewóz towarów niebezpiecznych odbywa się na zasadach określonych w ADR, RID lub ADN, zależnie od rodzaju transportu.

To, czy przy 40 kg gazu można skorzystać z wyłączeń lub uproszczeń ADR, zależy od numeru UN, klasyfikacji, ilości netto, pojemności butli, kategorii transportowej i sposobu przewozu. Wyłączenie dla osób prywatnych z działu 1.1.3.1 lit. a ADR dotyczy przewozu towarów przeznaczonych do osobistego lub domowego użytku, wypoczynku lub sportu, a nie regularnego zaopatrzenia chłodni. Dlatego w opisanej sytuacji konieczna jest osobna weryfikacja wymogów ADR.

Co zrobić przed pierwszym przywozem?

Najbezpieczniej przed rozpoczęciem regularnego przywozu ustalić pełną ścieżkę odprawy i obowiązki środowiskowe. W praktyce należy:

• uzyskać kartę charakterystyki i skład gazu,
• ustalić kod CN w taryfie TARIC/ISZTAR,
• sprawdzić stawkę cła i VAT oraz ewentualne preferencje pochodzenia,
• zweryfikować, czy towar jest F-gazem albo substancją zubożającą warstwę ozonową,
• sprawdzić obowiązek rejestracji w F-gas Portal, kontyngentów i dokumentacji,
• ustalić wymogi ADR dla przewozu butli,
• przygotować dokumenty zakupu, pochodzenia i transportu,
• rozważyć odprawę przez agencję celną zamiast przewozu w trybie podróżnym.

Bez tych ustaleń codzienny przewóz czterech butli może skończyć się zatrzymaniem towaru, obowiązkiem zapłaty cła i VAT, dodatkowymi formalnościami, a w poważniejszych przypadkach postępowaniem karnoskarbowym albo administracyjnym.

FAQ

Źródła

• Art. 46, art. 134, art. 158, art. 194 i art. 198 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny.
• Art. 41-43 rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009 z dnia 16 listopada 2009 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych.
• Art. 2 pkt 7, art. 5 ust. 1 pkt 3 i art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Art. 20 oraz przepisy dotyczące kontyngentów i przywozu w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/590 z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową.
• Art. 2 rozporządzenia Rady (UE) nr 692/2014 z dnia 23 czerwca 2014 r. dotyczącego ograniczeń w związku z bezprawnym przyłączeniem Krymu i Sewastopola.
• Art. 2 rozporządzenia Rady (UE) 2022/263 z dnia 23 lutego 2022 r. dotyczącego środków ograniczających w związku z uznaniem niekontrolowanych przez rząd obszarów Ukrainy.
• Art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych oraz dział 1.1.3.1 lit. a umowy ADR.
• Art. 86 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy.