Zakup lub dzierżawa działki rolnej a składki KRUS

Czy zakup działki rolnej automatycznie oznacza KRUS?

Nie. Sam zakup siedliska, działki rolnej albo łąki nie wystarcza jeszcze do stwierdzenia, że właściciel musi płacić składki do KRUS. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników wiąże obowiązkowe ubezpieczenie rolnicze przede wszystkim z byciem rolnikiem, prowadzeniem działalności rolniczej oraz posiadaniem gospodarstwa obejmującego użytki rolne powyżej 1 ha przeliczeniowego albo dział specjalny produkcji rolnej.

W praktyce ważne są więc trzy kwestie: jaki jest areał w hektarach przeliczeniowych, czy dana osoba faktycznie prowadzi działalność rolniczą oraz czy ma inny tytuł do ubezpieczeń społecznych. Szczególnie istotne jest to ostatnie, ponieważ art. 7 i art. 16 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wyłączają obowiązkowe ubezpieczenie rolnicze osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu.

Jeżeli zatem przedsiębiorca od lat prowadzi działalność gospodarczą, jest z tego tytułu zgłoszony do ZUS i opłaca składki, to późniejszy zakup albo dzierżawa gruntów rolnych co do zasady nie powinny same przez się powodować obowiązku dodatkowego opłacania składek KRUS.

Kim jest rolnik w rozumieniu przepisów o KRUS?

Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, która zamieszkuje i prowadzi na terytorium Polski, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Ustawa obejmuje także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.

Działalność rolnicza oznacza działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej. Nie każde posiadanie gruntu rolnego jest więc automatycznie działalnością rolniczą. Inaczej wygląda sytuacja osoby, która tylko posiada nieużytkowaną działkę, a inaczej osoby, która faktycznie kosi łąki, zbiera plony, prowadzi uprawę, hodowlę albo pobiera dopłaty jako aktywny użytkownik gruntu.

Rolnikiem w rozumieniu ustawy może być nie tylko właściciel gruntu. Może nim być również dzierżawca, ponieważ znaczenie ma posiadanie gospodarstwa i prowadzenie w nim działalności rolniczej. W ujęciu cywilnym posiadaczem jest zarówno ten, kto włada rzeczą jak właściciel, jak i ten, kto włada nią jako dzierżawca, najemca, użytkownik albo na podstawie innego prawa.

Znaczenie 1 ha przeliczeniowego

W sprawach KRUS nie należy mechanicznie utożsamiać powierzchni fizycznej działki z powierzchnią w hektarach przeliczeniowych. Przepisy mówią o gospodarstwie obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego albo o dziale specjalnym produkcji rolnej. Działka o powierzchni 1,2 ha fizycznego nie zawsze musi przekraczać 1 ha przeliczeniowy, bo przelicznik zależy m.in. od klasy i rodzaju użytków rolnych.

Jeżeli KRUS kieruje wezwania do zapłaty, warto ustalić, jaką powierzchnię przeliczeniową przyjął organ i z jakich danych korzystał. W wielu sprawach pomocne są wypis z ewidencji gruntów i budynków, decyzja w sprawie podatku rolnego, umowa dzierżawy oraz dokumenty potwierdzające faktyczny sposób korzystania z gruntu.

Przedsiębiorca w ZUS a późniejszy zakup albo dzierżawa ziemi

Jeżeli najpierw prowadzona była pozarolnicza działalność gospodarcza, a dopiero później doszło do zakupu siedliska lub dzierżawy gruntów rolnych, punkt wyjścia jest prosty: przedsiębiorca podlega ubezpieczeniom z tytułu działalności gospodarczej w ZUS, a nie obowiązkowo w KRUS.

Inna sytuacja dotyczy rolnika, który najpierw przez co najmniej 3 lata podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy, a następnie rozpoczął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Taki rolnik może w określonych warunkach pozostać w KRUS na podstawie art. 5a ustawy. Musi m.in. złożyć w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia w terminie 14 dni od rozpoczęcia działalności, nadal prowadzić działalność rolniczą lub stale pracować w gospodarstwie powyżej 1 ha przeliczeniowego, nie być pracownikiem ani osobą pozostającą w stosunku służbowym oraz nie przekroczyć rocznej kwoty granicznej należnego podatku dochodowego z działalności gospodarczej.

Na 2026 r. roczna kwota graniczna należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej wynosi 4713 zł. Ten limit ma znaczenie dla rolników, którzy chcą kontynuować KRUS mimo działalności gospodarczej. Nie zmienia to jednak wniosku w typowej sytuacji przedsiębiorcy, który już wcześniej był w ZUS, a dopiero potem kupił lub wydzierżawił grunt rolny.

Jeżeli temat dotyczy spółki cywilnej, trzeba pamiętać, że wspólnik spółki cywilnej jest co do zasady przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą. Z tego względu podlega ubezpieczeniom społecznym na zasadach właściwych dla przedsiębiorców. Więcej podobnych zagadnień znajdziesz w dziale działalność gospodarcza.

Domniemanie prowadzenia działalności rolniczej

W praktyce problemy często wynikają z art. 38 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten wprowadza domniemanie, że właściciel gruntów zaliczonych do użytków rolnych albo dzierżawca takich gruntów, jeżeli umowa dzierżawy jest potwierdzona przez wójta właściwego ze względu na położenie gruntu, prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach. Domniemywa się także, że podatnik podatku rolnego prowadzi działalność rolniczą w rozmiarze wynikającym z zakresu opodatkowania.

Domniemanie nie jest jednak tym samym co niepodważalny obowiązek zapłaty składek. Jeżeli dana osoba faktycznie nie prowadzi działalności rolniczej, a dodatkowo podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu, powinna przedstawić KRUS stosowne wyjaśnienia i dowody. Mogą to być m.in. zaświadczenie z ZUS, potwierdzenie prowadzenia działalności gospodarczej, oświadczenie o nieprowadzeniu produkcji rolnej, dokumenty dotyczące sposobu korzystania z gruntu, wypowiedzenie lub rozwiązanie dzierżawy, a także dowody, że grunt nie jest użytkowany rolniczo przez tę osobę.

W sprawach współwłasności albo współdzierżawy trzeba zachować dodatkową ostrożność. Przepisy przewidują domniemanie, że jeżeli własność albo dzierżawa przysługuje kilku osobom, każda z nich uczestniczy w prowadzeniu działalności rolniczej. Wtedy samo wskazanie, że gospodarstwem faktycznie zajmuje się inna osoba, może nie wystarczyć bez odpowiednich dokumentów i spójnych wyjaśnień. Podobne problemy opisujemy w materiale o gospodarowaniu na gruntach rolnych, których jest się współwłaścicielem.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania z KRUS?

Jeżeli otrzymujesz z KRUS e-maile, pisma albo wezwania dotyczące składek, w pierwszej kolejności ustal, czy jest to tylko informacja o rozliczeniu, czy formalna decyzja o podleganiu ubezpieczeniu i obowiązku opłacania składek. To bardzo ważne, bo od decyzji biegną terminy odwoławcze.

W odpowiedzi do KRUS warto wskazać:

• od kiedy prowadzisz działalność gospodarczą i z jakiego tytułu jesteś zgłoszony do ZUS,
• że składki ZUS są opłacane z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej lub współpracy przy niej,
• że grunty rolne nie są wykorzystywane przez Ciebie do działalności rolniczej, jeżeli tak jest w rzeczywistości,
• jaka jest powierzchnia gruntów w hektarach przeliczeniowych,
• czy dzierżawa nadal trwa, czy została rozwiązana oraz czy była potwierdzona przez wójta,
• czy pobierasz dopłaty, sprzedajesz produkty rolne, utrzymujesz zwierzęta albo wykonujesz inne czynności typowe dla produkcji rolnej.

Do pisma dobrze dołączyć dokumenty, a nie tylko ogólne oświadczenie. KRUS może bowiem opierać się na danych z ewidencji gruntów, podatku rolnego albo umowy dzierżawy i przyjmować domniemanie, że działalność rolnicza jest prowadzona.

Co jeśli KRUS wydał decyzję o składkach?

Jeżeli KRUS wydał decyzję ustalającą podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników i zaległość składkową, trzeba dokładnie sprawdzić pouczenie. Od decyzji w sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego rolników przysługuje odwołanie do sądu na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego dla spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Co do zasady odwołanie składa się za pośrednictwem jednostki KRUS, która wydała decyzję.

W odwołaniu należy wskazać, czego się żąda, dlaczego decyzja jest błędna i jakie dowody potwierdzają brak podstaw do objęcia ubezpieczeniem rolniczym. W sprawach przedsiębiorców kluczowe są dowody podlegania ZUS, daty rozpoczęcia działalności gospodarczej, faktyczny sposób korzystania z gruntu oraz dokumenty dotyczące dzierżawy.

Nie należy zwlekać, ponieważ po upływie terminu decyzja może się uprawomocnić, a wtedy spór z KRUS staje się trudniejszy. Jeżeli wezwania dotyczą wielu lat wstecz, tym bardziej warto przeanalizować, czy KRUS prawidłowo ustalił datę początku podlegania ubezpieczeniu i czy nie pominął tytułu ubezpieczenia w ZUS.

FAQ

Czy można jednocześnie płacić ZUS i KRUS?

Co do zasady osoba podlegająca innemu ubezpieczeniu społecznemu nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniu rolniczemu na podstawie art. 7 i art. 16 ustawy. Wyjątki dotyczą szczególnych sytuacji, np. rolnika, który był wcześniej w KRUS i dopiero potem rozpoczął działalność gospodarczą, spełniając warunki z art. 5a ustawy.

Czy 1,2 ha ziemi zawsze oznacza przekroczenie 1 ha przeliczeniowego?

Nie zawsze. Hektar przeliczeniowy zależy od rodzaju, klasy i położenia użytków rolnych. Dlatego przy sporze z KRUS trzeba sprawdzić dokumenty dotyczące gruntu, a nie opierać się wyłącznie na powierzchni fizycznej działki.

Czy brak działalności rolniczej wystarczy, żeby nie płacić KRUS?

Brak działalności rolniczej jest bardzo ważny, ale w praktyce trzeba go wykazać. KRUS może korzystać z domniemań ustawowych dotyczących właścicieli, dzierżawców i podatników podatku rolnego. Dlatego najlepiej złożyć pisemne wyjaśnienia i dowody.

Co napisać do KRUS po otrzymaniu wezwania?

W piśmie warto wskazać, że podlegasz ubezpieczeniu w ZUS, od kiedy prowadzisz działalność gospodarczą, czy faktycznie prowadzisz działalność rolniczą oraz jakie grunty posiadasz lub dzierżawisz. Do pisma dobrze dołączyć zaświadczenie z ZUS, dokumenty dotyczące działalności gospodarczej i dokumenty dotyczące gruntu.

Czy dzierżawa łąki może spowodować problem z KRUS?

Tak, szczególnie gdy umowa dzierżawy jest potwierdzona przez wójta, a grunt jest użytkiem rolnym. Wtedy ustawa przewiduje domniemanie prowadzenia działalności rolniczej przez dzierżawcę. Jeżeli dzierżawa nie jest już wykonywana albo grunt nie jest użytkowany rolniczo, trzeba to udokumentować.

Czy warto czekać, aż KRUS sam wyjaśni sprawę?

Nie. Jeżeli KRUS nalicza składki albo zapowiada zaległości, najlepiej odpowiedzieć pisemnie i przedstawić dokumenty. Brak reakcji może doprowadzić do wydania decyzji, powstania zaległości i konieczności prowadzenia sporu przed sądem.

Podsumowanie

Przy zakupie lub dzierżawie działki rolnej najważniejsze jest nie samo oznaczenie gruntu jako rolnego, ale spełnienie warunków ustawowych do objęcia ubezpieczeniem rolniczym. Jeżeli osoba prowadzi działalność gospodarczą, podlega z tego tytułu ZUS i nie prowadzi działalności rolniczej, późniejszy zakup lub dzierżawa ziemi nie powinny automatycznie oznaczać obowiązku opłacania składek KRUS.

Nie można jednak ignorować pism z KRUS, ponieważ organ może opierać się na ustawowym domniemaniu prowadzenia działalności rolniczej. Najbezpieczniej jest złożyć jasne wyjaśnienia, przedstawić dokumenty z ZUS i wykazać, jak faktycznie wykorzystywany jest grunt. Gdy została wydana decyzja, trzeba pilnować terminu odwołania i przygotować argumenty oraz dowody.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1770, w szczególności art. 5a, art. 6, art. 7, art. 16, art. 38, art. 39 i art. 40 - oficjalny tekst aktu prawnego.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 336 dotyczący posiadania - ISAP Sejm.
3. Informacje KRUS o ubezpieczeniach rolniczych i zasadach podlegania ubezpieczeniu - Portal Gov.pl/KRUS.
4. Informacja KRUS o rocznej kwocie granicznej za 2026 r. - Portal Gov.pl/KRUS.