Wiza turystyczna do USA a zatarcie skazania

Czy zatarcie skazania oznacza, że w Polsce jestem osobą niekaraną?

Tak, w prawie polskim zatarcie skazania ma bardzo mocny skutek. Zgodnie z art. 106 Kodeksu karnego z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. W praktyce oznacza to, że w typowych polskich dokumentach, oświadczeniach i zaświadczeniach z Krajowego Rejestru Karnego osoba po zatarciu skazania występuje jako osoba niekarana.

Dotyczy to również sytuacji, w której skazanie faktycznie miało miejsce wiele lat temu. Po zatarciu nie powinno ono widnieć w informacji z KRK. W polskim porządku prawnym nie wolno co do zasady wywodzić wobec takiej osoby negatywnych skutków tylko dlatego, że w przeszłości była skazana, skoro ustawodawca nakazuje traktować to skazanie jako niebyłe.

Ten kierunek potwierdza także utrwalone orzecznictwo. W wyroku z 27 marca 1970 r., sygn. III KR 25/70, Sąd Najwyższy wskazał, że po zatarciu skazania skazanemu przysługuje status osoby niekaranej i może on powoływać się na ten status w różnych sferach życia. Podobnie w wyroku z 7 stycznia 1985 r., sygn. I KR 293/85, zaakcentowano, że nie można powoływać się na to, co ustawa uznaje za niebyłe.

Kiedy następuje zatarcie skazania przy karze ograniczenia wolności?

W aktualnym stanie prawnym kara ograniczenia wolności zaciera się z mocy prawa z upływem 3 lat od jej wykonania, darowania albo przedawnienia jej wykonania. Przy pracach społecznych najczęściej trzeba więc ustalić, kiedy kara została rzeczywiście wykonana, a nie tylko kiedy zapadł wyrok.

Jeżeli ktoś został skazany na 12 miesięcy ograniczenia wolności i prace społeczne zostały wykonane, termin zatarcia należy liczyć od zakończenia wykonywania tej kary. Trzeba jednak sprawdzić, czy nie orzeczono dodatkowo środka karnego, kompensacyjnego albo przepadku, ponieważ zgodnie z art. 107 § 6 Kodeksu karnego zatarcie nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania takich obowiązków.

Ważna jest również zasada z art. 108 Kodeksu karnego. Jeżeli dana osoba była skazana za dwa lub więcej przestępstw niepozostających w zbiegu albo w okresie przed zatarciem doszło do kolejnego skazania, zatarcie wszystkich skazań następuje dopiero wtedy, gdy dopuszczalne jest zatarcie każdego z nich. Dlatego przed złożeniem wniosku wizowego warto praktycznie sprawdzić, co wynika z KRK i dokumentów sądowych.

W podobnych sprawach pomocne może być szersze omówienie, jak działa zatarcie skazania przy karze ograniczenia wolności, ponieważ właśnie ta kara najczęściej występuje przy dawnych wyrokach za mniej poważne czyny.

Zatarcie skazania a wniosek o wizę turystyczną do USA

Najważniejsza różnica polega na tym, że polskie zatarcie skazania rozstrzyga o skutkach skazania w prawie polskim, ale nie zmienia treści pytania zadanego przez organ państwa obcego. Formularz DS-160 jest formularzem amerykańskim i służy ocenie kwalifikacji do wizy nieimigracyjnej, w tym wizy turystycznej B-2 albo biznesowo-turystycznej B-1/B-2.

W praktyce formularz DS-160 zawiera pytanie dotyczące tego, czy wnioskodawca był kiedykolwiek zatrzymany, aresztowany albo skazany za przestępstwo lub czyn zabroniony, nawet jeżeli później objęto go ułaskawieniem, amnestią albo podobnym aktem. Takie pytanie nie brzmi: „czy według prawa polskiego jest Pan obecnie osobą karaną?”, lecz dotyczy faktu historycznego z całego życia.

Dlatego przy wizie do USA nie należy automatycznie przenosić polskiej fikcji prawnej zatarcia skazania na odpowiedź w formularzu amerykańskim. Jeżeli pytanie brzmi „ever”, czyli „kiedykolwiek”, a w przeszłości rzeczywiście doszło do skazania, najbezpieczniejsze i zgodne z celem formularza jest ujawnienie tej okoliczności oraz wyjaśnienie, że w Polsce skazanie uległo zatarciu, a osoba figuruje jako niekarana w KRK.

Czy władze USA mogą dowiedzieć się o dawnym skazaniu?

Nie da się odpowiedzialnie zagwarantować, że dawne skazanie pozostanie niewidoczne dla władz USA. Po zatarciu skazania polski KRK powinien wykazywać brak wpisu, ale amerykańska procedura wizowa opiera się nie tylko na polskim zaświadczeniu o niekaralności. Konsul może analizować odpowiedzi w formularzu, wcześniejsze wnioski wizowe, informacje z rozmowy, odciski palców, dokumenty sądowe oraz inne dostępne źródła informacji.

Właśnie dlatego większym ryzykiem od samego dawnego skazania może być nieprawdziwa albo niepełna odpowiedź. W prawie imigracyjnym USA świadome podanie istotnej nieprawdy w celu uzyskania wizy może skutkować odmową i ustaleniem niedopuszczalności z powodu oszustwa albo świadomego wprowadzenia w błąd. Takie ustalenie bywa bardzo dotkliwe i może utrudniać kolejne próby uzyskania wizy.

Przed rozmową w konsulacie warto pobrać aktualną informację z KRK oraz przygotować kopię wyroku, informację o wykonaniu kary i krótkie wyjaśnienie, że skazanie uległo zatarciu według prawa polskiego. Jeżeli nie wiadomo, jakie dane mogą widnieć w rejestrach, można wcześniej sprawdzić swoją kartotekę policyjną i rejestr skazań.

Jak odpowiedzieć w formularzu DS-160?

Odpowiedź powinna wynikać z dokładnego brzmienia pytania. Jeżeli pytanie dotyczy tego, czy byłeś „kiedykolwiek” zatrzymany, aresztowany albo skazany, samo zatarcie skazania w Polsce nie powinno być traktowane jako powód do ukrycia faktu historycznego. W takiej sytuacji należy rozważyć odpowiedź „tak” i rzeczowe, krótkie wyjaśnienie: kiedy zapadł wyrok, za jaki czyn, jaka kara została wykonana oraz że według prawa polskiego skazanie jest obecnie zatarte.

Inaczej byłoby tylko wtedy, gdyby konkretne pytanie dotyczyło wyłącznie aktualnej karalności według prawa polskiego albo aktualnego wpisu w KRK. Wtedy odpowiedź mogłaby odnosić się do obecnego statusu osoby niekaranej. Problem w tym, że pytania wizowe USA z reguły są szersze i pytają o zdarzenia z przeszłości, a nie tylko o bieżące zaświadczenie.

Nie należy też zakładać, że skoro polskie zaświadczenie z KRK jest „czyste”, to w formularzu amerykańskim wolno pominąć dawną sprawę. Zaświadczenie z KRK może być przydatnym dokumentem, ale nie zastępuje odpowiedzi na pytanie zadane w DS-160.

Czy dawne skazanie automatycznie przekreśla szanse na wizę?

Nie każde dawne skazanie oznacza automatyczną odmowę wizy turystycznej. Konsul ocenia całość sprawy: rodzaj czynu, czas, jaki upłynął, karę, zachowanie po skazaniu, cel wyjazdu, więzi z Polską i ogólną wiarygodność wnioskodawcy. W prawie USA szczególne znaczenie mogą mieć m.in. przestępstwa obejmujące tzw. moral turpitude, przestępstwa narkotykowe, wielokrotne skazania albo czyny uznawane za poważne z punktu widzenia bezpieczeństwa.

Istnieją też wyjątki i mechanizmy oceny indywidualnej, np. przy jednym mniej poważnym czynie, w którym maksymalna grożąca kara i faktycznie wymierzona kara mieszczą się w określonych limitach. Nie należy jednak samodzielnie przesądzać, że konkretny polski wyrok „na pewno” nie ma znaczenia dla USA. To wymaga analizy kwalifikacji czynu i dokumentów.

Co przygotować przed rozmową w konsulacie?

Osoba, która miała w przeszłości wyrok, powinna przygotować dokumenty zanim wyśle formularz albo pójdzie na rozmowę. W praktyce przydatne są:

• aktualna informacja z Krajowego Rejestru Karnego,
• odpis wyroku albo postanowienia kończącego sprawę,
• dokument potwierdzający wykonanie kary ograniczenia wolności, grzywny lub innych obowiązków,
• informacja, czy orzeczono środek karny, środek kompensacyjny, przepadek albo obowiązek naprawienia szkody,
• krótkie wyjaśnienie po angielsku, że skazanie uległo zatarciu w świetle prawa polskiego.

Jeżeli skazanie jeszcze się nie zatarło, warto sprawdzić, czy możliwy jest wniosek o zatarcie skazania. Trzeba jednak pamiętać, że nawet pozytywne rozstrzygnięcie w Polsce nie zmienia faktu, że formularz amerykański może pytać o zdarzenie historyczne.

FAQ

Czy po zatarciu skazania mogę w Polsce pisać, że jestem niekarany?

Tak, co do zasady po zatarciu skazania w polskim prawie uważa się je za niebyłe. W typowych polskich oświadczeniach i w informacji z KRK osoba po zatarciu występuje jako niekarana.

Czy w DS-160 mogę odpowiedzieć „nie”, skoro skazanie zatarło się w Polsce?

Nie należy przyjmować takiej zasady automatycznie. Jeżeli pytanie w DS-160 dotyczy tego, czy byłeś kiedykolwiek zatrzymany, aresztowany albo skazany, odpowiedź powinna odnosić się do faktu historycznego, a nie tylko do obecnego wpisu w KRK.

Czy kara ograniczenia wolności zaciera się po 5 latach?

W aktualnym brzmieniu Kodeksu karnego skazanie na karę ograniczenia wolności zaciera się co do zasady po 3 latach od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary. Dawne informacje o 5 latach są w tym zakresie nieaktualne.

Czy konsulat USA widzi polski Krajowy Rejestr Karny?

Nie należy zakładać prostego dostępu do polskiego KRK, ale też nie wolno opierać bezpieczeństwa sprawy na założeniu, że konsulat niczego nie ustali. Procedura wizowa może obejmować analizę wielu danych, dokumentów i wcześniejszych oświadczeń wnioskodawcy.

Czy samo dawne skazanie oznacza odmowę wizy do USA?

Nie zawsze. Znaczenie ma rodzaj czynu, kara, liczba skazań, czas od zdarzenia, zachowanie po skazaniu oraz to, czy czyn mieści się w podstawach niedopuszczalności według prawa USA. Decyzję podejmuje konsul na podstawie całokształtu sprawy.

Co jest gorsze: dawne skazanie czy jego zatajenie?

W wielu przypadkach zatajenie może być poważniejszym problemem niż samo dawne skazanie. Nieprawdziwa odpowiedź w celu uzyskania wizy może zostać potraktowana jako istotne wprowadzenie w błąd.

Czy warto mieć zaświadczenie z KRK na rozmowie?

Tak, aktualna informacja z KRK jest przydatna, zwłaszcza gdy skazanie uległo zatarciu. Warto jednak mieć także dokumenty sądowe dotyczące dawnej sprawy, ponieważ samo zaświadczenie o niekaralności może nie wyjaśniać faktu historycznego, o który pyta formularz USA.

Podsumowanie

W polskim prawie zatarcie skazania daje realny skutek: skazanie uważa się za niebyłe, wpis usuwa się z rejestru, a osoba może funkcjonować jako niekarana. To jednak nie oznacza, że w formularzu wizowym do USA można pominąć dawne skazanie, jeżeli pytanie dotyczy tego, czy do skazania doszło kiedykolwiek.

Przy ubieganiu się o wizę turystyczną do USA najrozsądniejsze jest połączenie dwóch informacji: wskazania prawdziwego przebiegu dawnej sprawy oraz wyjaśnienia, że według prawa polskiego skazanie uległo zatarciu. Taka odpowiedź ogranicza ryzyko zarzutu zatajenia i pozwala konsulowi ocenić sprawę na podstawie pełnych danych.

Źródła

• Kodeks karny – aktualny tekst ustawy w ISAP, w szczególności art. 106–108.
• Informacja z Krajowego Rejestru Karnego – gov.pl.
• CEAC – formularz DS-160 dla wiz nieimigracyjnych USA.
• U.S. Department of State – DS-160, Online Nonimmigrant Visa Application.
• U.S. Department of State – Visa Denials.
• USCIS Policy Manual – fraud and willful misrepresentation.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 27 marca 1970 r., sygn. III KR 25/70.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 7 stycznia 1985 r., sygn. I KR 293/85.