Poduszki powietrzne nie otworzyły się podczas wypadku – odpowiedzialność producenta i sprzedawcy

Czy niewystrzelenie poduszek powietrznych oznacza wadę samochodu?

Nie zawsze. Poduszki powietrzne nie uruchamiają się przy każdym zderzeniu. System SRS działa według parametrów określonych przez producenta, m.in. kierunku uderzenia, prędkości, przeciążeń, zapięcia pasów, rodzaju przeszkody i danych z czujników. Dlatego sama informacja, że w notatce policyjnej nie odnotowano otwarcia poduszek, nie jest jeszcze dowodem wady.

Jeżeli jednak z okoliczności wypadku wynika, że przy prawidłowo działającym systemie poduszki powinny się uruchomić, można rozważyć odpowiedzialność sprzedawcy, gwaranta, producenta albo importera. W praktyce decydujące znaczenie ma opinia techniczna rzeczoznawcy samochodowego lub biegłego, odczyt błędów sterownika SRS, dane z rejestratora EDR, dokumentacja napraw oraz oględziny pojazdu po wypadku.

Roszczenia wobec sprzedawcy auta lub części

Jeżeli pojazd albo część systemu bezpieczeństwa została kupiona przez konsumenta od przedsiębiorcy, podstawową ścieżką jest odpowiedzialność sprzedawcy za brak zgodności towaru z umową. Dla umów zawartych od 1 stycznia 2023 r. wynika ona z art. 43a–43g ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Zgodnie z art. 43b ust. 1 tej ustawy towar jest zgodny z umową, jeżeli zgodne z umową pozostają m.in. jego opis, rodzaj, ilość, jakość, kompletność, funkcjonalność, kompatybilność, interoperacyjność i przydatność do określonego celu.

Sprzedawca odpowiada za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili dostarczenia towaru i ujawniony w ciągu 2 lat od tej chwili – art. 43c ust. 1 ustawy o prawach konsumenta. Jeżeli brak zgodności ujawni się przed upływem 2 lat od dostarczenia, domniemywa się, że istniał już w chwili dostarczenia, chyba że sprzedawca wykaże inaczej albo domniemania nie da się pogodzić ze specyfiką towaru lub wady – art. 43c ust. 2 tej ustawy.

W pierwszej kolejności konsument może żądać naprawy albo wymiany towaru na podstawie art. 43d ust. 1 ustawy o prawach konsumenta. Dopiero w sytuacjach wskazanych w art. 43e ust. 1 tej ustawy można złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, np. gdy sprzedawca odmówił doprowadzenia towaru do zgodności z umową, nie zrobił tego w rozsądnym czasie, wada nadal występuje albo z okoliczności wynika, że sprzedawca nie usunie problemu.

Jeżeli samochód był kupiony przed 1 stycznia 2023 r. albo kupującym był przedsiębiorca, zastosowanie mogą mieć inne przepisy, w szczególności art. 556–576 Kodeksu cywilnego o rękojmi za wady rzeczy sprzedanej. Ocena zależy więc od daty zakupu, statusu kupującego, treści umowy i tego, czy zakup miał charakter konsumencki.

Gwarancja producenta, importera lub dealera

Gwarancja jest dobrowolnym zobowiązaniem gwaranta. Jej zasady wynikają z oświadczenia gwarancyjnego, karty gwarancyjnej albo warunków gwarancji. Podstawę prawną stanowią art. 577–581 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 577 § 1 Kodeksu cywilnego gwarant określa swoje obowiązki i uprawnienia kupującego na wypadek, gdy rzecz sprzedana nie ma właściwości określonych w oświadczeniu gwarancyjnym.

Jeżeli w oświadczeniu gwarancyjnym nie zastrzeżono innego terminu, termin gwarancji wynosi 2 lata, licząc od dnia wydania rzeczy kupującemu – art. 577 § 4 Kodeksu cywilnego. Gwarancja nie wyłącza jednak ustawowych roszczeń wobec sprzedawcy. W sprawach konsumenckich wybór drogi reklamacyjnej ma duże znaczenie praktyczne: gwarancja może być szybsza, ale jej zakres bywa węższy niż odpowiedzialność sprzedawcy z ustawy o prawach konsumenta.

Odpowiedzialność producenta za produkt niebezpieczny

Jeżeli system poduszek powietrznych był wadliwy w sposób stwarzający zagrożenie, można rozważyć odpowiedzialność za produkt niebezpieczny. Zgodnie z art. 449^1 § 1 Kodeksu cywilnego ten, kto wytwarza w zakresie swojej działalności gospodarczej produkt niebezpieczny, odpowiada za szkodę wyrządzoną komukolwiek przez ten produkt. Produkt jest niebezpieczny wtedy, gdy nie zapewnia bezpieczeństwa, jakiego można oczekiwać przy normalnym użyciu, z uwzględnieniem okoliczności wskazanych w art. 449^1 § 3 Kodeksu cywilnego, w tym sposobu zaprezentowania produktu, informacji o właściwościach oraz czasu wprowadzenia do obrotu. Osobnym, ale powiązanym problemem jest odszkodowanie za wadliwy lek lub lek wycofany z obrotu.

Odpowiedzialność może obejmować producenta pojazdu, producenta wadliwej części, podmiot podający się za producenta przez umieszczenie nazwy lub znaku towarowego, importera oraz w określonych przypadkach sprzedawcę, jeżeli nie wskaże poszkodowanemu producenta albo osoby, od której sam nabył produkt. Wynika to z art. 449^5 Kodeksu cywilnego.

Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniach. Na podstawie art. 449^7 § 1 Kodeksu cywilnego odszkodowanie za szkodę na mieniu nie obejmuje uszkodzenia samego produktu niebezpiecznego. W praktyce oznacza to, że odpowiedzialność za produkt niebezpieczny ma największe znaczenie przy obrażeniach ciała pasażera lub kierowcy oraz przy szkodach w innym mieniu niż sam wadliwy pojazd lub wadliwa część.

Odszkodowanie i zadośćuczynienie po wypadku

Jeżeli niezadziałanie poduszek powietrznych spowodowało większy zakres obrażeń, można dochodzić roszczeń związanych ze szkodą na osobie. Art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala żądać zwrotu kosztów wynikłych z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, np. kosztów leczenia, rehabilitacji, dojazdów do placówek medycznych, opieki i zakupu sprzętu medycznego. Art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego umożliwia żądanie odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę.

Jeżeli odpowiedzialność miałaby opierać się na zasadach ogólnych, podstawą może być art. 415 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Przy roszczeniach wobec kontrahenta, np. sprzedawcy lub warsztatu, znaczenie może mieć także art. 471 Kodeksu cywilnego, który dotyczy odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.

W każdej z tych ścieżek trzeba wykazać normalny związek przyczynowy między wadą systemu bezpieczeństwa a szkodą. Wynika to z art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego. Ciężar udowodnienia faktów, z których wywodzi się skutki prawne, spoczywa co do zasady na osobie dochodzącej roszczenia – art. 6 Kodeksu cywilnego.

Jakie dowody zabezpieczyć po wypadku?

Najważniejsze jest zachowanie pojazdu w stanie umożliwiającym oględziny. Jeżeli samochód zostanie naprawiony, zezłomowany albo sterownik SRS zostanie skasowany, dochodzenie roszczeń może być znacznie utrudnione. Warto zabezpieczyć:

• notatkę policyjną, protokół oględzin i dokumentację z miejsca zdarzenia,
• zdjęcia pojazdu z zewnątrz i wewnątrz, w tym kierownicy, deski rozdzielczej, pasów, napinaczy i foteli,
• dokumentację medyczną wszystkich poszkodowanych,
• historię serwisową pojazdu, książkę gwarancyjną, faktury i zlecenia napraw,
• odczyt błędów systemu SRS, dane EDR i zapis parametrów z chwili kolizji, jeżeli są dostępne,
• opinię niezależnego rzeczoznawcy samochodowego, a w procesie sądowym – opinię biegłego.

Sama ważność badania technicznego pojazdu nie przesądza, że system poduszek powietrznych był sprawny w chwili wypadku. Badanie techniczne ma znaczenie dowodowe, ale nie zastępuje specjalistycznej analizy systemu bezpieczeństwa biernego.

Do kogo skierować roszczenia?

Wybór adresata zależy od tego, co dokładnie było wadliwe i z jakiego stosunku prawnego wynika roszczenie. Poniższa tabela porządkuje najczęstsze warianty.

Terminy i przedawnienie

W reklamacji konsumenckiej dotyczącej towaru kupionego od przedsiębiorcy sprzedawca powinien odpowiedzieć na żądanie konsumenta w terminie 14 dni. Jeżeli tego nie zrobi, uważa się, że uznał reklamację – art. 7a ust. 1 i 2 ustawy o prawach konsumenta.

Przy odpowiedzialności za produkt niebezpieczny roszczenie o naprawienie szkody przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Roszczenie wygasa jednak zasadniczo po 10 latach od wprowadzenia produktu do obrotu – art. 449^8 Kodeksu cywilnego.

Dla roszczeń deliktowych zastosowanie ma także art. 442^1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 442^1 § 1 Kodeksu cywilnego roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się co do zasady po 3 latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo mógł się dowiedzieć o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przy szkodzie na osobie termin ten nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej – art. 442^1 § 3 Kodeksu cywilnego.

FAQ

Czy notatka policyjna wystarczy, aby udowodnić wadę poduszek?

Nie. Notatka policyjna może potwierdzać przebieg zdarzenia i fakt, że poduszki się nie otworzyły, ale zwykle nie wyjaśnia technicznej przyczyny. Do wykazania wady potrzebna jest opinia techniczna, odczyt sterownika SRS albo opinia biegłego.

Czy ważne badanie techniczne wyklucza odpowiedzialność producenta lub sprzedawcy?

Nie. Ważne badanie techniczne jest pomocnym dowodem, ale nie przesądza, że wszystkie elementy systemu SRS działały prawidłowo w chwili wypadku. System poduszek wymaga specjalistycznej diagnostyki.

Czy można żądać od producenta zwrotu kosztów naprawy całego auta?

Nie zawsze. Odpowiedzialność za produkt niebezpieczny z art. 449^1–449^11 Kodeksu cywilnego nie obejmuje co do zasady uszkodzenia samego produktu niebezpiecznego, co wynika z art. 449^7 § 1 Kodeksu cywilnego. Inaczej mogą wyglądać roszczenia wobec sprzedawcy z tytułu braku zgodności towaru z umową albo rękojmi.

Czy mogę jednocześnie skorzystać z gwarancji i reklamacji ustawowej?

Gwarancja nie wyłącza uprawnień ustawowych. Można wybrać korzystniejszą ścieżkę, ale w praktyce trzeba uważać, aby działania gwaranta nie utrudniły późniejszego udowodnienia wady wobec sprzedawcy, np. przez wymianę części bez dokumentacji.

Czy przed reklamacją trzeba zlecić prywatną ekspertyzę?

Nie jest to formalny warunek reklamacji, ale w sprawach dotyczących poduszek powietrznych zwykle jest bardzo pomocne. Bez ekspertyzy sprzedawca lub producent może twierdzić, że poduszki nie miały obowiązku zadziałać przy danym rodzaju uderzenia albo że system został wcześniej uszkodzony.

Źródła

• Art. 7a oraz art. 43a–43g ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.
• Art. 6, art. 361, art. 415, art. 442^1, art. 444, art. 445, art. 471, art. 556–581 oraz art. 449^1–449^11 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 232 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.