Rozliczenie PIT obcokrajowca bez numeru PESEL

Obowiązek rozliczenia PIT przez obcokrajowca pracującego w Polsce

Jeżeli obcokrajowiec uzyskuje przychody z pracy wykonywanej w Polsce, w pierwszej kolejności trzeba ustalić jego status podatkowy. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium Polski podlega w Polsce obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania. Z kolei art. 3 ust. 2a tej ustawy przewiduje, że osoba niemająca miejsca zamieszkania w Polsce podlega opodatkowaniu tylko od dochodów osiąganych na terytorium Polski.

Za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się osobę, która spełnia co najmniej jeden z warunków z art. 3 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym. W praktyce przy krótkim pobycie i pracy rozpoczętej np. w grudniu konieczne może być sprawdzenie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania właściwej dla państwa pochodzenia lub rezydencji podatkowej.

Sam obowiązek złożenia zeznania rocznego wynika z art. 45 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Podatnicy składają urzędom skarbowym zeznanie według ustalonego wzoru o wysokości osiągniętego dochodu albo poniesionej straty w roku podatkowym, w terminie od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę albo dzień ustawowo wolny od pracy, termin przesuwa się na następny dzień po dniu lub dniach wolnych, co wynika z art. 12 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.

Numer PESEL a obowiązek złożenia PIT-a

Brak numeru PESEL nie powoduje, że obcokrajowiec może pominąć roczne rozliczenie. Obowiązek złożenia PIT wynika z art. 45 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i jest niezależny od tego, czy podatnik zdążył już uzyskać identyfikator podatkowy.

Jednocześnie zeznanie podatkowe powinno zawierać właściwy identyfikator podatkowy. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników identyfikatorem podatkowym jest:

• numer PESEL – w przypadku podatników będących osobami fizycznymi objętymi rejestrem PESEL, które nie prowadzą działalności gospodarczej i nie są zarejestrowanymi podatnikami podatku od towarów i usług,
• NIP – w przypadku pozostałych podmiotów podlegających obowiązkowi ewidencyjnemu.

Oznacza to, że cudzoziemiec zatrudniony w Polsce, który jest objęty rejestrem PESEL i nie prowadzi działalności gospodarczej ani nie jest podatnikiem VAT, powinien posłużyć się numerem PESEL. Jeżeli jednak nie jest objęty rejestrem PESEL, jego identyfikatorem podatkowym będzie NIP.

W praktyce problemy z identyfikatorem podatkowym często występują u osób, które dopiero rozpoczęły pobyt i pracę w Polsce. Szerszy kontekst podatkowy przy sytuacjach, w których występuje cudzoziemiec a podatki, może mieć znaczenie także przy innych obowiązkach wobec urzędu skarbowego.

Kiedy PESEL, a kiedy NIP?

Najprościej można przyjąć następujące rozróżnienie:

Nadanie numeru NIP cudzoziemcowi

Jeżeli obcokrajowiec nie ma numeru PESEL i nie jest objęty rejestrem PESEL, powinien wystąpić o NIP. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników osoby fizyczne podlegają obowiązkowi ewidencyjnemu. Natomiast art. 5 ust. 1 tej ustawy nakłada na podatników obowiązek dokonania zgłoszenia identyfikacyjnego.

Osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej składa w tym celu formularz NIP-7. W formularzu należy wskazać m.in. dane identyfikacyjne, adresy, obywatelstwo, dane dokumentu tożsamości oraz informację, że podatnik nie posiada numeru PESEL, jeżeli taka sytuacja rzeczywiście występuje.

Zgodnie z art. 8b ust. 1 ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników naczelnik urzędu skarbowego wydaje potwierdzenie nadania NIP niezwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni od dnia wpływu poprawnego zgłoszenia identyfikacyjnego. W praktyce warto więc nie czekać do ostatniego dnia terminu na złożenie PIT.

Jeżeli podatnik przebywa w Polsce i uzyskał już warunki do nadania PESEL, powinien równolegle sprawdzić w urzędzie gminy, czy numer PESEL został nadany albo czy może zostać nadany na wniosek. Przy innych sprawach podatkowych, takich jak darowizny rodzinne, status cudzoziemiec w PL również może wpływać na sposób ustalenia obowiązków wobec polskiego urzędu skarbowego.

Co zrobić, gdy PESEL nie zostanie nadany przed 30 kwietnia?

Jeżeli cudzoziemiec nie otrzyma PESEL przed terminem złożenia PIT, nie powinien biernie czekać. Najbezpieczniejsze działania to:

1. ustalić, czy podatnik jest objęty rejestrem PESEL i czy numer został już nadany,
2. jeżeli nie jest objęty rejestrem PESEL – złożyć formularz NIP-7 do właściwego urzędu skarbowego,
3. po uzyskaniu NIP złożyć roczne zeznanie PIT z prawidłowym identyfikatorem,
4. jeżeli termin już upłynął – rozważyć złożenie czynnego żalu i niezwłocznie uregulować ewentualną zaległość podatkową wraz z odsetkami.

Jeżeli zeznanie zostanie złożone bez wymaganego identyfikatora albo z błędnym identyfikatorem, urząd skarbowy może wezwać podatnika do usunięcia braków lub korekty. Podstawą takiego wezwania jest art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ podatkowy wzywa do usunięcia braków podania w terminie 7 dni, jeżeli podanie nie spełnia wymagań ustalonych przepisami prawa.

Konsekwencje spóźnienia z PIT

Niezłożenie deklaracji w terminie może rodzić odpowiedzialność karną skarbową. Zgodnie z art. 56 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy karze za wykroczenie skarbowe podlega podatnik, który mimo ujawnienia przedmiotu lub podstawy opodatkowania nie składa w terminie organowi podatkowemu deklaracji lub oświadczenia.

Jeżeli z rozliczenia wynika podatek do zapłaty i nie został on uregulowany w terminie, powstaje zaległość podatkowa. Od zaległości podatkowych naliczane są odsetki za zwłokę na podstawie art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej.

Jeżeli podatnik sam zauważy opóźnienie i zanim organ podatkowy podejmie udokumentowaną czynność zmierzającą do ujawnienia czynu, złoży skuteczny czynny żal, może uniknąć kary. Wynika to z art. 16 § 1 i § 5 Kodeksu karnego skarbowego. Skuteczność czynnego żalu zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego, zwłaszcza od tego, czy urząd skarbowy wcześniej nie udokumentował już naruszenia.

FAQ

Źródła

• art. 3 ust. 1, ust. 1a i ust. 2a oraz art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych,
• art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 5 ust. 1 oraz art. 8b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników,
• art. 12 § 5, art. 53 § 1 oraz art. 169 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa,
• art. 16 § 1 i § 5 oraz art. 56 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy.