Opłaty za media z konta matki a podatek i darowizna

Gdy rodzice mieszkają w domu dziecka, zwykle mamy do czynienia z użyczeniem

Jeżeli jest Pan jedynym właścicielem domu, a rodzice mieszkają tam za Pana zgodą i bez płacenia czynszu, to najczęściej taki stan odpowiada umowie użyczenia w rozumieniu art. 710 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem użyczający zezwala biorącemu na bezpłatne używanie rzeczy przez czas oznaczony albo nieoznaczony.

W praktyce nie trzeba mieć pisemnej umowy, aby użyczenie istniało. Może ono wynikać z samego sposobu korzystania z nieruchomości i zgody właściciela. Dla celów dowodowych dobrze jednak, aby dało się wykazać, że rodzice mieszkają w domu właśnie na tej podstawie.

Na gruncie podatku dochodowego znaczenie ma też art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, który przewiduje zwolnienie dla wartości świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń otrzymanych od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej. Rodzice należą do I grupy podatkowej w rozumieniu art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Oznacza to, że już sam fakt nieodpłatnego zamieszkiwania rodziców w domu dziecka co do zasady nie rodzi u nich praktycznego obciążenia podatkowego w PIT.

Kto powinien ponosić koszty mediów przy użyczeniu

Kluczowy jest art. 713 ustawy – Kodeks cywilny. Zgodnie z nim biorący do używania ponosi zwykłe koszty utrzymania rzeczy użyczonej. W realiach domu jednorodzinnego do takich kosztów najczęściej zalicza się bieżące opłaty związane z normalnym korzystaniem z nieruchomości, w szczególności energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki czy odbiór odpadów, o ile faktycznie dotyczą bieżącego użytkowania domu.

To, że umowy z dostawcami są zawarte wyłącznie z właścicielem, nie zmienia jeszcze podatkowej oceny. W praktyce bardzo często stroną umowy jest właściciel, natomiast rachunki pokrywa osoba faktycznie korzystająca z lokalu lub domu.

Takie rozumienie potwierdza aktualna linia interpretacyjna organów podatkowych: pokrywanie przez biorącego w użyczenie bieżących opłat licznikowych nie tworzy po stronie właściciela opodatkowanego przysporzenia, jeżeli są to koszty związane z korzystaniem z nieruchomości przez tę osobę.

Czy opłacanie mediów z konta matki jest darowizną

Co do zasady nie, jeżeli matka pokrywa wydatki, które obciążają ją jako osobę korzystającą z domu. Darowizna, zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego, polega na bezpłatnym świadczeniu na rzecz obdarowanego kosztem majątku darczyńcy. Tymczasem przy typowym użyczeniu rodzice, płacąc za zużywane przez siebie media, wykonują w praktyce obowiązek ponoszenia zwykłych kosztów utrzymania rzeczy wynikający z art. 713 Kodeksu cywilnego.

W takim układzie trudno mówić o bezpłatnym przysporzeniu dla właściciela. Nie dostaje on bowiem dodatkowego wzbogacenia, lecz dochodzi do pokrycia kosztów bieżącego korzystania z domu przez osoby, które w nim mieszkają.

Inaczej może być wtedy, gdy rodzic finansuje wydatki wyraźnie przekraczające zwykłe koszty utrzymania, np. spłatę zaległości właściciela niezwiązanych z bieżącym używaniem domu, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie domu, większy remont podnoszący wartość budynku albo inne ciężary typowo właścicielskie. Wówczas ocena może wymagać osobnej analizy pod kątem darowizny lub innego nieodpłatnego przysporzenia.

Czy urząd skarbowy może uznać takie płatności za przychód właściciela

W typowej sytuacji opisanej w pytaniu – nie powinien. Aby powstał przychód w PIT, musi dojść do realnego przysporzenia majątkowego. Wynika to z art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji pieniądze, wartości pieniężne oraz wartość świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Jeżeli rodzice płacą za media, które sami zużywają, a Pan nie uzyskuje przez to dodatkowej korzyści ponad zwykłe rozliczenie kosztów korzystania z domu, to zasadniczo nie powstaje u Pana przychód podlegający opodatkowaniu.

Takie stanowisko znajduje potwierdzenie m.in. w interpretacjach indywidualnych Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej dotyczących użyczenia lokalu i opłat licznikowych, w tym w interpretacji z 21 marca 2022 r., nr 0113-KDIPT2-2.4011.1201.2021.2.ACZ.

Kiedy sytuacja może wymagać większej ostrożności

Neutralność podatkowa dotyczy przede wszystkim zwykłych, bieżących kosztów związanych z używaniem domu. Ostrożność jest potrzebna szczególnie w czterech sytuacjach.

W Pana sprawie istotne jest także to, że mieszka Pan razem z rodzicami. Jeżeli z rachunku matki opłacane są media dotyczące całego domu, a nie tylko części zużywanej przez rodziców, urząd teoretycznie mógłby pytać, czy matka nie pokrywa także Pana własnych kosztów utrzymania. Nie oznacza to automatycznie podatku, ale przy wspólnym zamieszkiwaniu stan faktyczny jest mniej jednoznaczny niż wtedy, gdy użyczający w ogóle nie mieszka w nieruchomości.

W praktyce, przy relacjach rodzinnych i zwykłych rachunkach za wspólnie zajmowany dom, ryzyko sporu jest niewielkie, ale warto móc wykazać, że rodzice stale zamieszkują w domu i faktycznie partycypują w kosztach jego eksploatacji.

Jak się zabezpieczyć na wypadek pytań urzędu skarbowego

Przepisy nie nakazują zgłaszania takiej sytuacji do urzędu skarbowego, jeżeli mówimy jedynie o bieżącym opłacaniu mediów przez rodziców korzystających z domu. Dobrą praktyką jest jednak zgromadzenie prostych dowodów.

• zachowuj rachunki i potwierdzenia przelewów z konta matki,
• warto mieć krótkie pisemne potwierdzenie użyczenia domu lub jego części rodzicom,
• dobrze, aby z przelewów wynikało, że chodzi o konkretne media lub opłaty eksploatacyjne,
• nie mieszaj takich płatności z większymi transferami pieniężnymi bez opisu.

Jeżeli chce Pan uporządkować relację jeszcze lepiej, można sporządzić prostą umowę użyczenia, w której zapisze się, że rodzice mieszkają nieodpłatnie, ale ponoszą bieżące koszty eksploatacyjne domu. Taki dokument nie jest obowiązkowy, ale bywa pomocny dowodowo.

Wniosek dla opisanej sytuacji

Jeżeli umowy z dostawcami mediów są zawarte na Pana, ale rachunki opłaca matka, która razem z ojcem mieszka w domu za Pana zgodą, to taka sytuacja co do zasady jest poprawna i neutralna podatkowo. Podstawą jest art. 713 Kodeksu cywilnego, a nie darowizna z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego.

Nie powinien więc powstać ani przychód do opodatkowania po Pana stronie na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o PIT, ani obowiązek zgłoszenia darowizny tylko dlatego, że przelew wychodzi z rachunku matki. Zastrzeżenie dotyczy jednak sytuacji, w których rodzice finansują coś więcej niż zwykłe koszty bieżącego korzystania z domu albo pokrywają także Pana prywatne wydatki.

FAQ

Czy trzeba zgłaszać do urzędu skarbowego, że matka płaci moje rachunki za media?

Jeżeli chodzi o zwykłe rachunki za media związane z korzystaniem przez matkę z domu, co do zasady nie ma obowiązku odrębnego zgłaszania takiej sytuacji. Inaczej może być przy większych transferach pieniężnych niemających związku z bieżącą eksploatacją nieruchomości.

Czy meldunek rodziców ma decydujące znaczenie podatkowe?

Nie. Meldunek może potwierdzać, że rodzice rzeczywiście mieszkają w domu, ale o skutkach podatkowych decyduje faktyczny sposób korzystania z nieruchomości i charakter ponoszonych wydatków.

Czy warto spisać umowę użyczenia z rodzicami?

Nie jest to obowiązkowe, ale jest praktyczne. Krótka pisemna umowa może pomóc wykazać, że rodzice mieszkają nieodpłatnie i pokrywają bieżące koszty utrzymania domu.

Czy opłata za podatek od nieruchomości przez matkę jest tak samo bezpieczna jak opłata za prąd?

Niekoniecznie. Podatek od nieruchomości jest ciężarem związanym z własnością i wymaga ostrożniejszej oceny niż bieżące media licznikowe. Tu znaczenie mają szczegóły i cel płatności.

Czy urząd może zakwestionować brak podatku, jeśli mieszkamy razem?

Może badać stan faktyczny, ale sama wspólna zamieszkałość nie oznacza automatycznie podatku. Ważne jest, czy płatności rodziców odpowiadają zwykłym kosztom korzystania z domu, a nie finansowaniu innych Pana wydatków.

Źródła

• art. 710, art. 713, art. 888 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 11 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
• art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
• interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 21 marca 2022 r., nr 0113-KDIPT2-2.4011.1201.2021.2.ACZ