Bezpłatny staż a wyrejestrowanie z urzędu pracy

Czy bezpłatny staż powoduje utratę statusu bezrobotnego?

Nie można odpowiedzieć na to pytanie wyłącznie na podstawie samej nazwy „staż”. Dla urzędu pracy znaczenie ma to, czy dana osoba nadal spełnia definicję bezrobotnego oraz czy nie zachodzi podstawa do pozbawienia statusu. Po zmianach obowiązujących od 2025 r. podstawowym aktem jest ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia.

Osoba zarejestrowana jako bezrobotna powinna być niezatrudniona, nie wykonywać innej pracy zarobkowej, być zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia oraz spełniać pozostałe warunki ustawowe. Wynika to z definicji bezrobotnego zawartej w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Jeżeli staż jest w rzeczywistości pracą wykonywaną pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez podmiot przyjmujący, może pojawić się ryzyko uznania, że powinien być zawarty stosunek pracy. Taką zasadę określa art. 22 § 1 i art. 22 § 1¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

Sam fakt, że staż jest nieodpłatny, nie przesądza jeszcze o utracie statusu bezrobotnego. Jeżeli jednak osoba podpisuje umowę zlecenia, umowę o dzieło, umowę o świadczenie usług albo inną odpłatną umowę cywilnoprawną, urząd pracy może uznać, że wykonuje inną pracę zarobkową. Podobne problemy występują przy umowach cywilnoprawnych, o czym szerzej piszemy w materiale: umowa o dzieło a urząd pracy.

Ubezpieczenie zdrowotne osoby bezrobotnej

Osoba bezrobotna zgłoszona przez urząd pracy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jeżeli nie ma innego tytułu do tego ubezpieczenia. Wynika to z art. 66 ust. 1 pkt 24 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego bezrobotnego jest związany ze statusem osoby bezrobotnej. Jeżeli status zostanie utracony, wygasa również zgłoszenie do ubezpieczenia przez urząd pracy. Jednocześnie art. 67 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przewiduje, że prawo do świadczeń opieki zdrowotnej wygasa zasadniczo po upływie 30 dni od dnia wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego.

W praktyce oznacza to, że utrata statusu bezrobotnego nie zawsze powoduje natychmiastowy brak prawa do leczenia, ale po upływie okresu ochronnego trzeba mieć inny tytuł do ubezpieczenia, np. zatrudnienie, zgłoszenie przez członka rodziny albo dobrowolne ubezpieczenie w NFZ.

Staż z urzędu pracy a prywatny bezpłatny staż

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza to staż organizowany przez powiatowy urząd pracy na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Taki staż jest formą aktywizacji zawodowej, odbywa się na podstawie skierowania i programu, a osoba skierowana nie zawiera z organizatorem stażu umowy o pracę.

Druga sytuacja to prywatny staż, praktyka albo przyuczenie organizowane bez udziału PUP. W takim przypadku urząd pracy bada, czy bezrobotny nadal jest gotowy do podjęcia pracy i czy staż nie jest faktycznie zatrudnieniem albo inną pracą zarobkową. Nazwa dokumentu nie rozstrzyga sprawy. Jeżeli z treści umowy lub faktycznego sposobu wykonywania obowiązków wynika podporządkowanie typowe dla stosunku pracy, zastosowanie może mieć art. 22 § 1 i art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy.

Czy osoba w wieku 29 lat może odbywać staż?

Nie ma jednej prostej zasady, że osoba, która ukończyła 25 albo 26 lat, zawsze jest wyłączona z każdej formy stażu. Takie ograniczenia występowały w poprzednich regulacjach i programach adresowanych do młodych bezrobotnych, ale obecnie trzeba odróżniać podstawę prawną konkretnego stażu.

W przypadku stażu organizowanego przez urząd pracy zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia dotyczące form pomocy i aktywizacji. Urząd może mieć ograniczony budżet, lokalne kryteria naboru albo projekt skierowany do określonej grupy, np. osób młodych, długotrwale bezrobotnych albo osób w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Nie oznacza to jednak automatycznie, że sam wiek 29 lat zawsze wyklucza udział w każdym stażu.

Natomiast praktyka absolwencka jest uregulowana w ustawie z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy praktykantem może być osoba, która ukończyła co najmniej szkołę podstawową i w dniu rozpoczęcia praktyki nie ukończyła 30. roku życia. Zgodnie z art. 3 ust. 2 tej ustawy praktyka może być odpłatna albo nieodpłatna, a zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy praktyka u tego samego podmiotu przyjmującego na praktykę nie może trwać dłużej niż 3 miesiące.

Obowiązek poinformowania urzędu pracy

Osoba zarejestrowana jako bezrobotna powinna informować urząd pracy o okolicznościach mających wpływ na status. W praktyce należy zgłosić zamiar zawarcia umowy o praktykę, rozpoczęcia stażu, podjęcia odpłatnej współpracy albo uzyskiwania przychodu. Niedopełnienie tego obowiązku może skutkować wyrejestrowaniem, obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a w niektórych sytuacjach także problemami z ubezpieczeniem zdrowotnym.

Najbezpieczniej złożyć do PUP krótkie pismo albo wiadomość przez system elektroniczny, dołączyć projekt umowy i zapytać, czy przyjęcie stażu spowoduje utratę statusu bezrobotnego. W piśmie warto wskazać, czy staż będzie odpłatny, ile godzin tygodniowo ma trwać, czy będzie zawarta umowa i czy osoba nadal będzie gotowa do podjęcia pracy proponowanej przez urząd.

Co wybrać: staż, rejestrację w PUP czy ubezpieczenie?

Jeżeli staż jest organizowany przez PUP, zwykle jest to najbezpieczniejsze rozwiązanie: osoba zachowuje status, wykonuje program stażu i korzysta z ochrony przewidzianej dla bezrobotnych. Jeżeli natomiast staż jest prywatny i bezpłatny, trzeba sprawdzić, czy nie jest to w istocie praca bez wynagrodzenia.

W opisanej sytuacji, przy wieku 29 lat, szczególnie istotne jest ustalenie, czy chodzi o praktykę absolwencką w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich. Jeżeli praktyka ma rozpocząć się przed ukończeniem 30 lat, jest nieodpłatna, trwa nie dłużej niż 3 miesiące u tego samego podmiotu i nie wyłącza gotowości do podjęcia pracy, argumenty za zachowaniem statusu bezrobotnego są silniejsze. Ostateczna ocena zależy jednak od treści umowy i faktycznego przebiegu stażu.

Nie warto opierać się wyłącznie na ustnej informacji jednego pracownika urzędu. Jeżeli od statusu zależy ubezpieczenie zdrowotne, należy uzyskać stanowisko PUP na piśmie. W razie decyzji o pozbawieniu statusu bezrobotnego przysługuje droga odwoławcza na zasadach Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 127 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.

FAQ

Źródła

• Art. 2 pkt 1 oraz przepisy dotyczące form pomocy dla bezrobotnych ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia.
• Art. 66 ust. 1 pkt 24 i art. 67 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
• Art. 22 § 1 i art. 22 § 1¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• Art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich.
• Art. 127 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.