Prokura samoistna bez wynagrodzenia a status bezrobotnego

Czy nieodpłatna prokura wyklucza status bezrobotnego?

Co do zasady nie. Jeżeli pełni Pan lub Pani funkcję prokurenta samoistnego w spółce jawnej wyłącznie na podstawie uchwały wspólników, bez wynagrodzenia i bez dodatkowej umowy, sama prokura nie powinna być traktowana jako zatrudnienie ani jako inna praca zarobkowa.

Prokura jest szczególnym pełnomocnictwem przedsiębiorcy wpisanego do rejestru przedsiębiorców. Wynika to z art. 109¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Prokura obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Prokura samoistna oznacza natomiast, że prokurent może działać samodzielnie, co wynika z art. 109⁴ § 1 Kodeksu cywilnego, który dopuszcza udzielenie prokury kilku osobom łącznie albo oddzielnie.

W spółce jawnej udzielenie prokury wymaga zgody wszystkich wspólników mających prawo prowadzenia spraw spółki. Tak stanowi art. 41 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych. Odwołać prokurę może każdy wspólnik mający prawo prowadzenia spraw spółki, zgodnie z art. 41 § 2 Kodeksu spółek handlowych.

W praktyce najważniejsze jest więc nie samo wpisanie jako prokurent, ale to, czy z prokury wynika wynagrodzenie, przychód, tytuł do ubezpieczeń albo faktyczne wykonywanie czynności w taki sposób, że osoba nie jest gotowa podjąć pracy.

Aktualna definicja osoby bezrobotnej

Od 1 czerwca 2025 r. podstawowym aktem prawnym jest ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Zastąpiła ona wcześniejszą ustawę z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Status bezrobotnego ocenia się według definicji zawartej w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Bezrobotnym jest zasadniczo osoba niezatrudniona, niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej oraz zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy.

Ten sam przepis wymienia także przeszkody do uzyskania albo zachowania statusu bezrobotnego, m.in. osiągnięcie wieku emerytalnego, nabycie prawa do określonych świadczeń, prowadzenie działalności gospodarczej, podleganie ubezpieczeniom społecznym z określonych tytułów, posiadanie gospodarstwa rolnego powyżej ustawowego limitu albo uzyskiwanie przychodu przekraczającego ustawowy próg.

Dla nieodpłatnego prokurenta szczególnie istotne są trzy elementy:

• brak zatrudnienia i brak innej pracy zarobkowej,
• brak przychodu przekraczającego połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę w miesiącu,
• realna gotowość do podjęcia pracy oferowanej przez urząd pracy.

Prokura a ubezpieczenia społeczne i zdrowotne

Pełnienie funkcji prokurenta wyłącznie na podstawie uchwały o ustanowieniu prokury nie zostało wymienione jako samodzielny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Jeżeli więc prokurent nie ma umowy o pracę, zlecenia, kontraktu albo innego tytułu z art. 6 ust. 1 tej ustawy, sama nieodpłatna prokura nie powoduje obowiązkowych składek społecznych.

Osobno należy ocenić ubezpieczenie zdrowotne. Art. 66 ust. 1 pkt 35a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obejmuje ubezpieczeniem zdrowotnym m.in. osoby powołane do pełnienia funkcji na mocy aktu powołania oraz prokurentów, jeżeli pobierają z tego tytułu wynagrodzenie. Jeżeli prokura jest rzeczywiście nieodpłatna, ten przepis nie tworzy obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prokury.

Trzeba jednak uważać na sytuację, w której prokurent jest jednocześnie wspólnikiem spółki jawnej. Wspólnik spółki jawnej jest traktowany dla celów ubezpieczeń społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Taki tytuł może uniemożliwić rejestrację jako bezrobotny, niezależnie od tego, czy dana osoba pobiera wynagrodzenie z prokury.

Czy prokurent musi zgłaszać prokurę w urzędzie pracy?

Tak, należy ujawnić tę okoliczność przy rejestracji albo niezwłocznie po ustanowieniu prokury. Osoba rejestrująca się w urzędzie pracy składa oświadczenia dotyczące m.in. zatrudnienia, pracy zarobkowej, działalności, przychodów i tytułów ubezpieczeniowych. Jeżeli prokura została wpisana do KRS, urząd może ją łatwo zweryfikować.

Najbezpieczniej przedłożyć w urzędzie pracy dokumenty potwierdzające, że prokura jest nieodpłatna, np. uchwałę wspólników, oświadczenie spółki, brak umowy o pracę lub zlecenia oraz brak wypłat. W przypadku wątpliwości urząd może badać nie tylko treść uchwały, lecz także faktyczny sposób wykonywania funkcji.

Prawo do zasiłku dla bezrobotnych po wypowiedzeniu przez pracodawcę

Status bezrobotnego i prawo do zasiłku to dwie różne kwestie. Można zostać zarejestrowanym jako bezrobotny, ale nie zawsze od razu otrzyma się zasiłek.

Prawo do zasiłku dla bezrobotnych zależy przede wszystkim od warunków określonych w art. 224 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Zasadniczo konieczne jest, aby w okresie 18 miesięcy bezpośrednio poprzedzających dzień rejestracji osoba miała łącznie co najmniej 365 dni okresów uprawniających do zasiłku, najczęściej zatrudnienia z wynagrodzeniem co najmniej równym minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, od którego istniał obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy.

Jeżeli ostatni stosunek pracy został rozwiązany za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę, co do zasady nie występuje sankcja polegająca na odsunięciu wypłaty zasiłku z tego powodu. Inaczej może być przy rozwiązaniu umowy przez pracownika, za porozumieniem stron albo bez wypowiedzenia z winy pracownika - wtedy ustawa przewiduje szczególne skutki dla terminu nabycia prawa do zasiłku. Każdorazowo trzeba sprawdzić treść świadectwa pracy i sposób rozwiązania stosunku pracy.

Jeżeli zatem spełnione są warunki dotyczące okresu zatrudnienia, składek i wysokości wynagrodzenia, a prokura jest nieodpłatna i nie stanowi faktycznej pracy zarobkowej, sama funkcja prokurenta nie powinna pozbawiać prawa do zasiłku.

Kiedy urząd pracy może odmówić statusu bezrobotnego?

Nieodpłatna prokura nie daje automatycznej gwarancji rejestracji. Urząd pracy może zakwestionować status bezrobotnego zwłaszcza wtedy, gdy:

• prokurent faktycznie stale prowadzi sprawy spółki i nie jest dyspozycyjny do podjęcia zatrudnienia,
• prokurent otrzymuje jakiekolwiek wynagrodzenie, premie, świadczenia albo inne przysporzenia związane z funkcją,
• zawarto dodatkową umowę cywilnoprawną lub umowę o pracę, nawet jeżeli nazwano ją inaczej,
• osoba jest wspólnikiem spółki jawnej i z tego tytułu podlega ubezpieczeniom,
• osoba uzyskuje miesięczny przychód przekraczający połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, co jest przeszkodą wynikającą z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia.

Warto też pamiętać, że osoba bezrobotna ma obowiązek informować urząd pracy o zmianach mających wpływ na status. Dotyczy to m.in. rozpoczęcia pracy, uzyskania przychodu, zawarcia umowy, rozpoczęcia działalności albo powstania tytułu do ubezpieczeń.

FAQ

Podsumowanie

Nieodpłatna prokura samoistna udzielona uchwałą wspólników spółki jawnej nie powinna sama w sobie pozbawiać możliwości rejestracji jako osoba bezrobotna ani prawa do zasiłku. Kluczowe jest jednak, aby prokurent nie otrzymywał wynagrodzenia, nie wykonywał innej pracy zarobkowej, nie był wspólnikiem spółki jawnej podlegającym ubezpieczeniom i pozostawał realnie gotowy do podjęcia zatrudnienia.

Przy rejestracji warto od razu wyjaśnić charakter prokury i przedstawić dokumenty potwierdzające jej nieodpłatność. Jeżeli urząd pracy uzna inaczej, decyzję można analizować pod kątem odwołania, zwłaszcza gdy organ utożsamił samą prokurę z zatrudnieniem bez zbadania, czy istnieje wynagrodzenie albo tytuł ubezpieczeniowy.

Źródła

• Art. 2 pkt 1 oraz art. 224 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia.
• Art. 109¹ § 1 i art. 109⁴ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 41 § 1 i § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych.
• Art. 6 ust. 1 oraz art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 66 ust. 1 pkt 35a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.