Niestawienie się na badania po odebraniu prawa jazdy

Kto kieruje kierowcę na badania po alkoholu?

W aktualnym stanie prawnym decyzję o skierowaniu kierowcy na badania wydaje starosta, a nie komendant Policji. Wynika to z art. 99 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Policja, sąd albo inny organ mogą przekazać informację o zdarzeniu, natomiast formalną decyzję administracyjną o skierowaniu wydaje organ właściwy w sprawach uprawnień do kierowania pojazdami.

Jeżeli kierowca prowadził pojazd w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu, podstawą skierowania na badanie lekarskie jest art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, a podstawą skierowania na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu jest art. 99 ust. 1 pkt 3 tej ustawy. Samo skierowanie nie jest więc kwestią uznaniową zależną od wygody kierowcy, lecz elementem procedury weryfikacji, czy może on bezpiecznie wrócić do kierowania pojazdami.

Praktycznie oznacza to, że nawet jeżeli zakaz prowadzenia pojazdów kończy się dopiero za kilkanaście miesięcy, organ może wymagać wykonania badań wcześniej. Jeżeli decyzja zawiera termin stawienia się lub termin przedstawienia orzeczeń, nie warto go ignorować. W razie opóźnienia najlepiej jak najszybciej skontaktować się ze starostwem i ośrodkiem wykonującym badania, aby ustalić, czy skierowanie jest nadal realizowane bez konieczności wydawania nowej decyzji.

Czy niestawienie się w terminie przekreśla możliwość wykonania badań?

Nie. Samo spóźnienie nie oznacza automatycznie, że kierowca bezpowrotnie traci możliwość wykonania badań. Nadal trzeba jednak wykonać badanie lekarskie i psychologiczne oraz uzyskać pozytywne orzeczenia, jeżeli są one wymagane w decyzji starosty.

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli kierowca nie stawił się w terminie, ale organ nie wydał jeszcze dalszej decyzji i ośrodek przyjmuje skierowanie, zwykle można po prostu umówić badania i dostarczyć orzeczenia do starostwa. Jeżeli natomiast starosta wydał już decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy, odmowie zwrotu dokumentu albo cofnięciu uprawnienia, trzeba analizować konkretną decyzję, jej uzasadnienie i pouczenie o środkach zaskarżenia.

Brak przedstawienia wymaganego orzeczenia może mieć poważne skutki administracyjne. Art. 102 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami przewiduje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy między innymi wtedy, gdy osoba nie przedstawi w wymaganym terminie orzeczenia o braku przeciwwskazań zdrowotnych lub psychologicznych. Z kolei art. 103 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami określa przypadki cofnięcia uprawnienia, w tym sytuacje związane z przeciwwskazaniami zdrowotnymi lub psychologicznymi.

Jakie badania trzeba wykonać?

Zakres obowiązków wynika z decyzji starosty oraz z przepisów ustawy o kierujących pojazdami. Badanie lekarskie służy ustaleniu, czy nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Podstawowe zasady takich badań określają art. 75–81 ustawy o kierujących pojazdami oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z 29 sierpnia 2019 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców.

Badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu służy ocenie predyspozycji psychologicznych do kierowania pojazdem. Obowiązek takiego badania po alkoholu wynika z art. 82 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami, a zasady jego wykonywania i dokumentowania określają art. 82–90 tej ustawy oraz przepisy wykonawcze dotyczące badań psychologicznych kierowców.

W praktyce kierowca może spodziewać się między innymi wywiadu medycznego, badania wzroku, oceny stanu ogólnego, ewentualnych badań laboratoryjnych oraz analizy dokumentacji medycznej. Przy badaniu psychologicznym sprawdzane są m.in. sprawność intelektualna, koncentracja, szybkość reakcji, podzielność uwagi, odporność na stres i cechy osobowości istotne dla bezpieczeństwa ruchu drogowego.

Gdzie wykonać badania i ile to kosztuje?

Badania wykonuje się w jednostce lub u osoby uprawnionej do przeprowadzania danego rodzaju badania. W decyzji starosty albo w informacji z urzędu często wskazany jest właściwy tryb i miejsce, np. wojewódzki ośrodek medycyny pracy. Jeżeli w skierowaniu wskazano konkretny ośrodek, należy stosować się do tego skierowania albo najpierw wyjaśnić z organem, czy badania można wykonać gdzie indziej.

W przypadku badań lekarskich kierowców warto wcześniej ustalić, czy trzeba przynieść dokument tożsamości, skierowanie, dotychczasowe dokumenty medyczne, okulary lub soczewki, wyniki wcześniejszych badań oraz dowód opłaty. Przy badaniu psychologicznym trzeba zarezerwować więcej czasu, ponieważ obejmuje ono nie tylko rozmowę, ale również testy i zadania aparaturowe.

Opłaty za badania są regulowane przepisami szczególnymi i mogą zależeć od rodzaju badania. W praktyce należy sprawdzić aktualny cennik ośrodka oraz pouczenie w skierowaniu. Koszty ponosi zwykle osoba badana, jeżeli przepisy szczególne nie przewidują innej zasady.

Co z odzyskaniem prawa jazdy po zakazie prowadzenia pojazdów?

Po zakończeniu sądowego zakazu prowadzenia pojazdów kierowca nie odzyskuje automatycznie prawa jazdy tylko dlatego, że upłynął czas zakazu. Musi złożyć wniosek do właściwego organu, a jeżeli był skierowany na badania, przedstawić wymagane pozytywne orzeczenia.

Jeżeli kierowca był pozbawiony uprawnienia przez okres przekraczający rok, znaczenie ma art. 49 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami. Przepis ten przewiduje kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w formie egzaminu państwowego dla osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy albo przywrócenie cofniętego uprawnienia, gdy pozbawienie uprawnienia trwało dłużej niż rok. W takiej sytuacji urząd może wygenerować profil potrzebny do egzaminu, a dopiero po spełnieniu wszystkich warunków możliwy jest zwrot dokumentu lub przywrócenie uprawnienia.

Nie zawsze trzeba odbywać pełny kurs nauki jazdy od początku. Obowiązek szkolenia zależy od rodzaju sprawy, treści decyzji, kategorii prawa jazdy i tego, czy chodzi o zwrot zatrzymanego dokumentu, przywrócenie cofniętego uprawnienia czy ponowne ubieganie się o prawo jazdy. Dlatego przed zapisaniem się na kurs warto uzyskać z wydziału komunikacji pisemną informację, jakie dokumenty i czynności są wymagane w konkretnej sprawie.

Co zrobić, jeżeli orzeczenie jest negatywne?

Negatywne orzeczenie lekarskie albo psychologiczne nie powinno być ignorowane. Jeżeli kierowca nie zgadza się z wynikiem, powinien sprawdzić pouczenie na orzeczeniu i dochować terminu na ponowne badanie. W sprawach badań lekarskich znaczenie ma art. 79 ustawy o kierujących pojazdami, który przewiduje możliwość złożenia wniosku o ponowne badanie. W sprawach badań psychologicznych podstawą jest art. 84 ustawy o kierujących pojazdami.

Termin na złożenie wniosku o ponowne badanie wynosi co do zasady 14 dni od otrzymania orzeczenia. Wniosek składa się za pośrednictwem lekarza albo psychologa, który wydał orzeczenie, chyba że pouczenie wskazuje inny techniczny sposób postępowania. Przekroczenie terminu może utrudnić zakwestionowanie wyniku.

Jeżeli natomiast kierowca chce zaskarżyć samą decyzję starosty o skierowaniu na badania, zatrzymaniu prawa jazdy albo cofnięciu uprawnień, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 127 § 1 oraz art. 129 § 1 i § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego od decyzji organu pierwszej instancji przysługuje odwołanie, które wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji za pośrednictwem organu, który ją wydał.

FAQ

Czy mogę zrobić badania dopiero przed końcem zakazu prowadzenia pojazdów?

To zależy od treści decyzji starosty. Jeżeli decyzja wskazuje termin na stawienie się lub dostarczenie orzeczeń, zwlekanie może spowodować negatywne skutki administracyjne. Praktycznie lepiej wykonać badania zgodnie z decyzją albo uzyskać wyjaśnienie z urzędu.

Czy spóźnienie na badania oznacza, że muszę czekać na nowe skierowanie?

Nie zawsze. Często ośrodek może wykonać badania na podstawie dotychczasowego skierowania, ale trzeba to potwierdzić w konkretnym ośrodku i w starostwie. Jeżeli organ wydał już dalszą decyzję, trzeba analizować jej treść i terminy odwoławcze.

Czy po alkoholu zawsze potrzebne są badania psychologiczne?

Jeżeli kierowca został skierowany decyzją starosty po prowadzeniu pojazdu w stanie nietrzeźwości, po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu, badanie psychologiczne wynika z art. 99 ust. 1 pkt 3 oraz art. 82 ustawy o kierujących pojazdami. Decydujące znaczenie ma jednak treść doręczonej decyzji.

Czy po zakazie dłuższym niż rok muszę zdawać egzamin?

Co do zasady tak. Art. 49 ust. 1 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami przewiduje kontrolne sprawdzenie kwalifikacji dla osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy albo przywrócenie cofniętego uprawnienia, jeżeli była pozbawiona uprawnienia przez okres przekraczający rok.

Czy od negatywnego wyniku badań można się odwołać?

Tak. W przypadku orzeczenia lekarskiego podstawą jest art. 79 ustawy o kierujących pojazdami, a w przypadku orzeczenia psychologicznego art. 84 tej ustawy. Co do zasady wniosek o ponowne badanie składa się w terminie 14 dni od otrzymania orzeczenia.

Źródła

• Art. 49 ust. 1 pkt 3, art. 75–84, art. 99 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 102 ust. 1 pkt 3 oraz art. 103 ust. 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
• Art. 127 § 1 oraz art. 129 § 1 i § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 29 sierpnia 2019 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców.
• Przepisy wykonawcze dotyczące badań psychologicznych w zakresie psychologii transportu, wydane na podstawie ustawy o kierujących pojazdami.