Odzyskanie prawa jazdy po alkoholu za granicą

Prawo jazdy zatrzymane w Holandii lub innym państwie UE

Jeżeli kierowca posługujący się polskim prawem jazdy popełni poważne naruszenie za granicą, tamtejsze organy mogą zatrzymać dokument i zakazać prowadzenia pojazdów na swoim terytorium. Podstawą międzynarodową jest m.in. art. 42 Konwencji o ruchu drogowym sporządzonej w Wiedniu 8 listopada 1968 r. W praktyce państwo, w którym doszło do naruszenia, może zatrzymać dokument, odnotować zakaz albo przesłać prawo jazdy do państwa, które je wydało.

Jeżeli dokument wróci do polskiego starosty albo urzędu miasta, urząd nie powinien wydawać go „w ciemno”. Najpierw ustala, czy zagraniczny zakaz nadal trwa, jakich kategorii dotyczy, czy orzeczenie jest prawomocne oraz czy z informacji zagranicznego organu wynika obowiązek dalszych czynności. Dlatego urząd może czekać na tłumaczenie wyroku albo korespondencję z Holandii.

Sam fakt, że zagraniczny zakaz się skończył, nie zawsze oznacza natychmiastowy odbiór dokumentu tego samego dnia. Jeżeli w polskich systemach widnieje zawieszenie, zatrzymanie albo cofnięcie uprawnień, najpierw trzeba doprowadzić do usunięcia przyczyny tej blokady. Jeżeli natomiast nie ma polskiej decyzji ani sądowego zakazu, a zagraniczny zakaz wygasł, zasadą powinien być zwrot dokumentu po wyjaśnieniu sprawy.

Czy zagraniczny zakaz prowadzenia pojazdów działa w Polsce?

Zakaz orzeczony przez sąd holenderski dotyczy przede wszystkim terytorium Holandii. Nie staje się automatycznie polskim zakazem prowadzenia pojazdów, chyba że doszło do odrębnego rozstrzygnięcia albo wykonania orzeczenia w trybie przewidzianym przez prawo. Nie oznacza to jednak, że kierowca może bezpiecznie ignorować zagraniczne orzeczenie.

W państwach UE działa zasada wzajemnego uznawania praw jazdy, ale jednocześnie art. 11 dyrektywy 2006/126/WE przewiduje, że państwo członkowskie odmawia wydania prawa jazdy osobie, której prawo jazdy jest ograniczone, zawieszone lub cofnięte w innym państwie członkowskim. Z tego powodu próba wyrobienia wtórnika w Polsce w czasie trwania zagranicznego zatrzymania może zostać potraktowana jako próba obejścia zakazu.

Ważne jest także rozróżnienie między uprawnieniem a plastikowym dokumentem. W Polsce kierowca posiadający polskie uprawnienia nie zawsze musi mieć przy sobie dokument prawa jazdy, ale jeżeli uprawnienia są zawieszone albo cofnięte, jazda będzie traktowana jak jazda bez wymaganych uprawnień. Za granicą brak dokumentu może być osobnym praktycznym problemem podczas kontroli. Jeżeli zagraniczny organ zatrzymał dokument, osobno warto sprawdzić czy i kiedy po zatrzymaniu prawa jazdy za granicą można prowadzić pojazd w Polsce.

Czy w Polsce grozi druga sprawa karna za ten sam czyn?

Nie można automatycznie założyć, że po wyroku w Holandii w Polsce na pewno odbędzie się druga sprawa. Trzeba jednak odróżnić potoczne „podwójne ukaranie” od zasad odpowiedzialności za czyn popełniony za granicą. Zgodnie z art. 109 Kodeksu karnego polską ustawę karną stosuje się do obywatela polskiego, który popełnił przestępstwo za granicą. Warunkiem odpowiedzialności jest co do zasady to, aby czyn był przestępstwem również według prawa państwa, w którym został popełniony.

Art. 114 Kodeksu karnego przewiduje, że orzeczenie zapadłe za granicą nie zawsze blokuje wszczęcie lub prowadzenie postępowania karnego w Polsce o ten sam czyn. Jeżeli jednak dochodzi do polskiego postępowania, sąd zalicza na poczet orzeczonej kary okres rzeczywistego pozbawienia wolności za granicą oraz wykonywaną tam karę, uwzględniając różnice między karami. Istnieją także wyjątki, m.in. gdy zagraniczny wyrok został przejęty do wykonania w Polsce albo gdy przeszkoda wynika z wiążącej Polskę umowy międzynarodowej.

W sprawach drogowych najczęściej problem praktyczny polega nie na drugim procesie karnym, lecz na administracyjnych skutkach informacji o alkoholu: zatrzymaniu dokumentu, wpisach w ewidencji, skierowaniu na badania, kurs reedukacyjny albo wstrzymaniu zwrotu dokumentu do czasu wyjaśnienia sprawy.

Jazda po alkoholu za granicą a polskie przepisy karne

W polskim prawie stan nietrzeźwości zachodzi wtedy, gdy zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila albo zawartość alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg. Prowadzenie pojazdu mechanicznego w takim stanie jest przestępstwem z art. 178a § 1 Kodeksu karnego i grozi za nie kara pozbawienia wolności do 3 lat.

W razie skazania za takie przestępstwo sąd orzeka zakaz prowadzenia pojazdów. Gdy sprawca był w stanie nietrzeźwości, art. 42 § 2 Kodeksu karnego przewiduje zakaz na okres nie krótszy niż 3 lata. Przy recydywie albo prowadzeniu mimo wcześniejszego zakazu konsekwencje mogą być znacznie surowsze, włącznie z dożywotnim zakazem w przypadkach przewidzianych w art. 42 § 3 i § 4 Kodeksu karnego.

Od 2024 r. w polskim prawie funkcjonuje również przepadek pojazdu albo nawiązka w sprawach najpoważniejszych przypadków jazdy po alkoholu. Przy stężeniu co najmniej 1,5 promila we krwi albo 0,75 mg/dm³ w wydychanym powietrzu sąd co do zasady orzeka przepadek pojazdu, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Jeżeli pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy albo przepadek nie jest możliwy lub celowy, w grę może wejść nawiązka.

Badania lekarskie, psychologiczne i kurs reedukacyjny

Po jeździe w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu kierowca może zostać zobowiązany do wykonania dodatkowych czynności. Aktualnie kluczowe znaczenie ma ustawa o kierujących pojazdami, zwłaszcza art. 98a, art. 101, art. 102 i art. 103.

Z art. 98a ustawy o kierujących pojazdami wynika, że kierowca, który kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu, jest obowiązany poddać się badaniu lekarskiemu, badaniu psychologicznemu w zakresie psychologii transportu oraz ukończyć kurs reedukacyjny w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałania narkomanii. W praktyce organ będzie potrzebował podstawy do wysłania informacji albo decyzji, dlatego tak istotne jest ustalenie, jakie dokładnie dokumenty z Holandii trafiły do polskiego urzędu.

Jeżeli kierowca nie dostarczy wymaganego orzeczenia albo zaświadczenia w terminie, starosta może wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Jeżeli badanie wykaże przeciwwskazania zdrowotne lub psychologiczne, możliwe jest cofnięcie uprawnień. To są konsekwencje administracyjne, a nie „drugi wyrok” za ten sam czyn.

Czy trzeba ponownie zdawać egzamin?

Nie każdy przypadek zatrzymania prawa jazdy za granicą oznacza ponowny egzamin w Polsce. Aktualnie art. 103 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami przewiduje, że jeżeli od dnia cofnięcia uprawnień upłynął okres przekraczający rok, a cofnięcie wynikało z zakazu prowadzenia pojazdów na okres przekraczający rok, warunkiem przywrócenia uprawnień jest pozytywny wynik kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji.

Jeżeli więc zagraniczny zakaz trwał 11 miesięcy, sam ten okres nie powinien automatycznie powodować obowiązku ponownego egzaminu. Inaczej może być, gdy w Polsce doszło do cofnięcia uprawnień na podstawie odrębnej decyzji, kierowca nie wykonał badań lub kursu, utracił kwalifikacje albo pojawiła się inna ustawowa podstawa do kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji.

Jak praktycznie odzyskać prawo jazdy po zagranicznym zakazie?

Najpierw trzeba ustalić, gdzie aktualnie znajduje się dokument: w organie zagranicznym, w polskim urzędzie, w sądzie, czy w aktach sprawy. Jeżeli urząd w Polsce informuje, że czeka na tłumaczenie wyroku, warto złożyć pisemny wniosek o informację o stanie sprawy oraz o wskazanie, jakie dokumenty są potrzebne do zwrotu prawa jazdy.

W praktyce pomocne są następujące dokumenty:

• odpis albo kopia zagranicznego wyroku lub decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy,
• informacja o dacie rozpoczęcia i zakończenia zakazu,
• tłumaczenie przysięgłe dokumentów, jeżeli urząd go wymaga,
• potwierdzenie wykonania kary lub zakończenia okresu zatrzymania,
• orzeczenie lekarskie, orzeczenie psychologiczne albo zaświadczenie o kursie reedukacyjnym, jeżeli organ wezwał do ich przedłożenia.

Wniosek najlepiej złożyć pisemnie i zachować potwierdzenie nadania albo złożenia. Jeżeli organ wydaje decyzję odmowną, decyzję o zatrzymaniu dokumentu, cofnięciu uprawnień albo skierowaniu na badania, należy sprawdzić pouczenie. Co do zasady od decyzji administracyjnej przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od jej doręczenia.

Co zrobić, gdy nie doręczono wyroku z Holandii?

Brak doręczonego wyroku jest istotny, ale nie zawsze oznacza, że sprawy nie ma albo że zakaz nie obowiązuje. Trzeba ustalić, czy orzeczenie zostało wysłane na prawidłowy adres, czy doręczenie było zastępcze według prawa holenderskiego, czy kierowca miał ustanowiony adres do korespondencji oraz czy sprawa zakończyła się wyrokiem, decyzją administracyjną czy innym rozstrzygnięciem.

Najbezpieczniej wystąpić do zagranicznego organu o odpis rozstrzygnięcia i potwierdzenie daty zakończenia zakazu. Jeżeli korespondencja jest trudna, można skorzystać z tłumacza, pełnomocnika w państwie, w którym wydano orzeczenie, albo poprosić urząd w Polsce o wskazanie, z jakiego dokumentu wynika blokada. Polski urząd nie powinien poprzestać na niejasnej informacji, jeżeli od tej informacji zależy odmowa zwrotu prawa jazdy.

FAQ

Czy zakaz prowadzenia pojazdów z Holandii obowiązuje w Polsce?

Co do zasady zakaz orzeczony przez Holandię obowiązuje na terytorium Holandii. Nie jest automatycznie polskim zakazem sądowym, ale może wpływać na wydanie, zwrot albo uznanie prawa jazdy, zwłaszcza w ramach wymiany informacji między państwami UE.

Czy mogę wyrobić wtórnik prawa jazdy w Polsce, jeśli dokument zatrzymano za granicą?

Nie należy traktować wtórnika jako sposobu na obejście zagranicznego zakazu. Jeżeli dokument jest formalnie zatrzymany albo uprawnienie zostało zawieszone w innym państwie UE, polski urząd może odmówić wydania dokumentu albo wstrzymać sprawę do czasu wyjaśnienia informacji z zagranicy.

Czy po 11 miesiącach zakazu trzeba ponownie zdawać egzamin?

Sam 11-miesięczny okres zakazu nie powinien automatycznie powodować obowiązku kontrolnego egzaminu. Taki obowiązek wiąże się przede wszystkim z cofnięciem uprawnień wynikającym z zakazu przekraczającego rok albo z innymi podstawami ustawowymi, np. utratą kwalifikacji.

Czy Polska może ukarać mnie drugi raz za jazdę po alkoholu za granicą?

Polski Kodeks karny dopuszcza w określonych sytuacjach postępowanie w Polsce za czyn popełniony za granicą, ale nie oznacza to automatycznej drugiej kary. Znaczenie mają obywatelstwo, podwójna karalność czynu, treść zagranicznego wyroku, wykonana kara oraz wyjątki wynikające z art. 114 Kodeksu karnego i umów międzynarodowych.

Czy badania psychologiczne po alkoholu są obowiązkowe?

Jeżeli organ prawidłowo ustali, że kierowca prowadził pojazd w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu, w grę wchodzą badanie lekarskie, badanie psychologiczne oraz kurs reedukacyjny. Brak wykonania tych obowiązków może zablokować zwrot prawa jazdy.

Co zrobić, jeśli urząd czeka na tłumaczenie wyroku?

Warto złożyć pisemny wniosek o informację, jakie dokumenty są w aktach i czego urząd jeszcze potrzebuje. Jeżeli kierowca ma odpis zagranicznego wyroku, powinien rozważyć przedłożenie tłumaczenia przysięgłego oraz potwierdzenia, że okres zakazu już minął.

Czy można jeździć w Polsce, gdy dokument fizycznie jest za granicą?

To zależy od tego, czy uprawnienia w Polsce są aktywne. Sam brak plastikowego dokumentu nie zawsze oznacza brak uprawnień, ale jeżeli w Polsce widnieje zawieszenie, zatrzymanie, cofnięcie albo sądowy zakaz, jazda może zostać potraktowana jako jazda bez uprawnień.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 42, art. 44b, art. 109–114a, art. 115 § 16 i art. 178a.
• Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, w szczególności art. 12, art. 98a, art. 101–104a.
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności przepisy o odwołaniu od decyzji administracyjnej.
• Dyrektywa 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie praw jazdy, w szczególności art. 11.
• Konwencja o ruchu drogowym sporządzona w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r., w szczególności art. 42.