Badania psychologiczne po zatrzymaniu prawa jazdy – kiedy są obowiązkowe

W opisanej sytuacji trzeba oddzielić dwie sprawy: wykonanie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów oraz odrębne obowiązki administracyjne związane z odzyskaniem uprawnień. To, że sąd orzekł zakaz na określony czas i że starosta potwierdził wykonanie środka karnego, nie wyłącza jeszcze możliwości skierowania na badania psychologiczne, jeśli spełnione są przesłanki z ustawy.

Kiedy starosta kieruje na badania psychologiczne

Podstawę prawną stanowi art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Zgodnie z tym przepisem starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu na badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu m.in. wobec osoby, która:

• kierowała pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu – art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o kierujących pojazdami,
• przekroczyła liczbę 24 punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego – art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b tej ustawy,
• w okresie próbnym popełniła dwa wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji – art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. c tej ustawy,
• kierując pojazdem, spowodowała wypadek drogowy, w następstwie którego inna osoba poniosła śmierć albo doznała obrażeń, o których mowa w art. 156 § 1 albo art. 157 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o kierujących pojazdami.

W praktyce najważniejsze w Pani sprawie jest właśnie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o kierujących pojazdami. Jeżeli z akt sprawy karnej wynika, że doszło do wypadku, a pokrzywdzony doznał ciężkiego uszczerbku na zdrowiu z art. 156 § 1 Kodeksu karnego albo naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia trwającego dłużej niż 7 dni z art. 157 § 1 Kodeksu karnego, to starosta ma podstawę do wydania skierowania.

Jeżeli chce Pani porównać swoją sytuację z innymi przypadkami odzyskiwania uprawnień, zobacz także: skierowanie.

Czy starosta może wydać decyzję, jeśli zakaz jeszcze trwa albo już został wykonany

Tak. Ustawa o kierujących pojazdami nie uzależnia skierowania na badania psychologiczne od tego, czy sądowy zakaz już się zakończył. Są to dwa różne reżimy prawne: wykonanie środka karnego wynika z orzeczenia sądu, natomiast skierowanie na badanie psychologiczne wynika z decyzji administracyjnej wydanej na podstawie ustawy o kierujących pojazdami.

Dlatego samo pismo starosty o wykonaniu środka karnego nie zamyka sprawy. Jeżeli później do starosty wpłynie wniosek organu kontroli ruchu drogowego albo informacja z akt wskazująca na przesłanki z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o kierujących pojazdami, organ może wszcząć postępowanie i wydać odrębną decyzję.

W takim postępowaniu znaczenie ma nie to, czy kierowca był trzeźwy, nie miał punktów karnych albo nie spowodował wypadku umyślnie, lecz to, czy ustawowa przesłanka została spełniona. Jeżeli podstawą jest art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy, to kluczowe są skutki wypadku dla poszkodowanego.

Czy organ ma tutaj luz decyzyjny

Co do zasady nie. Jeżeli ustawowe przesłanki są spełnione, decyzja o skierowaniu ma charakter związany. Oznacza to, że organ nie ocenia swobodnie, czy badanie „warto” zlecić, tylko powinien je nakazać. Takie podejście potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się do art. 99 ustawy o kierujących pojazdami.

Nie oznacza to jednak, że nie warto bronić swoich praw. Można kwestionować przede wszystkim to, czy rzeczywiście wystąpiły przesłanki z ustawy, a więc np. czy obrażenia pokrzywdzonego odpowiadały art. 157 § 1 Kodeksu karnego, czy raczej były to obrażenia lżejsze z art. 157 § 2 Kodeksu karnego. Taka różnica ma zasadnicze znaczenie.

Co ma znaczenie w Pani sprawie

Z przedstawionego opisu wynika, że nie było alkoholu, środków odurzających ani problemu punktów karnych. To oznacza, że ewentualna podstawa skierowania nie wynika z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. a-c ustawy o kierujących pojazdami, lecz może wynikać wyłącznie z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. d tej ustawy.

Dlatego trzeba sprawdzić:

• czy wyrok karny rzeczywiście przypisuje Pani spowodowanie wypadku drogowego,
• czy w opisie czynu albo uzasadnieniu wskazano, że pokrzywdzony doznał obrażeń z art. 156 § 1 albo art. 157 § 1 Kodeksu karnego,
• na jakim dokładnie materiale oparł się organ kontroli ruchu drogowego, kierując wniosek do starosty,
• czy starosta prawidłowo wszczął postępowanie i umożliwił Pani wypowiedzenie się co do zebranych dowodów zgodnie z art. 10 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Jeżeli z akt wynika jedynie lekki uszczerbek na zdrowiu, odpowiadający art. 157 § 2 Kodeksu karnego, to podstawa z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o kierujących pojazdami może nie zachodzić. Wtedy odwołanie od decyzji może mieć realne podstawy.

Termin 7 dni z pisma – co oznacza

Sam termin wskazany w piśmie może dotyczyć różnych czynności, dlatego trzeba sprawdzić, czy jest to:

• termin do wypowiedzenia się w toku wszczętego postępowania administracyjnego – art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego,
• termin do wykonania określonego wezwania dowodowego,
• termin do wniesienia odwołania od decyzji – co do zasady 14 dni od doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeżeli dostała Pani dopiero zawiadomienie o wszczęciu postępowania, a nie gotową decyzję, to zwykle warto w tym terminie złożyć pismo i zażądać wglądu do akt oraz wskazać, że chce się Pani wypowiedzieć po zapoznaniu z dokumentami. Podstawę prawa wglądu do akt stanowi art. 73 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeżeli natomiast decyzja została już wydana, odwołanie wnosi się do samorządowego kolegium odwoławczego za pośrednictwem starosty, który ją wydał, w terminie 14 dni od doręczenia decyzji – art. 127 § 1 i art. 129 § 1-2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Uzupełniająco warto przeczytać także materiały o badaniach po utracie prawa jazdy: psychotechniczne oraz badania lekarskie.

Czy trzeba iść na badanie, jeśli nie zgadza się Pani z decyzją

To zależy od etapu sprawy. Jeżeli decyzja nie jest jeszcze ostateczna i wniesie Pani odwołanie w terminie, zasadą jest, że wykonanie decyzji nie powinno następować przed jej ostatecznością, chyba że nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego albo wynika to z przepisu szczególnego. Trzeba więc dokładnie przeczytać pouczenie i treść decyzji.

Jeżeli jednak decyzja stanie się ostateczna, niewykonanie obowiązku badania może zablokować odzyskanie prawa jazdy. W praktyce brak orzeczenia psychologicznego oznacza brak spełnienia wymogów do dalszych czynności administracyjnych związanych z przywróceniem uprawnień.

Jak przebiega badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu

Badanie wykonuje uprawniony psycholog transportu w uprawnionej pracowni psychologicznej. Zasady przeprowadzania badań, kwalifikacje psychologa i organizację pracowni określają przepisy rozdziału 13 ustawy o kierujących pojazdami, w szczególności art. 82-91 tej ustawy, oraz akty wykonawcze wydane na jej podstawie.

W praktyce badanie obejmuje zwykle wywiad, testy sprawności intelektualnej, koncentracji, czasu reakcji, osobowości oraz oceny predyspozycji do bezpiecznego kierowania pojazdem. Po badaniu wydawane jest orzeczenie psychologiczne.

Jeżeli orzeczenie będzie dla kierowcy niekorzystne, ustawa przewiduje tryb ponownego badania. Zakres dalszych kroków zależy od treści orzeczenia oraz od kategorii uprawnień i przyczyny skierowania.

Co praktycznie zrobić teraz

1. Proszę ustalić, czy otrzymane pismo to zawiadomienie o wszczęciu postępowania, czy już decyzja administracyjna.
2. Proszę wystąpić o wgląd do akt sprawy na podstawie art. 73 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.
3. Proszę sprawdzić, czy w aktach albo w wyroku sądu wskazano obrażenia z art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego.
4. Jeżeli to dopiero etap wszczęcia postępowania, warto złożyć stanowisko i wskazać, że chce Pani odnieść się do dowodów po zapoznaniu z aktami.
5. Jeżeli wydano decyzję, trzeba pilnować 14-dniowego terminu do odwołania z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.
6. Jeżeli z akt jednoznacznie wynika podstawa z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o kierujących pojazdami, praktycznie najbezpieczniej jest przygotować się do badania i równolegle ocenić, czy odwołanie ma realne szanse.

Czy w opisanej sprawie odwołanie ma sens

Odwołanie ma sens tylko wtedy, gdy istnieje konkretna wada decyzji albo brak ustawowej przesłanki. Najczęstsze argumenty to:

• błędne ustalenie, że obrażenia pokrzywdzonego odpowiadały art. 156 § 1 albo art. 157 § 1 Kodeksu karnego,
• oparcie decyzji na niepełnym materiale dowodowym,
• naruszenie art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego przez pozbawienie strony realnej możliwości wypowiedzenia się,
• niewłaściwe uzasadnienie decyzji, sprzeczne z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeżeli natomiast przesłanki z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o kierujących pojazdami są bezsporne, samo przekonanie, że wypadek nie był poważny albo że kierowca był trzeźwy, nie wystarczy do uchylenia decyzji.

FAQ

Czy po upływie zakazu prowadzenia pojazdów prawo jazdy wraca automatycznie?

Nie zawsze. Jeżeli przepisy wymagają dodatkowo badań, egzaminu albo innych czynności administracyjnych, samo zakończenie zakazu nie oznacza jeszcze automatycznego odzyskania uprawnień.

Czy trzeźwość kierowcy wyklucza skierowanie na badania psychologiczne?

Nie. Przyczyną skierowania może być nie tylko alkohol, ale także przekroczenie limitu punktów, wykroczenia w okresie próbnym albo spowodowanie wypadku z następstwami określonymi w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 Kodeksu karnego.

Czy można odwołać się od decyzji starosty?

Tak. Od decyzji przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego, wnoszone za pośrednictwem starosty, w terminie 14 dni od doręczenia decyzji – art. 129 § 1-2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy brak punktów karnych ma znaczenie?

Ma znaczenie tylko wtedy, gdy podstawą rozważań byłby art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kierujących pojazdami. Jeżeli starosta opiera się na spowodowaniu wypadku z określonym skutkiem, brak punktów karnych nie eliminuje skierowania.

Czy trzeba wykonać badanie przed odzyskaniem dokumentu?

W praktyce tak, jeżeli ostateczna decyzja o skierowaniu jest prawidłowa i obowiązuje. Bez wykonania tego obowiązku odzyskanie uprawnień może być niemożliwe.

Źródła

• art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. a-d, art. 82-91 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami,
• art. 156 § 1, art. 157 § 1 i § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny,
• art. 10 § 1, art. 73 § 1, art. 107 § 3, art. 108 § 1, art. 127 § 1, art. 129 § 1-2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego,
• orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące związanego charakteru decyzji wydawanych na podstawie art. 99 ustawy o kierujących pojazdami, w tym wyrok WSA w Łodzi z 6 lipca 2018 r., sygn. III SA/Łd 391/18.