Zarzut założenia i kierowania grupą przestępczą

Na czym polega zarzut założenia lub kierowania grupą przestępczą?

Podstawowym przepisem jest art. 258 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Penalizuje on udział w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego. Art. 258 § 3 tej samej ustawy przewiduje surowszą odpowiedzialność dla osoby, która taką grupę albo związek zakłada lub nimi kieruje. Aktualnie czyn z art. 258 § 3 Kodeksu karnego jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 2 do 15 lat.

W opisanej sytuacji istotne jest więc rozróżnienie dwóch ról: udziału w grupie oraz założenia lub kierowania grupą. Prokurator, a następnie sąd, muszą wykazać nie tylko to, że istniała zorganizowana grupa przestępcza, ale także konkretną rolę oskarżonego. Przy zarzucie z art. 258 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny chodzi o sprawstwo organizacyjne: tworzenie struktury, wydawanie poleceń, koordynowanie działań, rozdzielanie zadań albo faktyczne kierowanie członkami grupy.

Nie wystarczy samo powiązanie towarzyskie, gospodarcze albo udział w pojedynczym czynie. Zorganizowana grupa przestępcza powinna mieć co najmniej pewien stopień trwałości, podział ról i wspólny cel przestępczy. W orzecznictwie podkreśla się, że dla odpowiedzialności z art. 258 § 3 Kodeksu karnego nie jest konieczne, aby kierujący był najważniejszą osobą w całej szerszej strukturze, jeżeli faktycznie kierował daną grupą. Tak wskazał Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 8 grudnia 2005 r., sygn. akt II AKa 68/05.

Czy uniewinnienie innych oskarżonych usuwa zarzut z art. 258 § 3 Kodeksu karnego?

Samo uniewinnienie pozostałych oskarżonych od zarzutu udziału w grupie nie powoduje automatycznie umorzenia postępowania wobec osoby, której zarzucono założenie lub kierowanie grupą. Zgodnie z art. 8 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego sąd karny samodzielnie rozstrzyga zagadnienia faktyczne i prawne. Oznacza to, że w odrębnie prowadzonej sprawie sąd powinien sam ocenić materiał dowodowy dotyczący konkretnego oskarżonego.

Nie znaczy to jednak, że wcześniejszy wyrok jest bez znaczenia. Jeżeli w sprawie 14 osób sąd prawomocnie stwierdził, że nie udowodniono istnienia grupy albo udziału jej domniemanych członków, może to być bardzo mocny argument obrony. Przy art. 258 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny trzeba bowiem wykazać, że istniała grupa albo związek określone w art. 258 § 1 Kodeksu karnego. Jeżeli brak jest osób, które miały tworzyć grupę, przypisanie założenia lub kierowania taką grupą staje się co najmniej problematyczne.

W praktyce obrona powinna wystąpić o dołączenie do akt wyroku i uzasadnienia wydanego wobec pozostałych oskarżonych, a następnie wykazać, które ustalenia sądu podważają tezę prokuratora o istnieniu grupy. Szczególne znaczenie mają fragmenty dotyczące braku struktury, braku podporządkowania, braku stałego podziału ról albo braku wspólnego celu przestępczego.

Jakie znaczenie mają pozostałe zarzuty?

W opisanym stanie faktycznym pojawiają się także zarzuty z art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, czyli oszustwo, w związku z art. 294 § 1 tej ustawy, czyli wypadek dotyczący mienia znacznej wartości. Pojęcie mienia znacznej wartości wynika z art. 115 § 5 Kodeksu karnego i oznacza mienie, którego wartość w czasie czynu przekracza 200 000 zł. Jeżeli zarzut obejmuje art. 12 § 1 Kodeksu karnego, chodzi o czyn ciągły, czyli dwa lub więcej zachowań podjętych w krótkich odstępach czasu, z góry powziętym zamiarem.

Art. 272 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny dotyczy wyłudzenia poświadczenia nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego lub innej osoby upoważnionej do wystawienia dokumentu. Ten czyn jest zagrożony karą pozbawienia wolności do lat 3, dlatego jego przedawnienie liczy się inaczej niż przy oszustwie kwalifikowanym znaczną wartością albo przy art. 258 § 3 Kodeksu karnego.

Przedawnienie karalności w takiej sprawie

Przedawnienie karalności zależy od kwalifikacji prawnej czynu, górnej granicy ustawowego zagrożenia, daty popełnienia czynu, ewentualnego czynu ciągłego oraz tego, czy i kiedy wszczęto postępowanie. Zasady podstawowe wynikają z art. 101 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, a przedłużenie terminu po wszczęciu postępowania wynika z art. 102 tej ustawy.

Jeżeli w okresie podstawowego przedawnienia wszczęto postępowanie, art. 102 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny może przedłużyć termin przedawnienia. Dla czynów z art. 286 § 1 w zw. z art. 294 § 1 Kodeksu karnego oraz z art. 258 § 3 Kodeksu karnego przedłużenie może wynosić 10 lat po upływie podstawowego terminu. Dla czynu z art. 272 Kodeksu karnego przedłużenie wynosi co do zasady 5 lat po upływie podstawowego terminu.

Przy czynie ciągłym z art. 12 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny dla obliczenia przedawnienia trzeba ustalić datę ostatniego zachowania objętego zarzutem. Sama informacja, że od zastosowania tymczasowego aresztowania minęło 8 lat, nie wystarcza do przesądzenia przedawnienia. Potrzebne są: data zarzucanego czynu, data przedstawienia zarzutów, data wniesienia aktu oskarżenia, ewentualne postanowienia o zawieszeniu postępowania oraz aktualny etap sprawy.

Czy choroba i wyłączenie sprawy do odrębnego postępowania mają znaczenie?

Wyłączenie sprawy jednego oskarżonego do odrębnego postępowania jest decyzją procesową i samo w sobie nie uchyla zarzutów. Jeżeli powodem była choroba, trzeba ustalić, czy sąd lub prokurator wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania na podstawie art. 22 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego. Przepis ten pozwala zawiesić postępowanie, jeżeli zachodzi długotrwała przeszkoda uniemożliwiająca jego prowadzenie, na przykład niemożność udziału oskarżonego z powodu stanu zdrowia.

Dla przedawnienia może mieć znaczenie również art. 104 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, zgodnie z którym przedawnienie nie biegnie, jeżeli przepis ustawy nie pozwala na wszczęcie albo dalsze prowadzenie postępowania karnego. W konkretnych sprawach wymaga to sprawdzenia, czy rzeczywiście istniała formalna przeszkoda procesowa i jaki był jej zakres. Dlatego przy wieloletnim wyłączeniu sprawy trzeba przeanalizować postanowienia w aktach, a nie tylko datę pierwszego aresztowania.

Obrońca z wyboru i obrońca z urzędu

Prawo do obrony wynika z art. 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego. Oskarżony może ustanowić obrońcę z wyboru, a zgodnie z art. 77 tej ustawy może mieć jednocześnie nie więcej niż trzech obrońców. Obrońca z urzędu może zostać wyznaczony między innymi wtedy, gdy zachodzi obrona obligatoryjna albo gdy oskarżony wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny - art. 78 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Obrona jest obowiązkowa w przypadkach wskazanych w art. 79 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, między innymi gdy oskarżony nie ukończył 18 lat, jest głuchy, niemy lub niewidomy, zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności albo co do tego, czy stan zdrowia psychicznego pozwala mu brać udział w postępowaniu lub prowadzić obronę samodzielnie. Zgodnie z art. 79 § 2 Kodeksu postępowania karnego sąd może także uznać udział obrońcy za niezbędny ze względu na inne okoliczności utrudniające obronę. Art. 80 Kodeksu postępowania karnego przewiduje obronę obowiązkową w postępowaniu przed sądem okręgowym, jeżeli oskarżonemu zarzucono zbrodnię.

Jeżeli wcześniej działał obrońca z wyboru, a obecnie pisma trafiają tylko do obrońcy z urzędu, należy pilnie sprawdzić akta. Możliwe są różne sytuacje: obrońca z wyboru wypowiedział upoważnienie, sąd nie ma aktualnego dokumentu pełnomocnictwa obrończego, ustanowiono obrońcę z urzędu z powodu obrony obligatoryjnej albo doszło do nieporozumienia w doręczeniach. Najbezpieczniej złożyć do sądu pismo z prośbą o wskazanie, którzy obrońcy są obecnie wpisani do akt, oraz o doręczanie korespondencji wybranemu obrońcy, jeżeli nadal ma działać w sprawie.

Na etapie rozmów z prokuratorem lub sądem obrońca powinien także ocenić, czy w sprawie w ogóle wchodzi w grę dobrowolne poddanie się karze. Przy zarzutach dotyczących grupy przestępczej decyzja o takim trybie wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ może oznaczać zaakceptowanie ustaleń, które będą miały poważne skutki karne.

Co praktycznie zrobić w takiej sprawie?

W pierwszej kolejności należy uzyskać aktualną informację o stanie postępowania: sygnaturę, sąd lub prokuraturę prowadzącą sprawę, datę ostatniej czynności oraz informację, czy postępowanie jest zawieszone. Następnie trzeba przeanalizować akt oskarżenia, postanowienia o przedstawieniu zarzutów, wyrok wobec pozostałych oskarżonych i jego uzasadnienie.

W zakresie obrony warto przygotować trzy grupy argumentów. Po pierwsze, argumenty przeciwko istnieniu zorganizowanej grupy, zwłaszcza jeżeli pozostali oskarżeni zostali uniewinnieni od tego zarzutu. Po drugie, argumenty dotyczące braku roli kierowniczej lub założycielskiej. Po trzecie, argumenty formalne dotyczące przedawnienia, zawieszenia postępowania i prawidłowości doręczeń.

FAQ

Czy zarzut z art. 258 § 3 Kodeksu karnego jest zbrodnią?

Nie, art. 258 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny przewiduje karę od 2 do 15 lat pozbawienia wolności. Zgodnie z art. 7 § 2 Kodeksu karnego zbrodnią jest czyn zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od 3 lat albo karą surowszą. Art. 258 § 3 Kodeksu karnego jest więc występkiem, choć bardzo poważnym.

Czy uniewinnienie współoskarżonych oznacza, że moja sprawa też musi się zakończyć uniewinnieniem?

Nie automatycznie. Art. 8 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego pozwala sądowi samodzielnie oceniać fakty i prawo. Jednak prawomocne uniewinnienie innych osób od udziału w grupie może być istotnym dowodem i argumentem, że grupa w rozumieniu art. 258 § 1 Kodeksu karnego nie istniała.

Od kiedy liczy się przedawnienie przy czynie ciągłym?

Przy zarzucie obejmującym art. 12 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny należy ustalić ostatnie zachowanie objęte czynem ciągłym. W praktyce to od tej daty najczęściej analizuje się bieg przedawnienia, ale zawsze trzeba porównać opis czynu, daty z aktu oskarżenia i ewentualne przerwy lub spoczywanie biegu przedawnienia.

Czy obrońca z urzędu może działać, gdy wcześniej był obrońca z wyboru?

Może się tak zdarzyć, zwłaszcza przy obronie obligatoryjnej albo gdy sąd nie ma informacji o aktualnym obrońcy z wyboru. Trzeba sprawdzić akta i ustalić, czy obrońca z wyboru nadal działa. Oskarżony może mieć do trzech obrońców, co wynika z art. 77 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

Czy choroba oskarżonego zawsze zatrzymuje przedawnienie?

Nie można tego zakładać automatycznie. Choroba może prowadzić do zawieszenia postępowania na podstawie art. 22 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, ale wpływ na przedawnienie wymaga analizy art. 104 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny oraz konkretnych postanowień wydanych w sprawie.

Źródła

• Art. 7, art. 12, art. 101, art. 102, art. 104, art. 115, art. 258, art. 272, art. 286 i art. 294 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
• Art. 6, art. 8, art. 22, art. 77, art. 78, art. 79 i art. 80 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 8 grudnia 2005 r., sygn. akt II AKa 68/05.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 października 1999 r., sygn. akt II AKa 221/99.