Uprawnienia do przeglądów instalacji oddymiania pożarowego

Czy do przeglądu instalacji oddymiania potrzebne są specjalne uprawnienia?

Instalacja oddymiania, klapy dymowe, centrale sterujące, siłowniki, przyciski oddymiania, czujki, zasilacze i elementy sterowania są w praktyce traktowane jako części urządzenia przeciwpożarowego. Wynika to z § 2 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, który zalicza do urządzeń przeciwpożarowych m.in. urządzenia oddymiające.

Najważniejsze jest to, że polskie przepisy nie ustanawiają jednego, odrębnego egzaminu ani jednego certyfikatu państwowego, który nazywałby się „uprawnieniami do przeglądu instalacji oddymiania”. O wymaganiach decyduje zakres wykonywanych czynności: czy jest to tylko kontrola funkcjonalna i konserwacja według dokumentacji producenta, czy także ocena przeciwpożarowa obiektu, naprawa elektryczna, pomiary, przebudowa albo ingerencja w system sterowania.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1-5 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej właściciel budynku, obiektu budowlanego lub terenu, zapewniając ich ochronę przeciwpożarową, ma obowiązek m.in. wyposażyć obiekt w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice, zapewnić ich konserwację oraz naprawy w sposób gwarantujący sprawne i niezawodne funkcjonowanie, a także przygotować obiekt do prowadzenia akcji ratowniczej.

Terminy przeglądów wynikają z § 3 ust. 2 i § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. Urządzenia przeciwpożarowe oraz gaśnice powinny być poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym zgodnie z zasadami określonymi w Polskich Normach, dokumentacji techniczno-ruchowej i instrukcjach obsługi. Czynności te wykonuje się w okresach ustalonych przez producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku.

Jakie kwalifikacje powinien mieć pracownik wykonujący przegląd oddymiania?

Jeżeli pracownik wykonuje czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej polegające na zapobieganiu powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru, zastosowanie ma art. 4 ust. 2a-2b ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. W typowej sytuacji, gdy osoba taka nie jest zatrudniona w jednostkach ochrony przeciwpożarowej wymienionych w art. 15 pkt 1a-5 i 8 tej ustawy, powinna posiadać co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe oraz kwalifikacje przewidziane w tych przepisach, w szczególności uprawnienia inspektora ochrony przeciwpożarowej albo kwalifikacje technika pożarnictwa, jeżeli zakres powierzonych jej czynności tego wymaga.

W tym kontekście znaczenie mają również ogólne zasady BHP pracownika, ponieważ pracownik wykonujący przeglądy urządzeń przeciwpożarowych powinien działać zgodnie z instrukcjami, oceną ryzyka, zasadami bezpiecznej pracy na wysokości, przy urządzeniach elektrycznych oraz przy elementach automatyki budynkowej.

Uprawnienia inspektora ochrony przeciwpożarowej są nabywane na czas określony. Z art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej wynika, że uprawnienia inspektora ochrony przeciwpożarowej nabywa na okres 5 lat osoba, która ukończyła szkolenie inspektorów ochrony przeciwpożarowej albo szkolenie aktualizujące inspektorów ochrony przeciwpożarowej. Okres ten liczy się od dnia wystawienia zaświadczenia o ukończeniu szkolenia. Szkolenie aktualizujące trzeba ukończyć w okresie ważności dotychczasowych uprawnień.

Szkolenia inspektorów ochrony przeciwpożarowej prowadzą podmioty wskazane w art. 4a ust. 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, w szczególności szkoły Państwowej Straży Pożarnej, ośrodki szkolenia Państwowej Straży Pożarnej oraz instytuty badawcze Państwowej Straży Pożarnej. Wysokość opłaty za szkolenie jest limitowana przez art. 4a ust. 6 tej ustawy i może wynosić do 50% przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku kalendarzowym poprzedzającym szkolenie, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

Jeżeli pracodawca rozważa zatrudnienie osoby zajmującej się sprawami bezpieczeństwa albo usługami szkoleniowymi, warto odróżnić kwalifikacje przeciwpożarowe od kwalifikacji BHP. Pokrewny problem omawia artykuł o tym, jakie znaczenie mają kwalifikacje w branży BHP/p-poż.

Przegląd, konserwacja, naprawa i ocena przeciwpożarowa - różne wymagania

W praktyce największy błąd polega na traktowaniu wszystkich czynności przy instalacji oddymiania tak samo. Inne kwalifikacje są potrzebne do wykonania prostego testu zadziałania zgodnie z instrukcją producenta, inne do naprawy układu elektrycznego, a jeszcze inne do oceny, czy przyjęte rozwiązanie spełnia wymagania ochrony przeciwpożarowej obiektu.

Kwalifikacje elektryczne przy instalacji oddymiania

Wiele systemów oddymiania jest zasilanych elektrycznie i współpracuje z centralami, akumulatorami, siłownikami, czujkami, ręcznymi przyciskami oddymiania oraz systemem sygnalizacji pożarowej. Jeżeli pracownik wykonuje przy takich elementach prace eksploatacyjne, konserwacyjne, montażowe, remontowe albo kontrolno-pomiarowe, trzeba sprawdzić wymagania z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne.

Zakres prac eksploatacyjnych określa § 4 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 1 lipca 2022 r. Przepis ten obejmuje m.in. obsługę, konserwację, remont, montaż oraz prace kontrolno-pomiarowe. W praktyce oznacza to, że do ingerencji w zasilanie, obwody sterujące lub wykonywania pomiarów nie wystarcza sama znajomość instrukcji producenta systemu oddymiania.

Jak powinien wyglądać protokół z przeglądu instalacji oddymiania?

Przepisy nie narzucają jednego urzędowego wzoru protokołu z przeglądu urządzeń oddymiających. Protokół powinien jednak pozwalać wykazać, że właściciel, zarządca albo użytkownik budynku wykonał obowiązki z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej oraz z § 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r.

W praktyce w protokole warto ująć co najmniej:

• datę i miejsce wykonania przeglądu,
• dane obiektu i opis sprawdzanego systemu oddymiania,
• podstawę wykonania czynności, w tym dokumentację techniczno-ruchową, instrukcję producenta i harmonogram przeglądów,
• zakres wykonanych testów i czynności konserwacyjnych,
• wyniki sprawdzenia elementów systemu, w tym central, zasilania, przycisków, klap, siłowników i sygnalizacji,
• stwierdzone usterki, zalecenia oraz termin ich usunięcia,
• dane i podpis osoby wykonującej przegląd oraz wskazanie jej kwalifikacji.

Jeżeli podczas przeglądu wykryto niesprawność urządzenia przeciwpożarowego, właściciel lub zarządca nie powinien ograniczać się do samego odnotowania usterki. Z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej wynika obowiązek zapewnienia konserwacji oraz napraw urządzeń przeciwpożarowych w sposób gwarantujący ich sprawne i niezawodne funkcjonowanie.

Odpowiedzialność za brak przeglądu albo niesprawny system oddymiania

Podstawowa odpowiedzialność spoczywa na właścicielu, zarządcy lub użytkowniku budynku. Wynika to bezpośrednio z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Jeżeli budynek jest miejscem pracy, dodatkowo pracodawca ma obowiązek chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, co wynika z art. 207 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. W tym kontekście znaczenie ma również próbna ewakuacja w zakładzie pracy.

W razie kontroli Państwowej Straży Pożarnej brak aktualnych przeglądów, brak protokołów albo niesprawny system oddymiania może prowadzić do zaleceń pokontrolnych i obowiązku usunięcia nieprawidłowości. W przypadku pożaru brak sprawnego systemu może mieć również znaczenie przy ocenie odpowiedzialności cywilnej, pracowniczej, ubezpieczeniowej, a w skrajnych sytuacjach także karnej. Ocena zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego, w tym od tego, czy zaniedbanie miało wpływ na powstanie szkody lub zwiększenie jej rozmiaru.

FAQ

Źródła

• Art. 4 ust. 1, art. 4 ust. 2a-2b oraz art. 4a ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
• § 2 ust. 1 pkt 9 oraz § 3 ust. 2-3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
• Art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne.
• § 4 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci.
• Art. 12 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.
• Art. 207 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.