Urlop po długim zwolnieniu lekarskim a badania kontrolne

Czy można iść na urlop od razu po długim zwolnieniu lekarskim?

Co do zasady urlop wypoczynkowy może rozpocząć się dopiero po zakończeniu niezdolności do pracy. Jeżeli zwolnienie lekarskie nadal trwa, pracownik nie może jednocześnie korzystać z urlopu wypoczynkowego, ponieważ choroba i wypoczynek urlopowy wzajemnie się wykluczają. W takim przypadku urlop powinien zostać przesunięty albo niewykorzystana część urlopu powinna być udzielona w innym terminie.

Najwięcej wątpliwości dotyczy sytuacji, gdy L4 już się skończyło, trwało dłużej niż 30 dni, a pracownik ma zaplanowany urlop od następnego dnia. Starsze orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszczało rozpoczęcie zaplanowanego urlopu bez wcześniejszego przedstawienia orzeczenia o zdolności do pracy, jeżeli choroba już ustała i pracownik nie miał w tym czasie świadczyć pracy. Nowsze orzeczenie dotyczące urlopu na żądanie akcentuje jednak potrzebę skierowania pracownika na badania kontrolne po długiej chorobie, zanim pracodawca udzieli takiego urlopu.

Praktyczny wniosek jest ostrożny: jeżeli urlop był wcześniej ustalony, a niezdolność do pracy zakończyła się, istnieją argumenty za rozpoczęciem urlopu bez badań. Jeżeli jednak pracodawca wymaga badań kontrolnych przed urlopem albo chodzi o urlop na żądanie zgłoszony po długim L4, bezpieczniej jest wykonać badania przed rozpoczęciem urlopu.

Badania kontrolne po chorobie dłuższej niż 30 dni

Zgodnie z art. 229 § 2 Kodeksu pracy w przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą, pracownik podlega kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Nie chodzi więc o każde zwolnienie lekarskie, ale o niezdolność trwającą ponad 30 dni.

Zasadniczy jest tutaj obowiązek skierowania na badania. Badanie profilaktyczne przeprowadza lekarz medycyny pracy na podstawie skierowania wystawionego przez pracodawcę. Skierowanie powinno opisywać stanowisko i warunki pracy, ponieważ lekarz ocenia zdolność do pracy właśnie na tym stanowisku.

Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy. Oznacza to, że nawet jeżeli badania nie zostały wykonane przed urlopem, powinny zostać wykonane przed faktycznym powrotem do obowiązków po urlopie.

Planowany urlop, urlop na żądanie i ryzyko sporu

W wyroku z 20 marca 2008 r. (II PK 214/07) Sąd Najwyższy uznał, że nie jest sprzeczne z przepisami prawa pracy rozpoczęcie zaplanowanego urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po ustaniu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, która trwała dłużej niż 30 dni. Podobnie w wyroku z 9 marca 2011 r. (II PK 240/10) wskazano, że z art. 229 § 2 Kodeksu pracy nie można wywodzić obowiązku przedstawienia orzeczenia o zdolności do pracy przez pracownika rozpoczynającego urlop po zakończeniu długotrwałej niezdolności do pracy.

Trzeba jednak uwzględnić także wyrok z 26 października 2016 r. (III PK 9/16). Sąd Najwyższy zaakcentował w nim obowiązek skierowania pracownika na badania kontrolne po ponad 30-dniowej chorobie, jeżeli pracownik bezpośrednio po zakończeniu zwolnienia chce skorzystać z urlopu na żądanie. W uzasadnieniu wskazano, że w orzecznictwie występował dwugłos, a skład rozpoznający tę sprawę opowiedział się za bardziej rygorystycznym podejściem.

Dlatego nie warto opierać decyzji wyłącznie na starszych orzeczeniach. Jeżeli urlop był wcześniej zaplanowany i uzgodniony, sytuacja pracownika jest mocniejsza. Jeżeli natomiast pracownik dopiero po długim L4 zgłasza urlop na żądanie albo pracodawca wskazuje na konieczność badań kontrolnych, odmowa stawienia się na badania może stworzyć niepotrzebny spór.

Co powinien zrobić pracownik po zakończeniu L4?

Po zakończeniu zwolnienia lekarskiego trwającego dłużej niż 30 dni pracownik powinien skontaktować się z pracodawcą i ustalić, kiedy otrzyma skierowanie na badania kontrolne. Nie należy samodzielnie organizować badania bez skierowania, bo lekarz medycyny pracy musi znać warunki pracy opisane przez pracodawcę.

Jeżeli urlop wypoczynkowy był wcześniej zaplanowany na okres bezpośrednio po L4, warto potwierdzić z pracodawcą, czy urlop pozostaje aktualny i czy pracodawca oczekuje wykonania badań przed jego rozpoczęciem. Gdy pracodawca wyda skierowanie, należy się na badania stawić. Odmowa wykonania badań może być potraktowana jako naruszenie obowiązków pracowniczych, zwłaszcza gdy po urlopie pracownik miałby wrócić do pracy bez aktualnego orzeczenia.

Badania okresowe i kontrolne powinny być wykonywane w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas niewykonywania pracy w związku z przeprowadzanymi badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, a koszty badań profilaktycznych ponosi pracodawca.

Kiedy urlop nie powinien być udzielony?

Urlop wypoczynkowy nie powinien być udzielony, jeżeli pracownik nadal jest niezdolny do pracy z powodu choroby. Jeżeli choroba przypada przed planowanym urlopem, pracodawca powinien przesunąć urlop na późniejszy termin. Jeżeli choroba pojawi się w trakcie urlopu, część urlopu niewykorzystana z powodu czasowej niezdolności do pracy powinna zostać udzielona później.

Problem powstaje również wtedy, gdy pracownik nie odzyskał realnie zdolności do pracy, ale chce potraktować urlop jako sposób na wydłużenie nieobecności po chorobie. Urlop wypoczynkowy służy regeneracji pracownika zdolnego do korzystania z wypoczynku, a nie zastępowaniu zwolnienia lekarskiego. Jeżeli stan zdrowia nadal uniemożliwia pracę, właściwą drogą jest dalsze zwolnienie lekarskie, świadczenie rehabilitacyjne albo inna przewidziana prawem procedura, a nie urlop wypoczynkowy.

Źródła

• Art. 229 Kodeksu pracy, tekst ustawy w Internetowym Systemie Aktów Prawnych: Kodeks pracy.
• Państwowa Inspekcja Pracy, informacje o badaniach lekarskich pracowników: badania lekarskie pracowników.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 20 marca 2008 r., II PK 214/07.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 9 marca 2011 r., II PK 240/10.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 26 października 2016 r., III PK 9/16.