Wykonawca nie wykonał remontu i nie zwrócił zaliczki

Opisany problem dotyczy przede wszystkim rozliczenia niewykonanej albo nienależycie wykonanej umowy remontowej. W praktyce remont mieszkania najczęściej jest kwalifikowany jako umowa o dzieło w rozumieniu art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, jeżeli strony umawiają się na konkretny rezultat, np. wyremontowanie łazienki, wykonanie instalacji, położenie podłóg czy doprowadzenie mieszkania do określonego stanu. Przy większych i bardziej sformalizowanych inwestycjach może wchodzić w grę umowa o roboty budowlane z art. 647 Kodeksu cywilnego, ale przy typowym remoncie mieszkania najczęściej stosuje się przepisy o dziele.

Ustna umowa z wykonawcą remontu - czy jest ważna?

Brak pisemnej umowy nie oznacza, że nie można dochodzić roszczeń. Zgodnie z art. 60 Kodeksu cywilnego wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie, które ujawnia tę wolę w sposób dostateczny. Jeżeli więc wykonawca podjął się remontu, rozpoczął prace, przyjął zaliczkę i korespondował o zakresie prac oraz zwrocie pieniędzy, można wykazywać, że umowa została zawarta.

W typowej umowie remontowej nie ma wymogu formy pisemnej pod rygorem nieważności. Oznacza to, że dowodami mogą być m.in.:

• wiadomości SMS, e-maile, rozmowy z komunikatorów internetowych,
• potwierdzenia przelewów lub wypłaty gotówki,
• zdjęcia i nagrania dokumentujące stan mieszkania,
• zeznania świadków, np. osób obecnych przy przekazaniu pieniędzy,
• faktury, rachunki i kosztorysy kolejnej ekipy remontowej,
• pisemna opinia fachowca, który poprawiał prace.

Dowody elektroniczne są w postępowaniu cywilnym dopuszczalne. Art. 243¹ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego przewiduje, że dokumenty zawierające tekst umożliwiają ustalenie ich wystawców. Dodatkowo art. 308 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala sądowi dopuścić dowody z innych dokumentów, w szczególności zawierających obraz, dźwięk albo obraz i dźwięk.

Kiedy można odstąpić od umowy z nierzetelnym wykonawcą?

Jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, aby ukończył je w umówionym terminie, zamawiający może odstąpić od umowy jeszcze przed upływem terminu wykonania dzieła. Wynika to wprost z art. 635 Kodeksu cywilnego. W opisanej sytuacji opóźnienie było wielomiesięczne, a prace praktycznie stanęły, dlatego ten przepis może mieć istotne znaczenie.

Jeżeli natomiast problem polega na tym, że wykonawca prowadzi prace wadliwie albo sprzecznie z umową, zastosowanie może mieć art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem zamawiający może wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonywania dzieła i wyznaczyć mu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie terminu zamawiający może odstąpić od umowy albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo wykonawcy.

Jeżeli odstąpienie nastąpiło z powodu opóźnienia lub wadliwego wykonywania remontu, warto zachować dowody, że przyczyna leżała po stronie wykonawcy. Samo zdanie: "nie chcę już, aby Pan kończył remont" może być w sporze interpretowane różnie. Bezpieczniej jest wysłać pismo lub e-mail z jednoznacznym oświadczeniem, np. że odstępuje się od umowy z powodu zwłoki i nienależytego wykonywania prac, z powołaniem na art. 635 albo art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego.

Zwrot zaliczki po odstąpieniu od umowy

Po skutecznym odstąpieniu od umowy strony powinny zwrócić sobie to, co wzajemnie świadczyły. Wynika to z art. 494 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli zamawiający zapłacił zaliczkę, wykonawca powinien rozliczyć się z otrzymanej kwoty. Może żądać zapłaty za prace rzeczywiście wykonane i przydatne, ale powinien wykazać ich zakres oraz wartość.

Warto odróżnić zaliczkę od zadatku. Zadatek wywołuje szczególne skutki z art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego, ale tylko wtedy, gdy strony rzeczywiście umówiły się na zadatek. Jeżeli w korespondencji, przelewie albo rozmowach mowa była po prostu o zaliczce, nie należy automatycznie stosować zasad o zadatku.

Jeżeli wykonawca przyjął 10 000 zł, wykonał tylko część prac, a następnie sam napisał, że odda 3000 zł, to taka wiadomość jest bardzo ważna. Może stanowić dowód, że co najmniej w tej części uznał obowiązek zapłaty. Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia przerywa się przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. To, czy konkretna wiadomość jest uznaniem roszczenia, zależy od jej treści, daty i całego kontekstu korespondencji.

Odszkodowanie za źle wykonany remont i koszty poprawek

Jeżeli przez działania wykonawcy zamawiający poniósł dodatkowe koszty, może rozważyć roszczenie odszkodowawcze. Podstawą jest art. 471 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym dłużnik ma obowiązek naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że wykaże, iż niewykonanie lub nienależyte wykonanie było następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

Odpowiedzialność wykonawcy obejmuje niezachowanie należytej staranności na podstawie art. 472 Kodeksu cywilnego. Jeżeli wykonawca prowadzi firmę budowlaną, jego staranność ocenia się z uwzględnieniem zawodowego charakteru działalności, co wynika z art. 355 § 2 Kodeksu cywilnego. Dodatkowo art. 474 Kodeksu cywilnego przewiduje, że dłużnik odpowiada jak za własne działanie lub zaniechanie za osoby, z których pomocą zobowiązanie wykonuje, a więc także za pracowników lub podwykonawców.

Zakres odszkodowania ustala się według art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Naprawienie szkody obejmuje normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła, a więc w sprawach remontowych mogą to być np. koszty demontażu wadliwych elementów, ponownego wykonania instalacji, naprawy uszkodzeń, dodatkowego najmu lokalu albo różnica w kosztach dokończenia prac, jeżeli pozostaje w normalnym związku przyczynowym z nienależytym wykonaniem umowy.

W innych sprawach odszkodowawczych mechanizm dowodzenia szkody i związku przyczynowego jest podobny, choć stan faktyczny bywa zupełnie inny - przykładem może być odszkodowanie od banku za pomyłkę albo odszkodowanie za firmowy numer. W każdej z takich spraw trzeba wykazać nie tylko naruszenie umowy, ale również konkretną szkodę.

Jakie dowody zebrać przed pozwem?

Przed skierowaniem sprawy do sądu warto uporządkować materiał dowodowy. W sprawach o źle wykonany remont najczęściej sporne są trzy kwestie: jaki był zakres umowy, ile prac faktycznie wykonano oraz jaka była wartość tych prac po uwzględnieniu wad.

Oferty innych firm i prywatna opinia fachowca są przydatne, ale w procesie sądowym często nie zastępują opinii biegłego. Jeżeli ocena wymaga wiadomości specjalnych, sąd może dopuścić dowód z opinii biegłego na podstawie art. 278 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W praktyce oznacza to konieczność uiszczenia zaliczki na biegłego. Jej wysokość zależy od zakresu opinii i decyzji sądu.

Wezwanie do zapłaty przed skierowaniem sprawy do sądu

Przed pozwem warto wysłać wykonawcy pisemne wezwanie do zapłaty. Powinno ono zawierać: dane stron, opis umowy, wysokość przekazanej zaliczki, wyliczenie żądanej kwoty, termin zapłaty, numer rachunku oraz informację, że brak zapłaty spowoduje skierowanie sprawy do sądu. Wezwanie najlepiej wysłać listem poleconym za potwierdzeniem nadania, a dodatkowo e-mailem lub komunikatorem, jeżeli strony tak się kontaktowały.

Jeżeli żądanie obejmuje tylko 3000 zł, które wykonawca sam obiecał zwrócić, sprawa dowodowo jest zwykle prostsza niż dochodzenie pełnego odszkodowania za wszystkie wady remontu. Nadal jednak trzeba wykazać, że wiadomość pochodzi od wykonawcy i że dotyczyła właśnie rozliczenia tej zaliczki.

Pozew o zapłatę - gdzie złożyć i ile kosztuje?

Co do zasady pozew składa się do sądu właściwego według miejsca zamieszkania albo siedziby pozwanego, zgodnie z art. 27 § 1 i art. 30 Kodeksu postępowania cywilnego. W sprawach z umowy można także rozważyć właściwość przemienną z art. 34 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, czyli sąd miejsca wykonania umowy. W sprawie remontu mieszkania może to być sąd miejsca, w którym remont miał zostać wykonany, ale właściwość zależy od dokładnej treści umowy i żądania.

Opłata sądowa zależy od wartości przedmiotu sporu. Zgodnie z art. 13 ust. 1a ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przy roszczeniu pieniężnym wynoszącym ponad 1500 zł do 4000 zł opłata stała wynosi 200 zł. Oznacza to, że przy pozwie o 3000 zł obecnie opłata sądowa wynosi 200 zł, a nie 5% wartości roszczenia.

W pozwie można żądać także odsetek ustawowych za opóźnienie. Ich podstawą jest art. 481 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Najczęściej odsetek żąda się od dnia następującego po terminie wskazanym w wezwaniu do zapłaty, chyba że wcześniejszy termin wymagalności wynika z umowy, korespondencji albo oświadczenia dłużnika.

Przedawnienie roszczeń wobec wykonawcy remontu

Termin przedawnienia zależy od kwalifikacji umowy i rodzaju roszczenia. Przy umowie o dzieło bardzo ważny jest art. 646 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem 2 lat od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane - od dnia, w którym zgodnie z umową miało być oddane.

Jeżeli konkretna umowa zostałaby zakwalifikowana jako umowa o roboty budowlane z art. 647 Kodeksu cywilnego, zastosowanie mogą mieć ogólne terminy z art. 118 Kodeksu cywilnego: 6 lat, a dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz świadczeń okresowych - 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada wtedy na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata. Ponieważ w sprawach remontowych kwalifikacja umowy bywa sporna, warto działać tak, jakby obowiązywał krótszy, dwuletni termin z art. 646 Kodeksu cywilnego.

Przykłady

FAQ

Co zrobić w opisanej sytuacji?

Najrozsądniej zacząć od uporządkowania dowodów i wysłania wykonawcy wezwania do zapłaty. Jeżeli celem jest odzyskanie tylko 3000 zł, które wykonawca sam potwierdził w wiadomościach, żądanie będzie prostsze. Jeżeli natomiast chce Pan dochodzić większej kwoty, trzeba przygotować dowody wad, kosztów poprawek i rzeczywistej wartości prac wykonanych przez pierwszą ekipę.

W pozwie można połączyć żądanie zwrotu niewykorzystanej zaliczki z żądaniem odszkodowania, ale należy je jasno wyliczyć. Warto oddzielić kwotę bezsporną, np. 3000 zł potwierdzone przez wykonawcę, od kwot spornych, takich jak koszty poprawek instalacji, ponownego wykonania prac czy straty wynikające z opóźnienia.

Źródła

• Art. 60, art. 355 § 2, art. 361 § 1-2, art. 394 § 1, art. 471, art. 472, art. 474, art. 481 § 1-2, art. 494 § 1, art. 627, art. 635, art. 636 § 1, art. 646 i art. 647 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 27 § 1, art. 30, art. 34 § 1, art. 243¹, art. 278 § 1 i art. 308 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 13 ust. 1a ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 2002 r., sygn. akt II CKN 894/99 - dotyczący należytej staranności przy działalności zawodowej.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2005 r., sygn. akt I CK 631/04 - dotyczący oceny niedopełnienia obowiązków umownych.