Darowizna dla córki na wspólne mieszkanie z mężem a podatek

Darowizna pieniędzy dla zamężnej córki

Jeżeli matka przekazuje pieniądze wyłącznie córce, podatnikiem podatku od spadków i darowizn jest córka jako nabywca darowizny. Wynika to z art. 1 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, zgodnie z którymi podatkowi podlega nabycie przez osobę fizyczną własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem darowizny, a obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy.

Umowa darowizny została uregulowana w art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Darczyńca zobowiązuje się w niej do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Zgodnie z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, ale umowa darowizny zawarta bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Przy darowiźnie pieniężnej spełnienie świadczenia następuje najczęściej przez przelew na rachunek obdarowanego.

Córka należy do kręgu osób objętych zwolnieniem przewidzianym w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten obejmuje małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Córka jest zstępną, dlatego może skorzystać z pełnego zwolnienia, jeżeli spełni warunki formalne.

Warunki zwolnienia są dwa. Po pierwsze, zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, córka musi zgłosić nabycie darowizny właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy darowiźnie pieniężnej wykonanej przelewem obowiązek podatkowy powstaje z chwilą spełnienia świadczenia, czyli z chwilą przekazania środków, co wynika z art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Po drugie, jeżeli wartość darowizn od tej samej osoby przekracza kwotę wskazaną w art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, obecnie 36 120 zł, córka musi udokumentować otrzymanie pieniędzy dowodem przekazania na jej rachunek płatniczy, rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym, co wynika z art. 4a ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

Czy pieniądze darowane córce wchodzą do majątku wspólnego małżonków?

Zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich. Nie oznacza to jednak, że każda darowizna otrzymana przez jednego z małżonków automatycznie staje się majątkiem wspólnym.

Art. 33 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca albo darczyńca inaczej postanowił. Jeżeli więc matka przekazała pieniądze wyłącznie córce i nie wskazała, że darowizna ma przypaść również zięciowi albo wejść do majątku wspólnego, środki stanowią majątek osobisty córki.

Wyjątek z art. 34 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy dotyczy przedmiotów zwykłego urządzenia domowego służących do użytku obojga małżonków. Mieszkanie ani środki pieniężne przeznaczone na jego zakup nie mieszczą się w typowym zakresie tego wyjątku.

Zakup mieszkania wspólnie z mężem a podatek dla zięcia

Jeżeli córka otrzymała darowiznę na swoje konto, prawidłowo ją zgłosiła i następnie przeznaczyła pieniądze na zakup mieszkania objętego wspólnością ustawową małżeńską, zwykle mamy do czynienia z nakładem z majątku osobistego córki na majątek wspólny małżonków. Taki nakład może mieć znaczenie przy późniejszym podziale majątku, ponieważ art. 45 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje rozliczanie nakładów i wydatków między majątkiem wspólnym a majątkami osobistymi małżonków.

Sam fakt, że umowę deweloperską podpisali oboje małżonkowie, nie przesądza jeszcze, że matka dokonała darowizny także na rzecz zięcia. Dla podatku od spadków i darowizn istotne jest to, kto był obdarowanym w rozumieniu art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego oraz kto faktycznie nabył środki tytułem darowizny w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

W praktyce podatkowej przyjmuje się, że przeznaczenie majątku osobistego jednego z małżonków na majątek wspólny nie jest samo przez się darowizną na rzecz drugiego małżonka. Taki pogląd był prezentowany m.in. w interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 14 października 2015 r., sygn. IBPB-2-1/4515-60/15/MCZ, oraz w interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 9 czerwca 2011 r., sygn. IBPBII/1/436-170/11/AŻ. Ocenę zawsze trzeba jednak odnieść do konkretnych dokumentów, tytułów przelewów i treści umów.

Kiedy powstaje ryzyko podatku po stronie zięcia?

Ryzyko podatkowe dla zięcia powstaje przede wszystkim wtedy, gdy z okoliczności wynika, że matka darowała środki nie tylko córce, ale także zięciowi. Może tak być na przykład wtedy, gdy umowa darowizny wskazuje oboje małżonków jako obdarowanych, przelew został wykonany na wspólny rachunek z opisem sugerującym darowiznę dla obojga albo darczyńca wprost oświadczył, że przekazuje środki córce i zięciowi.

Zięć należy do I grupy podatkowej na podstawie art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, ale nie należy do kręgu osób objętych zwolnieniem z art. 4a ust. 1 tej ustawy. Oznacza to, że darowizna od teściowej dla zięcia nie korzysta z tzw. zwolnienia dla grupy zerowej. Może być nieopodatkowana tylko do kwoty wolnej z art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, czyli 36 120 zł od jednej osoby przy zliczeniu nabyć według zasad z art. 9 ust. 2 tej ustawy. Nadwyżka podlega opodatkowaniu według skali dla I grupy podatkowej określonej w art. 15 ust. 1 tej ustawy.

Jeżeli natomiast obdarowaną była wyłącznie córka, a zięć nie otrzymał od teściowej żadnego świadczenia tytułem darowizny, nie ma podstaw do składania przez zięcia SD-Z2 ani SD-3 wyłącznie z tego powodu, że mieszkanie ma wejść do majątku wspólnego małżonków. Złożenie zgłoszenia bez rzeczywistego nabycia darowizny mogłoby być mylące, dlatego bezpieczniej zadbać o prawidłowe udokumentowanie darowizny na rzecz córki.

Jak prawidłowo udokumentować darowiznę?

Najbezpieczniej, aby darowizna była udokumentowana prostą umową pisemną wskazującą matkę jako darczyńcę i córkę jako jedyną obdarowaną. W tytule przelewu warto wpisać jednoznacznie: darowizna dla córki. Przelew powinien trafić na rachunek córki, ponieważ art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn wymaga udokumentowania otrzymania środków na rachunek nabywcy albo przekazem pocztowym.

Córka powinna złożyć formularz SD-Z2 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od otrzymania pieniędzy. Właściwość urzędu ustala się według zasad z rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie właściwości organów podatkowych, a w typowych sprawach darowizn pieniężnych właściwy jest urząd według miejsca zamieszkania obdarowanego w dniu powstania obowiązku podatkowego.

Do celów dowodowych warto zachować: umowę darowizny, potwierdzenie przelewu od matki do córki, potwierdzenie złożenia SD-Z2 oraz potwierdzenia przelewów córki do dewelopera. Jeżeli w akcie notarialnym zakupu mieszkania albo w dokumentach kredytowych pojawia się informacja o źródle finansowania, powinna być ona spójna z rzeczywistym przebiegiem operacji.

Podobne zasady ostrożności warto stosować także wtedy, gdy środki są przeznaczone na budowę domu albo wkład własny do kredytu. Zobacz szerzej: darowizna rodzicielska a przeznaczenie otrzymanych środków na własne cele mieszkaniowe.

Czy ulga mieszkaniowa w PIT ma tu znaczenie?

Przy samej darowiźnie od matki dla córki ulga mieszkaniowa w podatku dochodowym zwykle nie ma zastosowania. Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym przepisów ustawy o PIT nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn. Darowizna jest więc rozliczana według ustawy o podatku od spadków i darowizn, a nie jako przychód z PIT.

Ulga mieszkaniowa może mieć znaczenie dopiero w innej sytuacji: gdy córka albo małżonkowie sprzedadzą nieruchomość przed upływem 5 lat liczonych zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych i będą chcieli uniknąć podatku od dochodu ze sprzedaży. Wtedy zastosowanie może mieć art. 21 ust. 1 pkt 131 tej ustawy, który przewiduje zwolnienie dochodu przeznaczonego na własne cele mieszkaniowe w terminie 3 lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiła sprzedaż. To jednak odrębny temat od podatku od darowizny.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sytuacji kluczowe jest to, że matka przekazała pieniądze na rachunek córki, a nie zięcia. Jeżeli darowizna była dokonana wyłącznie na rzecz córki, córka zgłosi ją na SD-Z2 w terminie 6 miesięcy i posiada potwierdzenie wpływu środków na swój rachunek, darowizna może korzystać z pełnego zwolnienia z podatku na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Późniejsze przeznaczenie tych pieniędzy na mieszkanie nabywane do majątku wspólnego córki i jej męża co do zasady nie powoduje samoistnie podatku po stronie zięcia. Może natomiast mieć znaczenie cywilnoprawne jako nakład z majątku osobistego córki na majątek wspólny, rozliczany w razie ustania wspólności majątkowej na podstawie art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Źródła

• Art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 4a ust. 1, art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 1 pkt 1, art. 9 ust. 2, art. 14 ust. 3 pkt 1 i art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Art. 31 § 1, art. 33 pkt 2, art. 34 i art. 45 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 888 § 1 i art. 890 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 2 ust. 1 pkt 3, art. 10 ust. 1 pkt 8 i art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 14 października 2015 r., sygn. IBPB-2-1/4515-60/15/MCZ.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 9 czerwca 2011 r., sygn. IBPBII/1/436-170/11/AŻ.