Adwokat nie wykonał umowy – zwrot wynagrodzenia i skarga

Umowa z adwokatem o prowadzenie sprawy

Z opisu wynika, że klient zlecił adwokatowi prowadzenie sprawy dotyczącej zwrotu majątku przejętego na podstawie dekretu o reformie rolnej z 1944 r. i zapłacił 25 tys. zł. Jeżeli przez ponad 3 lata nie zostały podjęte żadne realne czynności, w pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy adwokat faktycznie złożył jakiekolwiek pisma, prowadził korespondencję z organami albo sądem, analizował dokumenty lub podejmował inne działania w wykonaniu umowy.

Umowa o prowadzenie sprawy przez adwokata jest zwykle umową o świadczenie usług. Ponieważ taka umowa nie jest odrębnie kompleksowo uregulowana w Kodeksie cywilnym, zgodnie z art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny stosuje się do niej odpowiednio przepisy o zleceniu, czyli art. 734 i nast. Kodeksu cywilnego.

Wynagrodzenie adwokata ustala umowa z klientem. Wynika to z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze. Umowa nie musi być zawarta w formie pisemnej, ale brak pisemnej umowy utrudnia późniejsze wykazanie, co dokładnie zostało zlecone, za jaką kwotę i w jakim zakresie. Pokwitowanie zapłaty 25 tys. zł jest jednak ważnym dowodem przekazania pieniędzy.

Co zrobić, gdy adwokat nie podejmuje czynności?

Nie należy zaczynać od samego telefonicznego żądania zwrotu pieniędzy. Najpierw warto wysłać do adwokata pismo listem poleconym za potwierdzeniem odbioru albo doręczyć je osobiście za pokwitowaniem. W piśmie należy zażądać:

• pisemnej informacji, jakie czynności zostały wykonane w sprawie,
• kopii pism, korespondencji i potwierdzeń nadania, jeżeli były wysyłane,
• wskazania, czy sprawa została wszczęta przed sądem lub organem administracji,
• rozliczenia pobranego wynagrodzenia,
• zwrotu dokumentów przekazanych kancelarii,
• zwrotu niewykorzystanej części honorarium, jeżeli czynności nie zostały wykonane.

Jeżeli z odpowiedzi wynika, że adwokat nie wykonał żadnych istotnych czynności, kolejnym krokiem jest wypowiedzenie umowy i wezwanie do zapłaty. Zgodnie z art. 746 § 1 Kodeksu cywilnego dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Ten sam przepis stanowi jednak, że powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki poczynione w celu należytego wykonania zlecenia oraz uiścić część wynagrodzenia odpowiadającą dotychczasowym czynnościom. Oznacza to, że adwokat nie powinien zatrzymywać całego honorarium, jeżeli nie wykonał pracy odpowiadającej tej kwocie.

Wypowiedzenie umowy i żądanie zwrotu wynagrodzenia

Wypowiedzenie powinno być konkretne. Warto wskazać, że następuje z ważnych powodów, takich jak wieloletni brak działań, brak informacji o stanie sprawy, brak rozliczenia pobranej kwoty lub brak kontaktu. Ma to znaczenie dlatego, że art. 746 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje odpowiedzialność za szkodę, gdy wypowiedzenie odpłatnego zlecenia następuje bez ważnego powodu. Jeżeli powód jest ważny i leży po stronie adwokata, ryzyko takiego zarzutu jest mniejsze.

W wezwaniu do zapłaty można wyznaczyć termin, np. 7 albo 14 dni od dnia doręczenia pisma. Termin powinien być realny i policzony od doręczenia, a nie od daty sporządzenia pisma. Warto też wskazać numer rachunku bankowego i zapowiedzieć, że brak zapłaty spowoduje skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego oraz zawiadomienie właściwych organów samorządu adwokackiego.

Czy można żądać odszkodowania od adwokata?

Tak, ale samo niezadowolenie z tempa sprawy nie zawsze wystarczy. Odpowiedzialność odszkodowawcza za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy wynika z art. 471 Kodeksu cywilnego. Aby skutecznie dochodzić odszkodowania, klient musi wykazać co do zasady trzy elementy: naruszenie umowy przez adwokata, szkodę oraz normalny związek przyczynowy między naruszeniem a szkodą. Związek przyczynowy ocenia się według art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego, a zakres naprawienia szkody według art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego.

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli adwokat przyjął pieniądze i nie zrobił nic, podstawowym żądaniem będzie rozliczenie umowy i zwrot odpowiedniej części wynagrodzenia. Jeżeli natomiast adwokat podjął czynności, ale zrobił to wadliwie, np. uchybił terminowi, złożył niekompletne pismo albo nie przekazał istotnych informacji, w grę może wchodzić dodatkowe odszkodowanie. W takim sporze trzeba jednak udowodnić, że szkoda rzeczywiście powstała i że nie byłaby skutkiem samego ryzyka procesowego.

Adwokat zobowiązuje się do starannego działania, a nie do osiągnięcia pewnego wyniku. Wynika to z charakteru umowy zlecenia, uregulowanej w art. 734 § 1 Kodeksu cywilnego i stosowanej odpowiednio przez art. 750 Kodeksu cywilnego. Przegranie sprawy nie oznacza automatycznie odpowiedzialności adwokata, jeżeli działał z należytą starannością.

Przedawnienie roszczeń przeciwko adwokatowi

Kwestia przedawnienia zależy od rodzaju roszczenia. Nie można automatycznie przyjmować dawnego 10-letniego terminu. Aktualnie art. 118 Kodeksu cywilnego stanowi, że jeżeli przepis szczególny nie przewiduje innego terminu, termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej 3 lata. Zgodnie z tym samym przepisem koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

Bieg przedawnienia rozpoczyna się zasadniczo od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Wynika to z art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego. W praktyce przy żądaniu zwrotu wynagrodzenia istotne może być wypowiedzenie umowy i wezwanie do zapłaty, ponieważ dopiero wtedy żądanie zwrotu określonej kwoty staje się jasno postawione i wymagalne.

Trzeba jednak uważać na art. 751 pkt 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje 2-letni termin przedawnienia dla roszczeń o wynagrodzenie za spełnione czynności i o zwrot wydatków przysługujących osobom stale lub w zakresie przedsiębiorstwa trudniącym się czynnościami danego rodzaju, a także dla roszczeń z tytułu zaliczek udzielonych takim osobom. W sporze o zwrot pieniędzy zapłaconych adwokatowi może powstać spór, czy dana kwota była zaliczką, wynagrodzeniem zapłaconym z góry, czy świadczeniem nienależnym po wypowiedzeniu umowy. Dlatego nie warto zwlekać z pisemnym wypowiedzeniem umowy i wezwaniem do zapłaty.

Jeżeli klient dochodzi odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy, podstawą jest art. 471 Kodeksu cywilnego, a termin przedawnienia ocenia się zwykle według art. 118 Kodeksu cywilnego w związku z art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego, chyba że w konkretnym stanie faktycznym zastosowanie znajdzie przepis szczególny. Jeżeli klient nie działał w ramach działalności gospodarczej, jego roszczenie co do zasady nie jest roszczeniem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej po jego stronie.

Pozew o zapłatę przeciwko adwokatowi

Jeżeli adwokat nie zwróci pieniędzy po wezwaniu, pozostaje pozew o zapłatę. W pozwie trzeba opisać zawarcie umowy, przekazanie pieniędzy, zakres zlecenia, brak wykonanych czynności, wypowiedzenie umowy oraz bezskuteczne wezwanie do zapłaty. Dowodami mogą być w szczególności pokwitowanie, potwierdzenie przelewu, korespondencja e-mail, SMS-y, pełnomocnictwo, notatki ze spotkań, zeznania świadków oraz dokumenty zwrócone lub niezwrócone przez kancelarię.

Warto wcześniej dokładnie określić wysokość żądania. Jeżeli adwokat nie zrobił nic, można żądać zwrotu całej zapłaconej kwoty. Jeżeli wykonał część pracy, sąd może uznać, że należy mu się część wynagrodzenia odpowiadająca wykonanym czynnościom, zgodnie z art. 746 § 1 Kodeksu cywilnego. Wtedy zasadne może być żądanie zwrotu tylko części honorarium albo zgłoszenie żądania ewentualnego.

Jeżeli oprócz zwrotu wynagrodzenia klient poniósł dodatkową szkodę, np. utracił możliwość dochodzenia roszczenia z powodu uchybienia terminowi, może rozważyć żądanie odszkodowania na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego. W takim przypadku trzeba przedstawić dowody nie tylko na błąd adwokata, ale także na realną wysokość szkody.

Skarga do okręgowej rady adwokackiej

Postępowanie cywilne o zapłatę i postępowanie dyscyplinarne to dwie różne drogi. Skarga do samorządu adwokackiego nie zastępuje pozwu o zwrot pieniędzy, ale może mieć znaczenie, gdy zachowanie adwokata wskazuje na naruszenie obowiązków zawodowych.

Zgodnie z art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze adwokaci i aplikanci adwokaccy podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki lub godnością zawodu bądź za naruszenie obowiązków zawodowych. Skargę składa się do właściwej okręgowej rady adwokackiej, najczęściej tej, przy której adwokat wykonuje zawód.

Do skargi warto dołączyć kopię pokwitowania zapłaty, korespondencję, wezwanie do rozliczenia, wypowiedzenie umowy i dowody doręczenia. W treści skargi należy opisać daty, kwoty, ustalenia i brak reakcji adwokata. Nie należy ograniczać się do ogólnych zarzutów, ponieważ organy dyscyplinarne potrzebują konkretnych faktów i dokumentów.

FAQ

Czy mogę wypowiedzieć umowę adwokatowi w każdej chwili?

Tak. Art. 746 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala dającemu zlecenie wypowiedzieć je w każdym czasie. Trzeba jednak rozliczyć wykonane czynności i uzasadnione wydatki adwokata. Jeżeli wypowiedzenie następuje z ważnych powodów, np. z powodu wieloletniej bezczynności, warto wyraźnie opisać te powody w piśmie.

Czy adwokat musi oddać całe honorarium?

Nie zawsze. Jeżeli wykonał część zleconej pracy, może zatrzymać wynagrodzenie odpowiadające wykonanym czynnościom, co wynika z art. 746 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli jednak nie wykonał żadnych realnych działań, klient ma silne argumenty za żądaniem zwrotu całej albo prawie całej kwoty.

Czy ustna umowa z adwokatem jest ważna?

Co do zasady tak. Art. 16 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze wskazuje, że opłaty za czynności adwokackie ustala umowa z klientem, a przepisy nie wymagają dla takiej umowy zwykłej formy pisemnej pod rygorem nieważności. Problemem praktycznym jest dowodzenie jej treści, dlatego duże znaczenie mają pokwitowania, przelewy, e-maile i świadkowie.

Czy skarga do rady adwokackiej spowoduje zwrot pieniędzy?

Skarga dyscyplinarna zasadniczo służy ocenie zachowania adwokata i ewentualnej odpowiedzialności zawodowej na podstawie art. 80 ustawy Prawo o adwokaturze. Nie zastępuje pozwu o zapłatę. Zwrotu pieniędzy najczęściej dochodzi się przez wezwanie do zapłaty, a następnie w postępowaniu cywilnym.

Jaki termin przedawnienia obowiązuje w takiej sprawie?

To zależy od rodzaju roszczenia. Dla części roszczeń związanych ze zleceniem znaczenie może mieć 2-letni termin z art. 751 pkt 1 Kodeksu cywilnego. Roszczenia odszkodowawcze z art. 471 Kodeksu cywilnego ocenia się zwykle według art. 118 i art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego. Ze względu na możliwe spory kwalifikacyjne najlepiej działać niezwłocznie.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najrozsądniejsze jest pisemne wezwanie adwokata do wykazania wykonanych czynności i rozliczenia pobranej kwoty, a następnie wypowiedzenie umowy z ważnych powodów, jeżeli brak jest realnych działań. Podstawowe żądanie to zwrot niewykorzystanej części wynagrodzenia, a w razie powstania szkody także odszkodowanie. Równolegle można rozważyć skargę do okręgowej rady adwokackiej, ale nie należy traktować jej jako zamiennika pozwu o zapłatę.

Źródła

• art. 734 § 1, art. 746 § 1, art. 750, art. 751 pkt 1, art. 118, art. 120 § 1, art. 361 § 1 i § 2 oraz art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
• art. 16 ust. 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze