Nękanie przez byłego kochanka – co zrobić?

Jak ocenić zachowanie byłego kochanka?

Opisane zachowanie należy rozdzielić na kilka możliwych płaszczyzn prawnych. Inaczej ocenia się groźbę ujawnienia romansu, inaczej wielokrotne telefony i nachodzenie, a jeszcze inaczej zapowiedzi samobójstwa. Odpowiedzialność karna zależy od konkretnej treści wiadomości, częstotliwości kontaktów, reakcji pokrzywdzonej oraz tego, czy zachowanie sprawcy wywołuje uzasadnione poczucie zagrożenia albo istotnie narusza prywatność.

W praktyce nie warto ograniczać się do jednego przepisu. W zawiadomieniu można opisać wszystkie zachowania: telefony, SMS-y, przyjazdy pod dom, groźby ujawnienia romansu, żądanie kontaktu lub związku oraz manipulowanie groźbą samobójstwa. To organ prowadzący postępowanie kwalifikuje czyn prawnie, ale dobrze jest wskazać przepisy, które mogą mieć zastosowanie.

Stalking, czyli uporczywe nękanie

Podstawowym przepisem w tego typu sprawach jest art. 190a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Zgodnie z tym przepisem: kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Stalking nie musi polegać na przemocy fizycznej. Wystarczające mogą być powtarzające się telefony, wiadomości, oczekiwanie pod domem, obserwowanie, próby kontaktu przez znajomych albo pojawianie się w miejscach, w których pokrzywdzona bywa. Kluczowa jest uporczywość, czyli powtarzalność i trwanie zachowania mimo jasnego sprzeciwu.

Jeżeli były kochanek nieustannie dzwoni, podjeżdża pod dom i wymusza kontakt, może to stanowić art. 190a K.k., zwłaszcza gdy po stronie pokrzywdzonej powstaje uzasadnione poczucie zagrożenia, udręczenia lub naruszenia prywatności.

Groźba ujawnienia romansu a groźba bezprawna

Zapowiedź „powiem wszystko twojemu mężowi” nie zawsze będzie groźbą karalną z art. 190 § 1 Kodeksu karnego, bo ten przepis dotyczy grożenia popełnieniem przestępstwa na szkodę pokrzywdzonego lub osoby najbliższej. Ujawnienie romansu samo w sobie nie musi być przestępstwem.

Nie oznacza to jednak, że takie zachowanie jest prawnie obojętne. Art. 115 § 12 Kodeksu karnego definiuje groźbę bezprawną szerzej. Obejmuje ona między innymi groźbę spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego albo jego osoby najbliższej. Jeżeli więc były partner wykorzystuje wstydliwą informację o romansie, aby wymusić spotkania, związek, pieniądze albo milczenie, może wchodzić w grę art. 191 § 1 Kodeksu karnego.

Zgodnie z art. 191 § 1 Kodeksu karnego: kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. W realiach takiej sprawy istotne jest więc, czy groźba ujawnienia romansu ma zmusić pokrzywdzoną do kontaktu, spotkań, pozostawania w relacji albo spełniania żądań sprawcy.

Podobne problemy pojawiają się, gdy po rozstaniu występuje szantaż po rozstaniu albo gdy sprawca próbuje wymusić zachowanie przez groźby ujawnienia prywatnych informacji.

Groźba samobójstwa – jak reagować?

Groźba samobójstwa kierowana przez sprawcę do pokrzywdzonej najczęściej nie jest groźbą karalną z art. 190 § 1 Kodeksu karnego, ponieważ samobójstwo nie jest przestępstwem. Może jednak być formą nacisku psychicznego i elementem uporczywego nękania z art. 190a § 1 Kodeksu karnego, jeżeli służy zmuszeniu do kontaktu albo utrzymywania relacji.

Jeżeli groźba samobójstwa wygląda na realną i bezpośrednią, należy potraktować ją poważnie: zadzwonić pod numer 112, powiadomić Policję lub pogotowie ratunkowe, a następnie nie prowadzić samodzielnych negocjacji ze sprawcą. Taka reakcja zabezpiecza życie tej osoby, ale jednocześnie przerywa mechanizm szantażu emocjonalnego.

Groźba karalna z art. 190 Kodeksu karnego

Art. 190 § 1 Kodeksu karnego dotyczy sytuacji, w której sprawca grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę albo na szkodę osoby najbliższej, a groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Przestępstwo to jest zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do lat 3.

Przykładem może być groźba pobicia, uszkodzenia samochodu, podpalenia, wtargnięcia do mieszkania, zrobienia krzywdy mężowi albo dziecku. Sama nieprzyjemna zapowiedź lub obraźliwa wiadomość nie wystarcza. Musi chodzić o groźbę popełnienia czynu zabronionego, a obawa pokrzywdzonej powinna być obiektywnie uzasadniona okolicznościami.

Zgodnie z art. 190 § 2 Kodeksu karnego ściganie groźby karalnej następuje na wniosek pokrzywdzonego. Wniosek można złożyć ustnie do protokołu na Policji albo pisemnie razem z zawiadomieniem do prokuratury.

Co zrobić krok po kroku?

Jakie dowody warto zebrać?

W sprawach o nękanie dowody są szczególnie ważne, bo sprawca często działa bez świadków. Należy zachować całą korespondencję, nie kasować wiadomości i robić zrzuty ekranu z widoczną datą, godziną oraz numerem albo profilem nadawcy. Warto pobrać biling połączeń od operatora, robić zdjęcia pojazdu sprawcy pod domem i zapisywać krótkie notatki: data, godzina, miejsce, co się wydarzyło, kto to widział.

Jeżeli sprawca pojawia się pod domem, można wezwać Policję na interwencję. Notatka policyjna z interwencji ma znaczenie dowodowe. Jeżeli świadkami są sąsiedzi, domownicy albo znajomi, należy podać ich dane w zawiadomieniu.

W podobnych sprawach, gdy występuje nękanie przez byłego partnera, pomocna może być również analogiczna sytuacja dotycząca powtarzających się kontaktów po zakończeniu relacji.

Czy najpierw wysyłać wezwanie do zaprzestania nękania?

Wezwanie do zaprzestania kontaktu nie jest warunkiem złożenia zawiadomienia o przestępstwie. Może jednak pomóc dowodowo, bo pokazuje, że sprawca wiedział, iż dalszy kontakt jest niechciany. Wezwanie powinno być krótkie, rzeczowe i pozbawione gróźb. Przykładowo: „Nie życzę sobie żadnego kontaktu z Panem. Proszę nie dzwonić, nie pisać, nie przyjeżdżać pod mój dom i nie kontaktować się przez osoby trzecie. W razie dalszych prób kontaktu zgłoszę sprawę organom ścigania”.

Jeżeli zachowanie jest intensywne, sprawca pojawia się pod domem, grozi przemocą albo eskaluje, nie trzeba czekać. Można od razu zawiadomić Policję lub prokuraturę.

Zakaz kontaktu i zbliżania w postępowaniu karnym

Po wszczęciu postępowania można wnosić o zastosowanie środków zapobiegawczych. Art. 275 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego pozwala w ramach dozoru Policji zobowiązać podejrzanego między innymi do powstrzymywania się od kontaktu z pokrzywdzonym lub innymi osobami oraz od zbliżania się do określonych osób na wskazaną odległość.

Wniosek o taki zakaz warto uzasadnić konkretnymi zdarzeniami: datami przyjazdów pod dom, liczbą połączeń, treścią gróźb, wpływem na codzienne funkcjonowanie i obawą o bezpieczeństwo. Im bardziej konkretne dowody, tym większa szansa na skuteczną reakcję organów.

Ochrona dóbr osobistych i prywatności

Niezależnie od prawa karnego, ujawnianie prywatnych informacji o romansie może naruszać dobra osobiste. Art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny chroni między innymi cześć, wizerunek, tajemnicę korespondencji i prywatność. Art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, przeprosin, a w określonych sytuacjach także zapłaty zadośćuczynienia lub sumy na wskazany cel społeczny.

Droga cywilna bywa przydatna zwłaszcza wtedy, gdy sprawca rozsyła informacje do rodziny, znajomych lub pracodawcy albo grozi publikacją materiałów. Jeżeli jednak nękanie trwa i budzi obawę, w pierwszej kolejności warto rozważyć zawiadomienie karne.

Jeżeli problem dotyczy wiadomości wysyłanych przez kochanka do małżonka lub członków rodziny, pomocna może być także analogiczna sytuacja związana z niechcianymi SMS-ami od osoby trzeciej.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najważniejsze jest przerwanie kontaktu, zabezpieczenie dowodów i formalne zgłoszenie sprawy, jeżeli nękanie nie ustaje. W zawiadomieniu warto wskazać zarówno uporczywe nękanie z art. 190a § 1 Kodeksu karnego, jak i ewentualne groźby karalne z art. 190 § 1 Kodeksu karnego oraz zmuszanie groźbą bezprawną z art. 191 § 1 Kodeksu karnego. Ostateczna kwalifikacja zależy od dokładnej treści gróźb i dowodów.

Źródła

• Art. 190 § 1–2, art. 190a § 1–4, art. 191 § 1 oraz art. 115 § 12 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Art. 275 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.
• Art. 23 i art. 24 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.