Nieobecność w sądzie z powodu choroby – jak ją usprawiedliwić?

Nie każda choroba automatycznie usprawiedliwia nieobecność na rozprawie. Dla sądu istotne jest nie tylko to, że dana osoba jest chora, ale przede wszystkim to, czy stan zdrowia rzeczywiście uniemożliwia jej stawienie się na wezwanie lub zawiadomienie sądu. Dlatego przepisy wprowadzają szczególny wymóg: przy chorobie potrzebne jest zaświadczenie lekarza sądowego.

W praktyce problem najczęściej dotyczy osób wezwanych jako świadkowie, stron postępowania, pełnomocników, obrońców, oskarżonych oraz innych uczestników sprawy. Jeżeli sąd uzna nieobecność za nieusprawiedliwioną, może przeprowadzić rozprawę bez udziału tej osoby albo zastosować sankcje przewidziane w procedurze.

Jak usprawiedliwić nieobecność w sądzie z powodu choroby?

Jeżeli przed terminem rozprawy wiesz, że z powodu choroby nie możesz stawić się w sądzie, złóż pisemne usprawiedliwienie jak najszybciej. Pismo powinno trafić do sądu przed rozprawą, aby sędzia mógł się z nim zapoznać przy podejmowaniu decyzji, czy rozprawę odroczyć, czy prowadzić ją mimo nieobecności.

W piśmie warto wskazać:

• sygnaturę akt sprawy,
• datę i godzinę rozprawy,
• swoje imię, nazwisko i rolę w sprawie, np. świadek, powód, pozwany, uczestnik, oskarżony, pełnomocnik,
• krótkie wyjaśnienie, że z powodu choroby nie możesz stawić się w sądzie,
• wniosek o usprawiedliwienie nieobecności, a jeżeli Twój udział jest potrzebny — także o odroczenie rozprawy lub wyznaczenie nowego terminu,
• informację, że załączasz zaświadczenie lekarza sądowego albo że niezwłocznie je dostarczysz, jeżeli w danej chwili nie było możliwe jego uzyskanie.

W nagłej sytuacji, np. hospitalizacji w dniu rozprawy, warto dodatkowo zadzwonić do sekretariatu wydziału i poinformować o przeszkodzie. Taki telefon nie zastępuje jednak pisemnego usprawiedliwienia ani wymaganego zaświadczenia. Po ustaniu nagłej przeszkody dokumenty trzeba dostarczyć bez zwłoki.

Czy L4 wystarczy do usprawiedliwienia nieobecności na rozprawie?

Co do zasady nie. Zwolnienie lekarskie, e-ZLA albo zwykłe zaświadczenie od lekarza rodzinnego może potwierdzać chorobę, ale nie zastępuje zaświadczenia lekarza sądowego, którego wymagają przepisy postępowania cywilnego i karnego. Takie dokumenty warto jednak zabrać do lekarza sądowego, ponieważ mogą pomóc mu ocenić stan zdrowia i dokumentację leczenia.

W sprawie cywilnej art. 214¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby stron, ich przedstawicieli ustawowych, pełnomocników, świadków i innych uczestników postępowania wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie sądu, wystawionego przez lekarza sądowego.

W orzecznictwie podkreśla się, że zaświadczenie niewystawione przez lekarza sądowego może nie dawać podstaw do uznania nieobecności za usprawiedliwioną. W postanowieniu z 19 czerwca 2008 r., sygn. akt V CZ 36/08, Sąd Najwyższy wskazał, że nie narusza art. 214 K.p.c. przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność pozwanego, który przedstawił zaświadczenie niewystawione przez lekarza sądowego.

Nieobecność świadka w sądzie z powodu choroby

Świadek wezwany do sądu ma obowiązek stawić się na rozprawie, chyba że istnieje ważna przeszkoda. Jeżeli przeszkodą jest choroba, świadek powinien jak najszybciej powiadomić sąd i przedstawić zaświadczenie lekarza sądowego. Samo przekazanie informacji telefonicznej albo przesłanie zwykłego L4 może zostać uznane za niewystarczające.

W sprawach cywilnych za nieusprawiedliwione niestawiennictwo sąd skaże świadka na grzywnę. Jeżeli świadek ponownie się nie stawi, sąd może nałożyć kolejną grzywnę i zarządzić przymusowe sprowadzenie. Gdy Kodeks postępowania cywilnego przewiduje grzywnę bez określenia jej wysokości, wynosi ona do 3000 zł.

Świadek ukarany grzywną nie jest całkowicie pozbawiony możliwości obrony. Zgodnie z art. 275 K.p.c. może usprawiedliwić niestawiennictwo w ciągu tygodnia od doręczenia postanowienia skazującego go na grzywnę albo na pierwszym posiedzeniu, na które zostanie następnie wezwany. Jeżeli usprawiedliwienie zostanie uznane, sąd uchyla grzywnę.

Choroba strony, pełnomocnika albo obrońcy

Jeżeli na rozprawę nie może przyjść strona, pełnomocnik albo obrońca, znaczenie mają okoliczności konkretnej sprawy. Sąd ocenia, czy obecność tej osoby była konieczna, czy strona mogła działać przez pełnomocnika, czy pełnomocnik mógł ustanowić zastępstwo oraz czy choroba rzeczywiście uniemożliwiała udział w posiedzeniu.

W sprawie cywilnej sąd może mimo nieobecności strony przeprowadzić rozprawę, przesłuchać świadków, pominąć możliwość osobistego złożenia wyjaśnień albo wydać rozstrzygnięcie na podstawie materiału znajdującego się w aktach. Jeżeli strona chce uniknąć takich skutków, powinna nie tylko usprawiedliwić nieobecność, lecz także jasno zawnioskować o odroczenie terminu i wyjaśnić, dlaczego jej osobisty udział jest potrzebny.

W postępowaniu karnym art. 117 § 2a Kodeksu postępowania karnego przewiduje analogiczny wymóg. Usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby oskarżonych, świadków, obrońców, pełnomocników i innych uczestników postępowania, których obecność była obowiązkowa albo którzy wnosili o dopuszczenie do czynności, wymaga zaświadczenia lekarza sądowego.

Gdzie znaleźć lekarza sądowego?

Wykaz lekarzy sądowych prowadzi prezes sądu okręgowego. W praktyce listy lekarzy sądowych są najczęściej publikowane na stronach internetowych sądów okręgowych, a także dostępne w budynkach sądów. Wykaz zawiera m.in. imię i nazwisko lekarza, numer telefonu, specjalizację oraz miejsce, dni i godziny przyjęć.

Właściwy jest lekarz sądowy objęty wykazem dla obszaru sądu okręgowego właściwego dla miejsca pobytu uczestnika postępowania, a niekoniecznie dla miejsca, w którym toczy się sprawa. Jeżeli więc osoba wezwana przebywa czasowo w innym mieście, powinna sprawdzić wykaz lekarzy sądowych dla sądu okręgowego obejmującego to miejsce pobytu.

Jeżeli stan zdrowia uniemożliwia osobiste stawienie się na badanie, lekarz sądowy może przeprowadzić badanie w miejscu pobytu tej osoby. Natomiast przy pobycie w szpitalu, hospicjum stacjonarnym albo innym zakładzie opieki zdrowotnej przeznaczonym dla osób wymagających całodobowych świadczeń zdrowotnych lekarz sądowy może wydać zaświadczenie na podstawie dokumentacji, bez osobistego badania, wskazując przyczynę odstąpienia od badania.

Jak uzyskać zaświadczenie lekarza sądowego?

Lekarz sądowy wystawia zaświadczenie po osobistym zbadaniu uczestnika postępowania i po zapoznaniu się z dostępną dokumentacją medyczną. Na wizytę należy zabrać wezwanie lub zawiadomienie z sądu, dokument tożsamości, zwolnienie lekarskie, wyniki badań, wypisy ze szpitala, zalecenia lekarskie i inne dokumenty potwierdzające stan zdrowia.

Zaświadczenie powinno potwierdzać niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie sądu z powodu choroby. Nie wystarczy samo ogólne stwierdzenie, że dana osoba jest chora. Dla sądu istotne jest, czy choroba uniemożliwia udział w konkretnym terminie czynności sądowej.

Co powinno zawierać pismo do sądu?

Pismo do sądu nie musi być rozbudowane, ale powinno być jasne i kompletne. Można zatytułować je: „Usprawiedliwienie niestawiennictwa i wniosek o odroczenie rozprawy”. W treści należy wskazać, że osoba wezwana nie może stawić się na rozprawie z powodu choroby, załączyć zaświadczenie lekarza sądowego i poprosić o uznanie nieobecności za usprawiedliwioną.

Jeżeli chodzi o stronę sprawy, warto dodać, dlaczego jej osobista obecność jest potrzebna, np. sąd miał ją przesłuchać, miała odnieść się do twierdzeń drugiej strony albo przedstawić stanowisko co do dowodów. Jeżeli chodzi o świadka, wystarczy wskazać gotowość stawienia się w innym terminie po ustaniu przeszkody zdrowotnej.

Co grozi za nieusprawiedliwioną nieobecność w sądzie?

Konsekwencje zależą od rodzaju postępowania i roli osoby wezwanej. W sprawie cywilnej świadkowi grozi grzywna, ponowne wezwanie, kolejna grzywna i przymusowe sprowadzenie. Strona może natomiast stracić realną możliwość przedstawienia swojego stanowiska na rozprawie, a sąd może przeprowadzić dowody i wydać rozstrzygnięcie mimo jej nieobecności.

W postępowaniu karnym na świadka, biegłego, tłumacza lub specjalistę, który bez należytego usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie, można nałożyć karę pieniężną do 3000 zł. Przepisy przewidują także zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie. Kara pieniężna powinna zostać uchylona, jeżeli osoba ukarana dostatecznie usprawiedliwi swoje niestawiennictwo.

Dlatego najbezpieczniej nie ograniczać się do samej informacji: „jestem na zwolnieniu lekarskim”. Trzeba zadbać o właściwy dokument, terminowe zawiadomienie sądu i jasny wniosek procesowy.

FAQ

Podsumowanie

Nieobecność w sądzie z powodu choroby trzeba potraktować formalnie. W większości przypadków kluczowe znaczenie ma zaświadczenie lekarza sądowego, a nie samo L4. Pismo do sądu powinno zostać złożone możliwie szybko, najlepiej przed rozprawą, wraz z wnioskiem o usprawiedliwienie nieobecności i — gdy jest to potrzebne — o odroczenie terminu.

Jeżeli sprawa jest pilna albo nie wiesz, czy Twoja obecność jest obowiązkowa, warto sprawdzić treść wezwania, rodzaj postępowania i skutki ewentualnego niestawiennictwa. Inaczej wygląda sytuacja świadka, inaczej strony procesu cywilnego, a jeszcze inaczej oskarżonego, obrońcy lub pełnomocnika w sprawie karnej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 214¹, art. 163, art. 274 i art. 275 - ISAP
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 117 § 2a oraz art. 285-286 - ISAP
3. Ustawa z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym, w szczególności art. 7-8, art. 11 i art. 12 - ISAP
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt V CZ 36/08.