Wezwanie na policję po zakupie nielegalnego oprogramowania

Wezwanie na Policję jako świadek – czy trzeba się stawić?

Tak. Jeżeli został Pan prawidłowo wezwany w charakterze świadka, co do zasady powinien się Pan stawić w oznaczonym terminie. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego świadek ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania. Jeżeli świadek bez należytego usprawiedliwienia nie stawi się na wezwanie, organ prowadzący postępowanie może nałożyć karę pieniężną, a w razie dalszego uchylania się zarządzić przymusowe doprowadzenie – art. 285 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Samo wezwanie w charakterze świadka nie oznacza jeszcze, że przedstawiono Panu zarzuty. Oznacza tylko tyle, że organ uznał, iż może Pan mieć informacje istotne dla postępowania. W praktyce jednak przy sprawach dotyczących obrotu nielegalnym oprogramowaniem trzeba zachować ostrożność, bo zakres pytań może dotyczyć również Pana zachowania zakupowego. Warto znać prawa świadka ogólnie, zanim dojdzie do przesłuchania.

Zakup nielegalnego oprogramowania – jakie przepisy mogą mieć znaczenie?

W takich sprawach najczęściej wchodzą w grę przepisy dotyczące paserstwa programu komputerowego. Zgodnie z art. 291 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, kto rzecz uzyskaną za pomocą czynu zabronionego nabywa, przyjmuje, pomaga do jej zbycia albo ukrycia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W wypadku mniejszej wagi stosuje się art. 291 § 2 Kodeksu karnego.

Jeżeli jednak nie ma dowodu, że nabywca wiedział o nielegalnym pochodzeniu, ale z okoliczności wynika, że powinien i mógł to przypuszczać, znaczenie ma art. 292 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność za tzw. nieumyślne paserstwo – grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Gdy chodzi o rzecz znacznej wartości, stosuje się art. 292 § 2 Kodeksu karnego.

W odniesieniu do programów komputerowych kluczowy jest art. 293 § 1 Kodeksu karnego, zgodnie z którym przepisy art. 291 i art. 292 stosuje się odpowiednio do programu komputerowego. Ten sam przepis pozwala również na orzeczenie przepadku programu komputerowego, nawet jeśli nie stanowi on własności sprawcy.

To oznacza, że nabywanie nielegalnego oprogramowania może zostać uznane za przestępstwo. Jeżeli chce Pan porównać tę sytuację z innym stanem faktycznym, pomocna może być publikacja o nieumyślnym paserstwie i obronie.

Kiedy kupujący może ponosić odpowiedzialność?

Nie każda okazyjna cena automatycznie oznacza odpowiedzialność karną. W sprawie trzeba ustalić konkretny stan faktyczny: gdzie kupiono licencję, jak wyglądała oferta, czy sprzedawca działał profesjonalnie, czy przekazał fakturę, klucz, nośnik, warunki licencji, czy oferta była rażąco nierynkowa i czy były inne sygnały ostrzegawcze.

W praktyce organ ocenia, czy przeciętny nabywca w danych okolicznościach powinien i mógł przypuszczać, że program pochodzi z nielegalnego źródła. Znaczenie mogą mieć np. skrajnie niska cena, brak dokumentów zakupu, sprzedaż z anonimowego konta, brak możliwości aktywacji zgodnej z warunkami producenta albo sprzedaż samych kluczy bez podstawy licencyjnej. Przy opisie podobnego problemu z licencją Microsoft przydatna może być analogiczna sytuacja zakupu.

Jeżeli więc kupujący działał w dobrej wierze i nie miał obiektywnych podstaw do podejrzeń, jego sytuacja jest inna niż osoby, która świadomie kupuje „super tani klucz” z oczywiście podejrzanego źródła. O odpowiedzialności nie rozstrzyga jedno zdanie, lecz cały zestaw okoliczności.

Jakie prawa ma świadek na przesłuchaniu?

Najważniejsze jest to, że świadek nie jest pozbawiony ochrony. Zgodnie z art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą w rozumieniu art. 115 § 11 Kodeksu karnego na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. To bardzo istotny przepis właśnie w sprawach, w których pytania mogą dotyczyć własnych zakupów lub sposobu korzystania z programu.

Świadek ma też prawo do zwrotu kosztów stawiennictwa, jeżeli spełni wymagania proceduralne i złoży stosowny wniosek w terminie przewidzianym przez przepisy. Co do samych zeznań, trzeba mówić prawdę – składanie fałszywych zeznań jest przestępstwem z art. 233 § 1 Kodeksu karnego. Z drugiej strony nie ma obowiązku zgadywania, dopowiadania braków ani formułowania przypuszczeń jako pewników.

Jeżeli pytanie jest nieprecyzyjne, można poprosić o jego doprecyzowanie: o datę, nazwę konta, numer transakcji, portal, rodzaj licencji albo konkretny okres. Jeżeli czegoś Pan rzeczywiście nie pamięta, wolno to powiedzieć. W podobnej sytuacji procesowej pomocne jest także omówienie, jak działa prawo odmowy odpowiedzi.

Jak odpowiadać na pytania Policji?

Najbezpieczniejsza zasada brzmi: odpowiadać zgodnie z prawdą, krótko i konkretnie, bez rozwijania wątków, o które nikt nie pyta. Nie należy koloryzować, usprawiedliwiać się na zapas ani tworzyć wersji „na pewno było tak”. Jeżeli pamięta Pan tylko część zdarzeń, należy to zaznaczyć.

W praktyce warto:

• zabrać wezwanie i dokument tożsamości;
• przed wizytą odszukać dokumenty zakupu: potwierdzenie przelewu, fakturę, e-mail, ofertę, dane sprzedawcy, treść ogłoszenia;
• sprawdzić, czy zakup dotyczył samego klucza, licencji elektronicznej, nośnika czy konta użytkownika;
• nie podpisywać protokołu bez wcześniejszego spokojnego przeczytania całości;
• żądać sprostowania, jeżeli protokół nie oddaje dokładnie Pana wypowiedzi.

Protokół przesłuchania ma duże znaczenie dowodowe. Jeżeli sformułowanie zapisane przez funkcjonariusza jest zbyt kategoryczne albo nieprecyzyjne, trzeba od razu wnosić o poprawkę przed podpisaniem dokumentu.

Czego nie robić po otrzymaniu wezwania?

Nie należy ignorować wezwania ani zakładać, że „jakoś to się przedawni” lub „to tylko formalność”. Błędem jest też kontaktowanie się ze sprzedawcą w sposób, który mógłby zostać odebrany jako uzgadnianie wersji wydarzeń albo usuwanie śladów transakcji. W skrajnych sytuacjach takie działania mogą być oceniane bardzo niekorzystnie procesowo.

Nie powinien Pan także usuwać wiadomości, historii zakupów, dokumentów płatności czy aktywacji programu. Jeżeli zakup był legalny albo przynajmniej wyglądał na legalny, to właśnie te materiały mogą działać na Pana korzyść.

Czy można od razu stać się podejrzanym?

Tak, taka zmiana jest możliwa, jeśli w toku czynności pojawią się podstawy do przedstawienia zarzutów konkretnej osobie. Zgodnie z art. 71 § 1 Kodeksu postępowania karnego za podejrzanego uważa się osobę, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego.

Właśnie dlatego znaczenie ma ostrożność procesowa. Jeżeli pytanie zmierzałoby do samooskarżenia, należy rozważyć skorzystanie z uprawnienia z art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Każda sprawa zależy jednak od konkretnego przebiegu przesłuchania i treści pytań.

Jak ocenić własne ryzyko przed przesłuchaniem?

Przed spotkaniem z Policją warto uczciwie odpowiedzieć sobie na kilka pytań:

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak te same przepisy mogą być oceniane różnie w zależności od okoliczności zakupu i przebiegu przesłuchania.

FAQ

Czy mogę nie pójść na Policję, jeśli jestem tylko świadkiem?

Co do zasady nie. Z art. 177 § 1 Kodeksu postępowania karnego wynika obowiązek stawiennictwa i złożenia zeznań, a art. 285 § 1 tej ustawy przewiduje karę pieniężną i możliwość przymusowego doprowadzenia za nieusprawiedliwione niestawiennictwo.

Czy świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie?

Tak, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo albo przestępstwo skarbowe. Podstawą jest art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Czy mogę powiedzieć, że nie pamiętam?

Tak, jeśli to prawda. Świadek ma mówić zgodnie z rzeczywistą pamięcią i wiedzą. Nie wolno natomiast udawać niepamięci ani podawać nieprawdziwych informacji, bo może to rodzić odpowiedzialność z art. 233 § 1 Kodeksu karnego.

Czy bardzo niska cena licencji automatycznie oznacza winę?

Nie automatycznie. To tylko jedna z okoliczności. Odpowiedzialność zależy od całego stanu faktycznego, w tym sposobu sprzedaży, dokumentów, opisu oferty, rodzaju licencji i innych sygnałów ostrzegawczych.

Czy przed podpisaniem protokołu mogę żądać poprawek?

Tak. Powinien Pan dokładnie przeczytać protokół i zgłosić każde sformułowanie, które nie oddaje wiernie Pana wypowiedzi. Nie warto podpisywać dokumentu „na szybko”.

Źródła

• ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 115 § 11, art. 233 § 1, art. 291, art. 292, art. 293;
• ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 71 § 1, art. 177 § 1, art. 183 § 1, art. 285 § 1;
• ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych – jako akt regulujący ochronę programów komputerowych i legalność korzystania z utworów.