Wypowiedzenie umowy zlecenia przy innym zakresie obowiązków

Umowa zlecenia a rzeczywisty zakres obowiązków

Umowa zlecenia nie jest umową o pracę. Zgodnie z art. 734 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Na podstawie art. 750 Kodeksu cywilnego przepisy o zleceniu stosuje się odpowiednio także do wielu umów o świadczenie usług, które w praktyce są nazywane umowami zlecenia.

Jeżeli umowa jest odpłatna, zastosowanie ma art. 735 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie, chyba że z umowy albo z okoliczności wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia.

Umowa zlecenia jest zwykle umową starannego działania, a nie umową rezultatu. Oznacza to, że zleceniobiorca ma wykonywać czynności z należytą starannością, o której mowa w art. 355 § 1 Kodeksu cywilnego, ale nie zawsze odpowiada za osiągnięcie konkretnego efektu. Zakres czynności powinien jednak wynikać z umowy, korespondencji, ogłoszenia, ustaleń rekrutacyjnych, regulaminu współpracy albo poleceń mieszczących się w uzgodnionym przedmiocie zlecenia.

Jeżeli w praktyce zleceniobiorca ma wykonywać pracę osobiście, odpłatnie, pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zatrudniającego, trzeba dodatkowo sprawdzić, czy nie występują cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 i art. 22 § 1¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Sama nazwa umowy nie przesądza wtedy o jej rzeczywistym charakterze.

Czy można wypowiedzieć umowę zlecenia zawartą na czas określony?

Tak. Art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że przyjmujący zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Dotyczy to również umowy zawartej na czas określony, np. na 3 miesiące. Jeżeli jednak zlecenie jest odpłatne, a wypowiedzenie nastąpi bez ważnego powodu, przyjmujący zlecenie odpowiada za szkodę wyrządzoną dającemu zlecenie.

Jeżeli umowa przewiduje okres wypowiedzenia, co do zasady należy go zachować. Nie można jednak z góry skutecznie zrzec się prawa wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów, ponieważ zakazuje tego art. 746 § 3 Kodeksu cywilnego. W praktyce oznacza to, że nawet przy umownym okresie wypowiedzenia szczególnie istotna przyczyna może uzasadniać rozwiązanie umowy szybciej, ale ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Więcej o skutkach i ryzykach związanych z takim oświadczeniem omawia także materiał dotyczący wypowiedzenia zlecenia.

Kiedy inny zakres obowiązków jest ważnym powodem?

Przepisy Kodeksu cywilnego nie zawierają zamkniętego katalogu ważnych powodów z art. 746 § 2 i § 3 Kodeksu cywilnego. W praktyce ważnym powodem może być okoliczność, która powoduje, że dalsze wykonywanie zlecenia byłoby nadmiernie utrudnione, sprzeczne z uzgodnieniami, ryzykowne albo nieracjonalne dla jednej ze stron.

Inny zakres obowiązków może być ważnym powodem zwłaszcza wtedy, gdy różnica jest istotna: przykładowo kandydat umawiał się na czynności specjalistyczne, a po rozpoczęciu współpracy ma pełnić funkcję menedżera, koordynować zespół, odpowiadać za wyniki innych osób lub ponosić szerszą odpowiedzialność niż wynikało z rozmów i dokumentów.

Samo subiektywne odczucie, że stanowisko jest trudne, może nie wystarczyć. Znaczenie mają dowody: ogłoszenie rekrutacyjne, wiadomości e-mail, opis stanowiska, notatki z ustaleń, regulamin, zakres czynności przekazany po podpisaniu umowy oraz treść samej umowy. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu wywodzi skutki prawne, co wynika z art. 6 Kodeksu cywilnego. W postępowaniu cywilnym strony powinny wskazywać dowody na poparcie swoich twierdzeń zgodnie z art. 232 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Forma wypowiedzenia umowy zlecenia

Jeżeli umowa zlecenia została zawarta na piśmie, elektronicznie albo w formie dokumentowej, jej wypowiedzenie powinno zachować co najmniej formę dokumentową, chyba że ustawa albo sama umowa wymaga formy surowszej. Wynika to z art. 77 § 2 Kodeksu cywilnego. Forma dokumentowa została zdefiniowana w art. 77² Kodeksu cywilnego i obejmuje złożenie oświadczenia w postaci dokumentu w sposób pozwalający ustalić osobę składającą oświadczenie.

Najbezpieczniej złożyć wypowiedzenie pisemnie: osobiście za potwierdzeniem odbioru, listem poleconym, przesyłką kurierską albo e-mailem, jeżeli komunikacja stron odbywała się w taki sposób i da się wykazać nadawcę oraz treść oświadczenia. W treści warto wskazać podstawę prawną, datę, umowę, przyczynę wypowiedzenia oraz termin, z którym umowa ma się zakończyć.

Zgodnie z art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie woli złożone innej osobie jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Jeżeli w umowie nie ma okresu wypowiedzenia i zleceniobiorca nie wskaże późniejszej daty, wypowiedzenie może wywołać skutek z chwilą doręczenia.

Wynagrodzenie po wypowiedzeniu i ryzyko odszkodowania

Wypowiedzenie umowy nie oznacza automatycznie utraty wynagrodzenia za czynności już wykonane. Jeżeli zlecenie było odpłatne, należy rozliczyć wykonaną część świadczenia zgodnie z umową, art. 735 § 1 Kodeksu cywilnego oraz ewentualnie przepisami o minimalnej stawce godzinowej, jeżeli mają zastosowanie do danego zlecenia. Szerzej ten problem omawia artykuł o tym, kiedy należy się wypłata zlecenia po zakończeniu współpracy.

Zleceniodawca może dochodzić odszkodowania, jeżeli twierdzi, że wypowiedzenie odpłatnego zlecenia nastąpiło bez ważnego powodu. Podstawą jest art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego. Nie wystarczy jednak samo niezadowolenie zleceniodawcy. Musiałby on wykazać istnienie szkody, jej wysokość oraz związek przyczynowy między wypowiedzeniem a szkodą. W praktyce ryzyko sporu jest większe, gdy nagłe odejście powoduje realne koszty, utratę kontraktu, konieczność pilnego zastępstwa albo niewykonanie zobowiązań wobec klienta.

Co zrobić przed złożeniem wypowiedzenia?

Najpierw warto zestawić treść umowy z tym, co było przedstawiane przed jej podpisaniem. Jeżeli zakres obowiązków nie został wpisany do umowy, szczególne znaczenie mogą mieć ogłoszenie o współpracy, korespondencja z rekrutacji, wiadomości od zleceniodawcy i dokumenty przekazane po rozpoczęciu wykonywania zlecenia.

Praktycznie najbezpieczniejsze są następujące kroki:

• poproś zleceniodawcę o pisemne doprecyzowanie zakresu obowiązków, odpowiedzialności i sposobu rozliczenia,
• wskaż, które obowiązki wykraczają poza ustalenia sprzed zawarcia umowy,
• zaproponuj zmianę zakresu zlecenia albo rozwiązanie umowy za porozumieniem stron,
• jeżeli porozumienie nie jest możliwe, złóż wypowiedzenie z opisem ważnego powodu,
• zachowaj dowód doręczenia wypowiedzenia oraz dokumentację wykonanych czynności.

Jeżeli problemem nie jest inny zakres obowiązków, lecz brak zadań po stronie zleceniodawcy, przydatny może być osobny materiał omawiający rozwiązanie zlecenia, gdy zleceniobiorca nie otrzymuje pracy.

Proponowana treść wypowiedzenia

Wypowiedzenie nie musi być długie, ale powinno być konkretne. Można użyć następującej konstrukcji:

Jeżeli chcesz rozwiązać umowę polubownie, najpierw można wysłać propozycję porozumienia stron. Porozumienie jest najbezpieczniejsze dowodowo, bo pozwala wprost ustalić datę zakończenia współpracy, rozliczenie wynagrodzenia, zwrot sprzętu, dostępów i dokumentów oraz ewentualne zrzeczenie się wzajemnych roszczeń w dopuszczalnym zakresie.

FAQ

Czy umowę zlecenia można wypowiedzieć po kilku dniach?

Tak. Art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego pozwala przyjmującemu zlecenie wypowiedzieć je w każdym czasie. Jeżeli zlecenie jest odpłatne, trzeba jednak ocenić, czy istnieje ważny powód, bo jego brak może rodzić odpowiedzialność za szkodę.

Czy umowa zlecenia na czas określony ma ustawowy okres wypowiedzenia?

Nie. Kodeks cywilny nie przewiduje stałego ustawowego okresu wypowiedzenia dla zlecenia zawartego na czas określony. Okres może wynikać z umowy. Jeżeli go nie ma, wypowiedzenie jest co do zasady skuteczne po doręczeniu zleceniodawcy zgodnie z art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy wystarczy napisać, że obowiązki są za trudne?

Najczęściej nie wystarczy samo ogólne stwierdzenie. Lepiej wskazać konkretne różnice między ustaleniami a rzeczywistymi obowiązkami, np. większą odpowiedzialność, zarządzanie zespołem, inne czynności albo wymagane kwalifikacje. Warto dołączyć lub zachować dowody tych różnic.

Czy zleceniodawca może pozwać zleceniobiorcę po wypowiedzeniu?

Może wystąpić z roszczeniem, ale musi wykazać podstawy odpowiedzialności. Przy odpłatnym zleceniu podstawą może być art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego, jednak zleceniodawca musi udowodnić szkodę, jej wysokość i związek z wypowiedzeniem.

Czy wypowiedzenie powinno być pisemne?

Dla bezpieczeństwa tak. Jeżeli umowę zawarto pisemnie, elektronicznie albo dokumentowo, art. 77 § 2 Kodeksu cywilnego wymaga co najmniej formy dokumentowej, chyba że umowa lub ustawa wymaga innej formy. Pisemne wypowiedzenie ułatwia wykazanie daty, treści i przyczyny wypowiedzenia.

Podsumowanie

Jeżeli po podpisaniu umowy zlecenia okazuje się, że zakres obowiązków jest istotnie inny niż przedstawiony przed zawarciem umowy, zleceniobiorca może rozważyć wypowiedzenie umowy z ważnego powodu. Podstawą jest art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego. Kluczowe jest jednak udokumentowanie różnicy między ustaleniami a rzeczywistymi wymaganiami zleceniodawcy.

Najbezpieczniejsza ścieżka to najpierw próba pisemnego doprecyzowania obowiązków albo rozwiązania umowy za porozumieniem stron. Jeżeli to się nie uda, wypowiedzenie powinno być konkretne, doręczone w sposób możliwy do wykazania i zawierać opis ważnego powodu. W innych stanach faktycznych, np. przy chorobie lub niezdolności do wykonywania czynności, znaczenie mogą mieć dodatkowe okoliczności, co omawia materiał o relacji zlecenie a L4.

Źródła

• Art. 61 § 1, art. 77 § 2, art. 77², art. 355 § 1, art. 734 § 1, art. 735 § 1, art. 746 § 2 i § 3 oraz art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 22 § 1 i art. 22 § 1¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
• Art. 232 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt I ACa 84/08.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2000 r., sygn. akt III CKN 531/98.