Pożyczka od rodziców dla syna i synowej

Zwolnienie pożyczki z PCC dla syna

Umowa pożyczki jest uregulowana w art. 720 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Jeżeli wartość pożyczki przekracza 1000 zł, art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego wymaga zachowania formy dokumentowej.

Co do zasady umowa pożyczki podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Wynika to z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zawarcia umowy pożyczki, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, a ciąży na biorącym pożyczkę – art. 4 pkt 7 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Dla pożyczek od rodziców dla dziecka kluczowe znaczenie ma art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Przepis ten zwalnia z PCC pożyczki pieniężne zawarte między osobami wskazanymi w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, czyli m.in. między rodzicami i dziećmi. Zwolnienie obejmuje pożyczkę bez limitu kwotowego, ale pożyczkobiorca musi spełnić warunki formalne.

Syn, który otrzymuje pożyczkę od rodziców, powinien:

• zawrzeć umowę pożyczki, najlepiej w formie pisemnej lub elektronicznej pozwalającej ustalić strony, kwotę, datę i warunki zwrotu,
• otrzymać pieniądze na swój rachunek płatniczy, rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym,
• złożyć deklarację PCC-3 w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy pożyczki,
• w deklaracji wykazać podstawę opodatkowania i zwolnienie, a podatek do zapłaty wskazać jako 0 zł,
• zachować potwierdzenie przelewu lub przekazu, ponieważ art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych uzależnia zwolnienie od udokumentowania przekazania pieniędzy.

Jeżeli pożyczka ma być zwolniona bez limitu, bezpiecznym rozwiązaniem jest zawarcie umowy wyłącznie między rodzicami jako pożyczkodawcami a synem jako pożyczkobiorcą oraz przelanie pieniędzy na rachunek syna. Sam fakt, że środki zostaną później wykorzystane na potrzeby rodziny albo wspólnego gospodarstwa domowego małżonków, nie powinien automatycznie czynić synowej stroną umowy, jeżeli z dokumentów jednoznacznie wynika, że pożyczkobiorcą jest tylko syn.

Pożyczka dla synowej od teściów

Synowa nie należy do osób wymienionych w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Oznacza to, że pożyczka udzielona synowej przez teściów nie korzysta z bezlimitowego zwolnienia z art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Synowa jest jednak zaliczana do I grupy podatkowej na podstawie art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Dlatego w jej przypadku może mieć zastosowanie zwolnienie z art. 9 pkt 10 lit. c ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Przepis ten zwalnia z PCC pożyczki zawarte między osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu na zasadach ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Od 1 lipca 2023 r. kwota wolna dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł. Wynika to z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli więc pożyczka od teściów dla synowej mieści się w tym limicie, może korzystać ze zwolnienia z PCC. Jeżeli przekracza limit, nadwyżka nie korzysta z tego zwolnienia i co do zasady podlega PCC według stawki 0,5%, określonej w art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

W praktyce należy też ustalić, czy pożyczkodawcą jest jeden teść, jedna teściowa, czy oboje rodzice męża. Przy dużych kwotach warto precyzyjnie wskazać w umowie, kto pożycza jaką część środków oraz kto jest pożyczkobiorcą. Ma to znaczenie dla oceny limitów i prawidłowego wypełnienia ewentualnych deklaracji.

Pożyczka dla syna i synowej razem – skutki podatkowe

Jeżeli rodzice męża zawrą jedną umowę pożyczki z synem i synową jako współpożyczkobiorcami, skutki podatkowe trzeba ocenić osobno dla każdego z nich. Syn może korzystać z bezlimitowego zwolnienia przewidzianego w art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, o ile spełni warunki tego przepisu. Synowa może korzystać tylko ze zwolnienia limitowanego dla I grupy podatkowej, wynikającego z art. 9 pkt 10 lit. c tej ustawy.

Jeżeli umowa nie określa udziałów pożyczkobiorców, urząd skarbowy może badać rzeczywistą treść czynności, cel pożyczki, sposób przekazania środków i zobowiązanie do zwrotu. Dlatego przy pożyczkach rodzinnych nie warto pozostawiać umowy w formie ogólnikowej. W dokumencie powinno być jasno wskazane, kto jest pożyczkobiorcą, jaka jest kwota pożyczki, w jaki sposób zostanie przekazana i w jakim terminie nastąpi zwrot.

Termin 14 dni i deklaracja PCC-3

Termin na złożenie PCC-3 wynosi 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, czyli najczęściej od dnia zawarcia umowy pożyczki. Wynika to z art. 10 ust. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Jeżeli umowa jest zawarta jednego dnia, a przelew następuje później, termin na zgłoszenie liczy się od zawarcia umowy, a nie od zaksięgowania przelewu.

Deklarację PCC-3 można złożyć elektronicznie lub papierowo do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Jeżeli pożyczkobiorca mieszka za granicą, ale pożyczka podlega polskiemu PCC, warto przed złożeniem deklaracji ustalić właściwość urzędu skarbowego według zasad właściwości organów podatkowych, ponieważ meldunek w Polsce nie zawsze oznacza miejsce zamieszkania dla celów podatkowych.

Jeżeli termin 14 dni został przekroczony, zwolnienie z art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych może zostać zakwestionowane. W takiej sytuacji należy rozważyć jak najszybsze złożenie zaległej deklaracji, zapłatę podatku, jeżeli jest należny, oraz ewentualne złożenie czynnego żalu na podstawie art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy. Czynny żal nie przywraca zwolnienia, ale może ograniczyć ryzyko odpowiedzialności karnej skarbowej, jeżeli zostanie złożony skutecznie i zanim organ poweźmie udokumentowaną wiadomość o naruszeniu.

Czy pożyczka podlega PCC, gdy syn i synowa mieszkają w Wielkiej Brytanii?

Polskie obywatelstwo i zameldowanie w Polsce nie przesądzają jeszcze o tym, że pożyczkobiorca ma miejsce zamieszkania w Polsce. Dla oceny miejsca zamieszkania osoby fizycznej pomocnicze znaczenie ma art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. W podatkach mogą mieć znaczenie także faktyczne centrum interesów życiowych i dokumenty potwierdzające pobyt za granicą.

Zakres terytorialny PCC określa art. 1 ust. 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Zgodnie z tym przepisem czynności cywilnoprawne podlegają PCC, jeżeli ich przedmiotem są rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jeżeli rzeczy znajdują się za granicą albo prawa majątkowe są wykonywane za granicą, PCC wystąpi wtedy, gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce i czynność została dokonana w Polsce.

W przypadku pożyczki pieniężnej istotne jest, gdzie znajdują się środki będące przedmiotem pożyczki. W praktyce podatkowej i orzecznictwie przyjmuje się, że dla pieniędzy zgromadzonych na rachunku bankowym znaczenie ma miejsce prowadzenia rachunku. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 listopada 2010 r., sygn. akt II FSK 1301/09, wskazał, że przy określaniu miejsca położenia pieniędzy znajdujących się na rachunku bankowym należy brać pod uwagę miejsce, w którym rachunek ten jest prowadzony, czyli siedzibę banku lub oddziału pożyczkodawcy.

Jeżeli więc rodzice mieszkający w Polsce przelewają środki z rachunku prowadzonego w polskim banku, pożyczka co do zasady podlega polskiemu PCC, nawet jeśli syn i synowa mieszkają na stałe w Wielkiej Brytanii. Wtedy należy analizować zwolnienia opisane wyżej. Jeżeli natomiast pieniądze znajdują się za granicą, pożyczkobiorcy mają rzeczywiste miejsce zamieszkania za granicą, a umowa zostaje zawarta poza Polską, może nie powstać obowiązek w polskim PCC. Taki wariant wymaga jednak ostrożnej oceny dokumentów, rachunków bankowych i miejsca zawarcia umowy.

Konsekwencje braku zgłoszenia pożyczki

Jeżeli pożyczka nie korzysta ze zwolnienia albo zwolnienie zostanie utracone, podstawowa stawka PCC od umowy pożyczki wynosi 0,5% podstawy opodatkowania. Wynika to z art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Podstawą opodatkowania jest kwota lub wartość pożyczki, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 7 tej ustawy.

Szczególnie dotkliwa może być sankcyjna stawka 20%. Zgodnie z art. 7 ust. 5 pkt 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych stawka 20% ma zastosowanie m.in. wtedy, gdy podatnik powołuje się przed organem podatkowym na fakt zawarcia umowy pożyczki, a należny podatek od tej czynności nie został zapłacony. Art. 7 ust. 5 pkt 2 tej ustawy przewiduje również sankcję w sytuacji powołania się na pożyczkę od najbliższej rodziny, jeżeli podatnik nie spełnił warunku udokumentowania otrzymania pieniędzy na rachunek lub przekazem pocztowym.

W małżeństwie trzeba też pamiętać o odpowiedzialności podatkowej. Zgodnie z art. 29 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność podatkowa podatnika obejmuje jego majątek odrębny oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Jeżeli więc podatnikiem PCC jest mąż jako pożyczkobiorca, zaległość podatkowa może być egzekwowana także z majątku wspólnego małżonków, o ile taki majątek istnieje.

FAQ

Podsumowanie

Najkorzystniejsze podatkowo rozwiązanie polega zwykle na tym, aby rodzice udzielili pożyczki wyłącznie swojemu synowi, a nie synowi i synowej łącznie. Wtedy – po spełnieniu warunków z art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych – pożyczka może być zwolniona z PCC bez względu na kwotę.

Jeżeli pożyczkobiorcą ma być także synowa, trzeba uwzględnić limit zwolnienia dla I grupy podatkowej. Od 1 lipca 2023 r. wynosi on 36 120 zł. Przy pożyczkach transgranicznych należy dodatkowo sprawdzić, gdzie znajdują się pieniądze, gdzie zawarto umowę i gdzie pożyczkobiorcy mają rzeczywiste miejsce zamieszkania.

Źródła

• Art. 720 § 1–2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 1 ust. 4, art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 4 pkt 7, art. 6 ust. 1 pkt 7, art. 7 ust. 1 pkt 4, art. 7 ust. 5, art. 9 pkt 10 lit. b–c oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.
• Art. 4a ust. 1, art. 9 ust. 1 pkt 1 oraz art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy.
• Art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 29 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.
• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 listopada 2010 r., sygn. akt II FSK 1301/09.