Wezwanie z firmy windykacyjnej po zmarłym – czy trzeba płacić dług?

Co oznacza wezwanie z firmy windykacyjnej po śmierci kredytobiorcy?

Pismo od firmy windykacyjnej jest przede wszystkim żądaniem zapłaty. Samo w sobie nie przesądza jeszcze, że roszczenie jest zasadne, nieprzedawnione ani że adresat pisma rzeczywiście odpowiada za dług. Firma windykacyjna powinna wykazać: istnienie umowy kredytu lub pożyczki, wysokość zadłużenia, datę wymagalności roszczenia, podstawę przejścia długu na spadkobierców oraz swoje uprawnienie do dochodzenia zapłaty, np. umowę cesji wierzytelności.

Jeżeli dług miał powstać wiele lat temu, a osoba zmarła kilkanaście lub kilkadziesiąt lat wcześniej, najważniejsze są dwie kwestie: czy adresat pisma jest spadkobiercą oraz czy roszczenie nie uległo przedawnieniu. W praktyce nie warto zaczynać od rozmów o spłacie, lecz od żądania dokumentów i dokładnego wyliczenia zadłużenia.

Czy kredyt wygasa po śmierci kredytobiorcy?

Kredyt nie wygasa automatycznie z chwilą śmierci kredytobiorcy. Zgodnie z art. 922 Kodeksu cywilnego prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą śmierci na spadkobierców, chyba że są ściśle związane z osobą zmarłego albo przechodzą na inne osoby niezależnie od dziedziczenia.

Do spadku mogą więc wejść niespłacone raty kredytu, odsetki, koszty oraz inne należności wynikające z umowy. Nie oznacza to jednak, że wierzyciel może dowolnie wskazać kwotę długu. Musi przedstawić podstawę naliczeń i wykazać, że roszczenie nadal może być dochodzone.

Odpowiedzialność spadkobierców za długi po zmarłym

Odpowiedzialność za długi spadkowe zależy od tego, czy dana osoba jest spadkobiercą oraz w jaki sposób spadek został przyjęty. Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca odpowiada zasadniczo tylko ze spadku. Po przyjęciu spadku odpowiedzialność może obejmować także majątek osobisty spadkobiercy, ale jej zakres zależy od sposobu przyjęcia spadku.

Aktualnie, jeżeli spadkobierca nie złoży oświadczenia w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku, przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to odpowiedzialność za długi spadkowe co do zasady tylko do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza. Trzeba jednak uważać na starsze sprawy: w przypadku spadków otwartych przed 18 października 2015 r. brak oświadczenia mógł prowadzić do prostego przyjęcia spadku, czyli odpowiedzialności bez tego ustawowego ograniczenia, z wyjątkiem szczególnych kategorii spadkobierców chronionych przez przepisy.

Jeżeli spadkobierców jest kilku, do działu spadku odpowiadają oni solidarnie za długi spadkowe. Po dziale spadku odpowiadają stosownie do wielkości udziałów. Wynika to z art. 1034 Kodeksu cywilnego. W praktyce wierzyciel może więc kierować żądanie do jednego spadkobiercy, ale ten może później rozliczać się z pozostałymi spadkobiercami według zasad prawa spadkowego.

Co zrobić po otrzymaniu pisma z firmy windykacyjnej?

Najbezpieczniej odpowiedzieć pisemnie i zażądać dokumentów. W piśmie można wskazać, że nie uznaje się długu, nie potwierdza jego wysokości i prosi o przedstawienie pełnej podstawy roszczenia. W szczególności warto zażądać kopii umowy kredytu lub pożyczki, historii spłat, wypowiedzenia umowy, wyliczenia kapitału, odsetek i kosztów, dokumentu cesji oraz informacji, czy w sprawie był wydany nakaz zapłaty, wyrok, bankowy tytuł egzekucyjny albo inny tytuł wykonawczy.

Nie należy telefonicznie deklarować spłaty, prosić o rozłożenie długu na raty ani wpłacać symbolicznej kwoty tylko po to, aby zyskać czas. Takie zachowania mogą zostać potraktowane jako uznanie długu albo argument przeciwko dłużnikowi w późniejszym sporze. Jeżeli roszczenie jest stare, najpierw trzeba sprawdzić przedawnienie.

W przypadku wierzytelności po banku trzeba też pamiętać o tajemnicy bankowej. Bank albo następca prawny banku może wymagać dokumentu potwierdzającego dziedziczenie, np. prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia. Sama kopia aktu zgonu zwykle nie wystarczy do uzyskania pełnych informacji o zobowiązaniach zmarłego.

Przedawnienie długu po zmarłym kredytobiorcy

W sprawach kredytów i pożyczek bardzo często kluczowe jest przedawnienie. Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczenia o świadczenia okresowe przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat. Dotyczy to zwykle roszczeń banku albo firmy windykacyjnej dochodzonych wobec konsumenta. Termin liczy się od dnia wymagalności roszczenia, czyli od dnia, w którym dana rata albo całe zadłużenie po wypowiedzeniu umowy powinno zostać zapłacone.

Jeżeli kredyt został zaciągnięty w 2002 r., kredytobiorca zmarł w 2005 r., a firma windykacyjna nabyła wierzytelność w 2006 r., żądanie zapłaty wysłane po wielu latach może być przedawnione. Nie można jednak przesądzić tego bez dokumentów, bo bieg przedawnienia mógł zostać przerwany np. przez pozew, wniosek egzekucyjny, wszczęcie mediacji albo uznanie roszczenia przez dłużnika. Sama cesja wierzytelności na firmę windykacyjną nie powoduje rozpoczęcia terminu przedawnienia od nowa.

Od 9 lipca 2018 r. przepisy silniej chronią konsumentów: po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Sąd powinien uwzględniać przedawnienie roszczeń przeciwko konsumentowi z urzędu, choć w praktyce nadal warto aktywnie bronić się w sprawie, odebrać korespondencję sądową i wskazać przedawnienie w sprzeciwie albo odpowiedzi na pozew.

Jeżeli wierzyciel ma już prawomocny wyrok, nakaz zapłaty albo ugodę sądową, trzeba badać inne terminy. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się co do zasady z upływem 6 lat, a roszczenia okresowe należne w przyszłości z upływem 3 lat. Dlatego w odpowiedzi do firmy windykacyjnej warto zażądać także informacji, czy istnieje tytuł wykonawczy i kiedy ewentualnie prowadzono egzekucję.

Odrzucenie spadku albo uchylenie się od skutków przyjęcia spadku

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Jeżeli termin już minął, nie można po prostu złożyć spóźnionego oświadczenia u notariusza. W wyjątkowych sytuacjach można natomiast rozważyć uchylenie się od skutków prawnych przyjęcia spadku albo niezłożenia oświadczenia w terminie, jeżeli spadkobierca działał pod wpływem błędu lub groźby.

Podstawą jest art. 1019 Kodeksu cywilnego. Błąd musi być istotny i dotyczyć treści czynności prawnej, np. rzeczywistego stanu majątku spadkowego. Nie wystarczy samo twierdzenie, że spadkobierca nie wiedział o długu. Trzeba wykazać, że mimo zachowania należytej staranności nie mógł ustalić istotnych informacji o zobowiązaniach zmarłego. Oświadczenie wymaga zatwierdzenia przez sąd, a uprawnienie wygasa z upływem roku od wykrycia błędu.

W starszych sprawach, takich jak śmierć spadkodawcy w 2005 r., ta ścieżka bywa trudna, ale nie należy jej całkowicie wykluczać bez analizy dokumentów. Sąd będzie badał, kiedy spadkobierca faktycznie dowiedział się o długu, jakie działania podejmował wcześniej i czy jego niewiedza była usprawiedliwiona.

Ubezpieczenie kredytu i cesja z polisy

Przy kredytach, zwłaszcza hipotecznych albo większych kredytach konsumenckich, warto sprawdzić, czy kredytobiorca miał polisę na życie, ubezpieczenie spłaty kredytu albo inne zabezpieczenie. Jeżeli istniała cesja praw z polisy na bank, ubezpieczyciel mógł spłacić całość lub część zobowiązania. Firma windykacyjna powinna wtedy wykazać, jaka część długu pozostała po rozliczeniu ubezpieczenia.

Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość albo kredyt związany z mieszkaniem, znaczenie mogą mieć dodatkowe warunki programów kredytowych, zabezpieczenia hipoteczne i rozliczenia między spadkobiercami. Przy takich sprawach pomocna może być także analiza zagadnienia Bezpieczny Kredyt 2% a odziedziczone, jeżeli problem dotyczy skutków dziedziczenia mieszkania dla zobowiązań kredytowych.

Jak napisać odpowiedź do firmy windykacyjnej?

W odpowiedzi można wskazać, że pismo nie zawiera wystarczających dokumentów do oceny zasadności roszczenia. Warto zażądać pełnej dokumentacji i jednocześnie zastrzec, że korespondencja nie stanowi uznania długu ani zrzeczenia się zarzutu przedawnienia. Jeżeli z posiadanych informacji wynika, że roszczenie jest przedawnione, można wprost podnieść przedawnienie i odmówić zapłaty.

Dobrze jest zachować kopię pisma i potwierdzenie nadania. Jeżeli firma windykacyjna kieruje kolejne wezwania, straszy egzekucją bez tytułu wykonawczego albo żąda spłaty bez dokumentów, nie należy działać pod presją. Egzekucję może prowadzić dopiero komornik na podstawie tytułu wykonawczego, a nie sama firma windykacyjna.

FAQ

Czy muszę zapłacić dług po zmarłym tylko dlatego, że dostałem wezwanie?

Nie. Wezwanie do zapłaty nie przesądza odpowiedzialności. Najpierw trzeba ustalić, czy jesteś spadkobiercą, czy dług rzeczywiście istnieje, czy firma windykacyjna ma prawo go dochodzić i czy roszczenie nie jest przedawnione.

Czy dług zmarłego przechodzi na dzieci?

Tak, jeżeli dzieci dziedziczą po zmarłym, do spadku mogą wejść także długi. Zakres odpowiedzialności zależy jednak od sposobu przyjęcia spadku oraz od tego, kiedy spadek został otwarty.

Czy firma windykacyjna może żądać zapłaty przedawnionego długu?

Wobec konsumenta po upływie terminu przedawnienia nie można skutecznie domagać się zaspokojenia roszczenia, z zastrzeżeniem wyjątkowych sytuacji ocenianych przez sąd. W praktyce warto pisemnie podnieść przedawnienie i nie podpisywać ugody bez analizy sprawy.

Czy sprzedaż długu firmie windykacyjnej przerywa przedawnienie?

Nie. Sama cesja wierzytelności nie przerywa przedawnienia i nie powoduje, że termin biegnie od początku. Znaczenie mogą mieć natomiast wcześniejsze czynności sądowe, egzekucyjne, mediacyjne albo uznanie długu.

Czy mogę odrzucić spadek po latach, gdy dopiero teraz ujawnił się dług?

Zwykłe odrzucenie spadku po upływie 6 miesięcy nie jest możliwe. Można rozważyć uchylenie się od skutków przyjęcia spadku albo niezłożenia oświadczenia, ale tylko przy spełnieniu warunków z art. 1019 Kodeksu cywilnego i po zatwierdzeniu przez sąd.

Czy rodzeństwo odpowiada za długi zmarłego brata lub siostry?

Rodzeństwo nie odpowiada za cudze długi tylko z powodu pokrewieństwa. Odpowiedzialność może powstać wtedy, gdy rodzeństwo dziedziczy po zmarłym, poręczyło zobowiązanie albo samo było stroną umowy.

Podsumowanie

Wezwanie z firmy windykacyjnej do zapłaty długu po zmarłym wymaga spokojnej analizy, a nie natychmiastowej zapłaty. Kredyt może wejść do spadku, ale wierzyciel musi wykazać podstawę i wysokość roszczenia. Trzeba sprawdzić sposób przyjęcia spadku, datę śmierci spadkodawcy, dokumenty dotyczące kredytu, ewentualną cesję, ubezpieczenie oraz przedawnienie.

Jeżeli sprawa dotyczy starego kredytu, zwłaszcza sprzed kilkunastu lat, bardzo możliwe, że roszczenie jest przedawnione. Nie należy jednak opierać się wyłącznie na dacie umowy. Kluczowe są daty wymagalności, ewentualne postępowania sądowe, egzekucyjne i czynności, które mogły przerwać bieg przedawnienia.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 117, art. 117¹, art. 118, art. 123, art. 125, art. 922, art. 1015, art. 1019, art. 1030, art. 1031 i art. 1034 - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.

2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, w szczególności art. 104 i art. 105 dotyczące tajemnicy bankowej - Dz.U. 1997 nr 140 poz. 939.

3. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. 2018 poz. 1104.