Zeznania w sprawie o alimenty partnera

Czy partnerka musi zeznawać w sprawie o alimenty?

Sprawa o alimenty jest sprawą cywilną, rozpoznawaną według zasad Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli sąd wezwał partnerkę jako świadka, powinna potraktować wezwanie poważnie: stawić się w oznaczonym miejscu i czasie albo niezwłocznie usprawiedliwić niestawiennictwo, jeżeli istnieje realna przeszkoda.

W postępowaniu cywilnym punktem wyjścia jest zasada z art. 261 § 1 K.p.c.: nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, poza osobami wyraźnie wskazanymi w tym przepisie. Od tej zasady trzeba odróżnić analogiczne prawa w postępowaniu karnym, gdzie zakres uprawnień osób bliskich jest uregulowany inaczej.

Jeżeli zatem chodzi o obecną partnerkę osoby pozwanej w sprawie alimentacyjnej, to sam fakt pozostawania w wieloletnim związku, wspólnego zamieszkiwania czy wychowywania wspólnych dzieci nie daje jej prawa do całkowitej odmowy zeznań. Sąd może uznać jej zeznania za istotne, zwłaszcza gdy dotyczą sytuacji rodzinnej, kosztów utrzymania, rzeczywistych możliwości finansowych lub sposobu funkcjonowania gospodarstwa domowego strony.

Kto może odmówić zeznań w sprawie cywilnej?

Zgodnie z art. 261 § 1 K.p.c. prawo odmowy zeznań przysługuje tylko określonym osobom bliskim strony. Są to:

• małżonek strony,
• wstępni strony, czyli rodzice, dziadkowie i dalsi przodkowie,
• zstępni strony, czyli dzieci, wnuki i dalsi potomkowie,
• rodzeństwo strony,
• powinowaci w tej samej linii lub stopniu,
• osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.

Prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa albo po rozwiązaniu stosunku przysposobienia. Nie jest natomiast dopuszczalne w sprawach o prawa stanu, z wyjątkiem spraw o rozwód. Sprawa o alimenty nie jest typową sprawą o prawa stanu, dlatego małżonek strony mógłby co do zasady skorzystać z prawa odmowy zeznań. Partnerka niebędąca małżonkiem takiego uprawnienia nie ma.

W praktyce oznacza to, że partnerka wezwana na rozprawę alimentacyjną powinna się stawić, a przed sądem odpowiadać zgodnie z prawdą na pytania dotyczące okoliczności, które zna. Nie ma obowiązku domyślać się faktów, oceniać cudzych intencji ani składać zeznań o sprawach, o których nie ma wiedzy.

Odmowa odpowiedzi na konkretne pytanie

Inną instytucją jest prawo odmowy odpowiedzi na konkretne pytanie. Nawet świadek, który nie może odmówić składania zeznań w całości, może odmówić odpowiedzi na pytanie, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 261 § 2 K.p.c.

Świadek może odmówić odpowiedzi, gdy zeznanie mogłoby narazić jego lub osoby wymienione w art. 261 § 1 K.p.c. na odpowiedzialność karną, hańbę albo dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową. Odmowa jest też możliwa, gdy odpowiedź wiązałaby się z naruszeniem istotnej tajemnicy zawodowej. Duchowny może odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na spowiedzi.

Nie wystarczy jednak sam dyskomfort, stres, konflikt rodzinny lub obawa przed nieprzyjemną oceną jednej ze stron. Odmowa odpowiedzi powinna odnosić się do konkretnego pytania i do realnego ryzyka wskazanego w przepisie. Szerzej podobny problem omawia artykuł o tym, kiedy dopuszczalna jest odmowa odpowiedzi na konkretne pytania.

Jak świadek powinien przygotować się do rozprawy?

Osoba wezwana jako świadek powinna zabrać dokument tożsamości, sprawdzić dokładnie termin i miejsce posiedzenia oraz przyjść odpowiednio wcześniej. Jeżeli z powodu choroby, niepełnosprawności albo innej niedającej się usunąć przeszkody świadek nie może się stawić, powinien niezwłocznie poinformować sąd i przedstawić dowody usprawiedliwiające niestawiennictwo.

Kodeks postępowania cywilnego przewiduje, że świadka, który nie może stawić się z powodu choroby, niepełnosprawności lub innej niedającej się usunąć przeszkody, przesłuchuje się w miejscu jego pobytu. Możliwe jest także przesłuchanie poza salą sądową w ramach posiedzenia zdalnego, jeżeli sąd tak przeprowadza dowód; strona może sprzeciwić się takiemu trybowi w terminie 7 dni od uzyskania informacji o zamiarze przeprowadzenia dowodu w ten sposób.

Świadek powinien odpowiadać spokojnie i konkretnie. Jeżeli czegoś nie pamięta albo nie wie, powinien to powiedzieć. Przed przesłuchaniem sąd uprzedza świadka o prawie odmowy zeznań oraz o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań.

Konsekwencje niestawiennictwa lub odmowy zeznań

Nieusprawiedliwione niestawiennictwo świadka nie jest obojętne procesowo. Zgodnie z art. 274 § 1 K.p.c. za nieusprawiedliwione niestawiennictwo sąd skaże świadka na grzywnę, po czym wezwie go ponownie, a przy ponownym niestawiennictwie może nałożyć kolejną grzywnę i zarządzić przymusowe sprowadzenie. Szerzej o tej sankcji i przesłankach jej zastosowania piszemy w materiale o przymusowym doprowadzeniu świadka do sądu.

Jeżeli Kodeks postępowania cywilnego przewiduje grzywnę bez określenia jej wysokości, na podstawie art. 163 § 1 K.p.c. wymierza się ją w kwocie do 3000 zł. Świadek ma jednak możliwość usprawiedliwienia niestawiennictwa: zgodnie z art. 275 K.p.c. może to zrobić w ciągu tygodnia od doręczenia postanowienia o grzywnie albo na pierwszym posiedzeniu, na które zostanie wezwany. Gdy usprawiedliwienie zostanie uznane, sąd zwolni świadka od grzywny i przymusowego sprowadzenia.

W razie nieuzasadnionej odmowy zeznań lub przyrzeczenia sąd, po wysłuchaniu obecnych stron co do zasadności odmowy, skaże świadka na grzywnę. Niezależnie od grzywny sąd może nakazać aresztowanie świadka na czas nieprzekraczający tygodnia. Praktyczne omówienie podobnych sytuacji znajduje się w artykule o tym, jakie mogą być konsekwencje uchylania się od obowiązków świadka.

Osobną kwestią jest odpowiedzialność za fałszywe zeznania. Jeżeli świadek, po prawidłowym pouczeniu albo po odebraniu przyrzeczenia, świadomie zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, może odpowiadać na podstawie art. 233 Kodeksu karnego. Dlatego w praktyce bezpieczniejsze jest uczciwe wskazanie, że świadek czegoś nie wie lub nie pamięta, niż składanie zeznań pod oczekiwania jednej ze stron.

Czy zeznania partnerki mogą mieć znaczenie w sprawie o alimenty?

Tak, mogą mieć znaczenie, ale zależy to od tego, czego konkretnie dotyczy sprawa. W sprawie o alimenty sąd bada m.in. usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego. Partnerka pozwanego może mieć wiedzę o kosztach utrzymania gospodarstwa domowego, wspólnych dzieciach, aktualnej sytuacji życiowej, faktycznych wydatkach albo poziomie życia strony.

Nie oznacza to jednak, że świadek ma obowiązek przedstawiać prywatne oceny, domysły lub informacje wykraczające poza jego wiedzę. Świadek zeznaje o faktach, które zna z własnych obserwacji, dokumentów lub bezpośrednich rozmów, a ostatecznej oceny dowodów dokonuje sąd.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 163, art. 261, art. 263, art. 263[1], art. 266, art. 274, art. 275, art. 276 i art. 277: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, w szczególności art. 233: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.