Kiedy najlepiej przejść na emeryturę, aby nie stracić ostatniej pensji?

Przejście na emeryturę warto zaplanować z wyprzedzeniem, ale nie należy opierać decyzji wyłącznie na popularnej zasadzie: „byle nie w czerwcu”. Ta zasada miała historyczne uzasadnienie, jednak obecne przepisy inaczej traktują emerytury ustalane w czerwcu. Nadal jednak miesiąc złożenia wniosku może mieć znaczenie, bo ZUS stosuje roczną i kwartalną waloryzację składek, a dodatkowo uwzględnia tablice średniego dalszego trwania życia.

W opisanej sytuacji najważniejsze są trzy pytania: od którego miesiąca ma być wypłacana emerytura, kiedy zakończy się stosunek pracy oraz czy uczelnia dopuszcza rozwiązanie umowy w planowanym terminie. Sama decyzja o emeryturze powinna uwzględniać moment nabycia prawa do emerytury, ale także skutki dalszego zatrudnienia u tego samego pracodawcy.

Od czego zależy wysokość emerytury z ZUS?

Emerytura obliczana na nowych zasadach jest ustalana zasadniczo przez podzielenie podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia. Podstawę stanowią zwaloryzowane składki emerytalne zapisane na koncie ubezpieczonego, zwaloryzowany kapitał początkowy oraz środki zewidencjonowane na subkoncie, jeżeli dana osoba je posiada.

W praktyce oznacza to, że każdy dodatkowy miesiąc pracy może działać na korzyść przyszłego emeryta z dwóch powodów. Po pierwsze, na koncie pojawiają się kolejne składki. Po drugie, im później ustalana jest emerytura, tym zwykle niższe jest średnie dalsze trwanie życia przyjmowane do obliczeń, a to może podwyższyć miesięczne świadczenie.

Nie oznacza to jednak, że zawsze warto pracować jak najdłużej. Trzeba porównać przewidywaną podwyżkę świadczenia z utraconymi wypłatami emerytury za miesiące, w których świadczenie nie było jeszcze pobierane. Dlatego przed złożeniem wniosku warto pobrać z ZUS informację o stanie konta, sprawdzić prognozę emerytury i rozważyć symulację dla kilku miesięcy.

Waloryzacja składek i wybór miesiąca przejścia na emeryturę

Waloryzacja składek polega na pomnożeniu składek zapisanych na koncie ubezpieczonego przez wskaźniki waloryzacji. Roczna waloryzacja składek jest przeprowadzana od 1 czerwca każdego roku. Obejmuje składki zewidencjonowane na koncie na dzień 31 stycznia roku, za który przeprowadzana jest waloryzacja, powiększone o wcześniejsze waloryzacje. Wskaźnik nie może obniżyć stanu konta.

Przy ustalaniu wysokości emerytury znaczenie ma także waloryzacja kwartalna. Zgodnie z art. 25a ustawy emerytalnej, gdy emerytura jest ustalana w pierwszym kwartale, ostatnia kwartalna waloryzacja obejmuje trzeci kwartał poprzedniego roku; w drugim kwartale – czwarty kwartał poprzedniego roku; w trzecim kwartale – pierwszy kwartał danego roku; a w czwartym kwartale – drugi kwartał danego roku.

Dlatego w wielu przypadkach korzystne bywa złożenie wniosku po rocznej waloryzacji, czyli w lipcu albo sierpniu. Nie jest to jednak uniwersalna reguła. Wynik zależy od indywidualnego konta ubezpieczonego, wysokości składek, wieku, tablic dalszego trwania życia i tego, czy osoba będzie dalej pracować.

Czy nadal nie warto przechodzić na emeryturę w czerwcu?

Stare ostrzeżenie przed czerwcem wymaga aktualizacji. Przez lata czerwiec mógł być szczególnie niekorzystny, bo sposób łączenia rocznej i kwartalnej waloryzacji powodował niższą podstawę obliczenia emerytury niż w sąsiednich miesiącach. Obecnie art. 25a ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi, że przy ustalaniu wysokości emerytury w czerwcu waloryzacji składek dokonuje się tak jak przy ustalaniu emerytury w maju, jeżeli jest to korzystniejsze dla ubezpieczonego. Przepis ten stosuje się także do osoby, która wiek emerytalny osiągnęła po 31 maja danego roku.

Wniosek praktyczny jest taki: nie trzeba już automatycznie wykluczać czerwca, ale nadal warto porównać czerwiec, lipiec i sierpień. Czasem korzystniejszy może być lipiec lub sierpień, ponieważ w trzecim kwartale stosuje się inną ostatnią waloryzację kwartalną, a dodatkowo dochodzą kolejne składki i zmienia się wiek przyjęty do obliczeń.

Kiedy złożyć wniosek o emeryturę?

Wniosek o emeryturę składa się do ZUS. Można to zrobić osobiście, przez pełnomocnika, pocztą, za pośrednictwem polskiego urzędu konsularnego albo elektronicznie przez PUE/e-ZUS. ZUS wskazuje, że dokumenty można złożyć nie wcześniej niż 30 dni przed spełnieniem warunków do przyznania świadczenia albo przed zamierzonym terminem przejścia na emeryturę. Zbyt wczesny wniosek może zakończyć się decyzją odmowną.

Co do zasady świadczenie wypłaca się od dnia powstania prawa do świadczenia, ale nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Jeżeli więc osoba chce pobierać emeryturę od sierpnia, wniosek powinien zostać złożony najpóźniej w sierpniu, a najlepiej z odpowiednim wyprzedzeniem, z uwzględnieniem zasady 30 dni.

W praktyce bezpieczny plan polega na tym, aby wcześniej skompletować dokumenty, sprawdzić dane na koncie ZUS, uzgodnić z pracodawcą termin zakończenia zatrudnienia, a następnie złożyć wniosek i dostarczyć świadectwo pracy lub inny dokument potwierdzający rozwiązanie stosunku pracy. Dopiero wtedy można liczyć na faktyczną wypłatę, jeżeli wcześniej istniało zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy.

Rozwiązanie umowy o pracę a wypłata emerytury

Osoba zatrudniona może nabyć prawo do emerytury, ale wypłata świadczenia będzie zawieszona, jeżeli nadal kontynuuje zatrudnienie u pracodawcy, na rzecz którego pracowała bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury. Wynika to z art. 103a ustawy emerytalnej. Aby ZUS podjął wypłatę emerytury, trzeba rozwiązać stosunek pracy i przedłożyć dokument potwierdzający jego ustanie, najczęściej świadectwo pracy.

Nie ma ogólnej zasady, że świadectwo pracy trzeba odebrać dopiero po 20. dniu miesiąca. Takie wskazanie może wynikać z praktyki kadrowo-płacowej konkretnego pracodawcy, ale nie jest ustawowym warunkiem przyznania emerytury. Dla ZUS istotne jest przede wszystkim to, czy stosunek pracy został rozwiązany i czy zostało to udokumentowane. Właśnie od tego może zależeć pierwsza wypłata po decyzji.

Wynagrodzenie za ostatni miesiąc pracy przysługuje za pracę wykonaną zgodnie z umową i przepisami prawa pracy. Samo złożenie wniosku o emeryturę nie pozbawia pracownika pensji. Aby nie stracić części wynagrodzenia, trzeba natomiast uważać na datę rozwiązania umowy. Jeżeli umowa zakończy się w trakcie miesiąca, wynagrodzenie będzie należne tylko za przepracowaną część miesiąca, chyba że strony ustalą inaczej w granicach prawa.

Nauczyciel akademicki i koniec semestru

Przy nauczycielach akademickich trzeba uwzględnić nie tylko ogólne przepisy Kodeksu pracy, ale także ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zgodnie z art. 123 ust. 3 tej ustawy rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem następuje z końcem semestru, z zachowaniem okresu wypowiedzenia. To oznacza, że zwykłe wypowiedzenie nie zawsze pozwoli zakończyć pracę dokładnie w miesiącu wybranym przez pracownika.

Okres wypowiedzenia umowy o pracę na czas określony albo nieokreślony zależy od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy. Wynosi 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy; 1 miesiąc, jeżeli był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy; oraz 3 miesiące, jeżeli był zatrudniony co najmniej 3 lata. Okres wypowiedzenia obejmujący miesiąc albo jego wielokrotność kończy się w ostatnim dniu miesiąca.

W przypadku uczelni praktyczne znaczenie ma także regulamin pracy, statut, organizacja roku akademickiego i zarządzenia dotyczące semestrów. Jeżeli planowany termin nie pokrywa się z końcem semestru, rozwiązaniem może być porozumienie stron. Przy decyzji o rozwiązaniu umowy warto też ustalić, czy po krótkiej przerwie będzie możliwa praca po przejściu na emeryturę, ponieważ po rozwiązaniu dotychczasowego stosunku pracy można zasadniczo ponownie podjąć zatrudnienie, a skutki dla świadczenia zależą od wieku i wysokości przychodów.

Jak praktycznie zaplanować przejście na emeryturę od sierpnia?

Jeżeli celem jest pobieranie emerytury od sierpnia, warto rozważyć następujący plan. Najpierw należy sprawdzić w ZUS dane zapisane na koncie, kapitał początkowy i subkonto. Następnie trzeba ustalić z działem kadr możliwą datę rozwiązania stosunku pracy, zwłaszcza jeżeli chodzi o nauczyciela akademickiego i koniec semestru. Dopiero potem warto dobrać miesiąc złożenia wniosku.

Jeżeli stosunek pracy ma zakończyć się z końcem lipca, wniosek o emeryturę można złożyć w lipcu albo w sierpniu, z uwzględnieniem zasady, że dokumenty składa się nie wcześniej niż 30 dni przed planowanym terminem przejścia na emeryturę. Po ustaniu zatrudnienia należy niezwłocznie dostarczyć do ZUS świadectwo pracy. Taki wariant pozwala zwykle zachować wynagrodzenie za lipiec i uruchomić wypłatę emerytury za sierpień, o ile wszystkie warunki są spełnione.

Jeżeli umowa rozwiąże się dopiero z końcem sierpnia, emerytura może zostać przyznana, ale jej wypłata może być zawieszona do czasu ustania zatrudnienia u dotychczasowego pracodawcy. Wtedy trzeba liczyć się z inną datą faktycznej wypłaty. Dlatego kluczowe jest nie samo złożenie wniosku, lecz zsynchronizowanie wniosku, świadectwa pracy i daty zakończenia zatrudnienia.

Najczęstsze pytania

Czy w czerwcu nadal nie wolno składać wniosku o emeryturę?

Nie ma takiego zakazu. Obecnie przepisy chronią osoby przechodzące na emeryturę w czerwcu, jeżeli korzystniejsze jest obliczenie świadczenia tak jak dla maja. Mimo to warto porównać czerwiec z lipcem i sierpniem, bo konkretna kwota zależy od indywidualnego konta w ZUS.

Czy można złożyć wniosek o emeryturę, będąc jeszcze zatrudnionym?

Tak, można złożyć wniosek, ale jeżeli osoba kontynuuje zatrudnienie u pracodawcy, u którego pracowała bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury, ZUS zawiesi wypłatę świadczenia. Do uruchomienia wypłaty potrzebne jest rozwiązanie stosunku pracy i udokumentowanie tego faktu.

Czy trzeba odebrać świadectwo pracy po 20. dniu miesiąca?

Nie ma takiego ogólnego ustawowego terminu. Świadectwo pracy powinno potwierdzać ustanie zatrudnienia. Konkretne daty obiegu dokumentów mogą wynikać z praktyki działu kadr, ale nie są samodzielną zasadą prawa emerytalnego.

Jak nie stracić ostatniej pensji?

Trzeba tak ustalić datę rozwiązania umowy, aby obejmowała okres, za który pracownik chce otrzymać wynagrodzenie. Jeżeli umowa rozwiąże się z końcem miesiąca, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za przepracowany miesiąc. Jeżeli rozwiąże się wcześniej, wynagrodzenie będzie odpowiednio ograniczone.

Czy nauczyciel akademicki może odejść na emeryturę w dowolnym dniu?

Nie zawsze. Przy wypowiedzeniu trzeba uwzględnić zasadę rozwiązania stosunku pracy z końcem semestru oraz okres wypowiedzenia. Odejście w innym terminie jest najczęściej możliwe wtedy, gdy pracownik i uczelnia zawrą porozumienie stron.

Czy po przejściu na emeryturę można wrócić do pracy?

Tak, co do zasady jest to możliwe. Kluczowe jest jednak wcześniejsze rozwiązanie stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą, aby ZUS nie zawieszał wypłaty emerytury na podstawie art. 103a. Późniejszy powrót do pracy trzeba ocenić osobno, zwłaszcza gdy emeryt nie osiągnął powszechnego wieku emerytalnego albo osiąga wysokie przychody.

Podsumowanie

Najbezpieczniej nie wybierać terminu przejścia na emeryturę według jednej uproszczonej zasady. Czerwiec nie jest już automatycznie miesiącem niekorzystnym, ale lipiec lub sierpień nadal mogą okazać się korzystniejsze w konkretnej sytuacji. Decyzję trzeba zestawić z danymi z konta ZUS, waloryzacją, tablicami średniego dalszego trwania życia i planowaną datą rozwiązania umowy.

Jeżeli osoba chce pobierać emeryturę od sierpnia i jednocześnie zachować ostatnią pensję, powinna przede wszystkim dopilnować, aby stosunek pracy zakończył się w uzgodnionym terminie, najlepiej z końcem miesiąca poprzedzającego wypłatę emerytury. Następnie trzeba szybko przekazać ZUS dokument potwierdzający zakończenie zatrudnienia.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 25, art. 25a, art. 100, art. 103a i art. 129: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 30 i art. 36: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w szczególności art. 123: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych: informacje o wniosku o emeryturę, waloryzacja składki i kapitału początkowego, rozwiązanie stosunku pracy a wypłata emerytury.