Służba kandydacka a emerytura policyjna – czy daje prawo wyboru systemu?

Art. 18h – od kiedy obowiązuje i co wprowadza?

Na wstępie trzeba skorygować najważniejszą kwestię: art. 18h ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1121 ze zm.) obowiązuje od 1 stycznia 2025 r., a nie od 1 stycznia 2024 r.

Zgodnie z art. 18h ust. 1 tej ustawy funkcjonariusz, który został przyjęty po raz pierwszy przed dniem 1 stycznia 2013 r. do służby w jednej z wymienionych formacji albo do zawodowej służby wojskowej, ma prawo wyboru ustalenia emerytury na zasadach i w wysokości określonych w rozdziale 1a.

Przepis ten nie tworzy automatycznego przejścia na „stary” albo „nowy” system. Daje on prawo wyboru osobom spełniającym ustawowe warunki. Oświadczenie o wyborze składa się – zgodnie z art. 18h ust. 4 ustawy – do organu emerytalnego najpóźniej w dniu złożenia wniosku o ustalenie prawa do zaopatrzenia emerytalnego.

Czy służba kandydacka w prewencji Policji daje prawo wyboru emerytury?

W opisanym zagadnieniu nie wystarczy samo stwierdzenie, że ktoś odbywał służbę kandydacką. Trzeba ustalić, jaki był dokładnie status tej służby, kiedy została rozpoczęta i czy oznaczała pierwsze przyjęcie do jednej z formacji wymienionych w art. 18h ust. 1 ustawy.

Najważniejsze jest brzmienie art. 18h ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Przepis odwołuje się do pierwszego przyjęcia przed 1 stycznia 2013 r. do służby w określonej formacji albo do zawodowej służby wojskowej. Jeżeli więc dana osoba już przed tą datą pozostawała w służbie objętej ustawą, może to otwierać drogę do skorzystania z art. 18h.

Nie można natomiast automatycznie przyjąć, że każda służba kandydacka zawsze wyłącza zastosowanie rozdziału 1a. Taki wniosek byłby zbyt daleko idący. Dla oceny potrzebne są dokumenty kadrowe, akty mianowania, przebieg służby i sposób zakwalifikowania danego okresu przez właściwy organ emerytalny.

Jeżeli chcesz porównać, jak liczone są poszczególne okresy służby, zobacz też materiał: wysługa policjanta.

Jakie warunki trzeba spełnić, aby wybrać emeryturę według rozdziału 1a?

Samo objęcie zakresem art. 18h ust. 1 ustawy nie wystarcza. Osoba, która chce wybrać ustalenie emerytury według rozdziału 1a, musi spełnić także warunki nabycia prawa do emerytury przewidziane w tym rozdziale.

Podstawowy warunek wynika z art. 18b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Emerytura przysługuje funkcjonariuszowi zwolnionemu ze służby, który ukończył 55 lat i ma co najmniej 25 lat służby i okresów z nią równorzędnych.

W myśl art. 18h ust. 2 ustawy, jeżeli funkcjonariusz dokona wyboru, do wysługi emerytalnej dolicza się okresy równorzędne ze służbą określone w art. 13 ust. 1 ustawy. To może mieć istotne znaczenie praktyczne dla osób, którym do 25 lat brakuje części stażu.

Jeżeli oświadczenie nie zostanie złożone, organ emerytalny ustali prawo do świadczenia według zasad właściwych dla danego statusu funkcjonariusza i spełnionych przesłanek ustawowych. W praktyce brak oświadczenia może pozbawić możliwości skorzystania z wariantu korzystniejszego finansowo.

Kiedy służba kandydacka ma znaczenie dla emerytury policyjnej?

Służba kandydacka może mieć znaczenie w dwóch płaszczyznach.

1. Dla ustalenia statusu „pierwszego przyjęcia” – czyli odpowiedzi na pytanie, czy dana osoba była już wcześniej w służbie przed 1 stycznia 2013 r.
2. Dla wysługi emerytalnej – czyli tego, czy i na jakiej podstawie określony okres podlega zaliczeniu.

To nie jest to samo. Co innego wpływ danego okresu na możliwość skorzystania z art. 18h, a co innego jego zaliczenie do wysługi emerytalnej. W praktyce organ emerytalny analizuje oba zagadnienia osobno.

Jeżeli służba kandydacka była pełniona przed 1 stycznia 2013 r. i z dokumentów wynika, że stanowiła wcześniejszy okres służby w rozumieniu przepisów zaopatrzeniowych, może to przemawiać za tym, że funkcjonariusz nie jest osobą „po raz pierwszy” przyjętą dopiero po 31 grudnia 2012 r. To może być korzystne przy stosowaniu art. 18h.

Z kolei przy liczeniu konkretnych okresów warto porównać zasady zaliczania stażu w różnych konfiguracjach służby i zatrudnienia, np. gdy występował niepełny etat w okresach podlegających analizie.

Jak i kiedy złożyć oświadczenie o wyborze?

To bardzo ważny moment proceduralny. Zgodnie z art. 18h ust. 4 ustawy zaopatrzeniowej oświadczenie o wyborze składa się do organu emerytalnego najpóźniej w dniu złożenia wniosku o ustalenie prawa do zaopatrzenia emerytalnego.

W praktyce oznacza to, że nie warto odkładać analizy do chwili, gdy dokumenty są już składane. Najbezpieczniej wcześniej:

• ustalić pełny przebieg służby,
• sprawdzić datę pierwszego przyjęcia do służby,
• zweryfikować okresy równorzędne ze służbą z art. 13 ust. 1 ustawy,
• porównać skutki finansowe obu wariantów.

Jeżeli organ emerytalny przyjmie niekorzystną interpretację, znaczenie mogą mieć nie tylko same przepisy, ale też treść akt osobowych, rozkazów personalnych i zaświadczeń o przebiegu służby.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce może działać art. 18h oraz kiedy służba kandydacka rzeczywiście wpływa na ocenę sprawy.

Podsumowanie

Na dziś nie można przyjąć prostego schematu, że służba kandydacka w prewencji Policji automatycznie daje albo automatycznie odbiera możliwość wyboru systemu emerytalnego. Po wejściu w życie art. 18h ustawy zaopatrzeniowej od 1 stycznia 2025 r. decydujące znaczenie ma to, czy funkcjonariusz został po raz pierwszy przyjęty do jednej z wymienionych służb przed 1 stycznia 2013 r. oraz czy spełnia warunki z art. 18b ust. 1 ustawy.

W sprawach granicznych kluczowe są dokumenty i dokładny przebieg służby. Jeżeli w aktach występują różne podstawy pełnienia służby albo przerwy, organ emerytalny może interpretować sytuację odmiennie niż sam funkcjonariusz.

FAQ

Czy art. 18h obowiązuje od 2024 czy od 2025 roku?

Art. 18h ustawy zaopatrzeniowej obowiązuje od 1 stycznia 2025 r. Wskazywanie daty 1 stycznia 2024 r. jest nieaktualne.

Czy sama służba kandydacka daje prawo do wyboru emerytury?

Nie zawsze. Sama nazwa okresu nie przesądza sprawy. Trzeba ustalić, czy był to okres istotny dla oceny „pierwszego przyjęcia” oraz jak kwalifikują go przepisy i dokumenty kadrowe.

Do kiedy trzeba złożyć oświadczenie o wyborze?

Najpóźniej w dniu złożenia wniosku o ustalenie prawa do zaopatrzenia emerytalnego – tak stanowi art. 18h ust. 4 ustawy.

Jakie warunki trzeba spełnić przy wyborze rozdziału 1a?

Trzeba co do zasady ukończyć 55 lat i mieć co najmniej 25 lat służby oraz okresów równorzędnych ze służbą, zgodnie z art. 18b ust. 1 ustawy.

Czy okresy równorzędne mogą podnieść staż emerytalny?

Tak. Przy wyborze z art. 18h do wysługi emerytalnej dolicza się okresy równorzędne ze służbą określone w art. 13 ust. 1 ustawy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin – w szczególności art. 12, art. 13 ust. 1, art. 18b ust. 1, art. 18h ust. 1–4.

2. Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin – Dz.U. 1994 nr 10 poz. 36.