Nadterminowa służba wojskowa a emerytura funkcjonariusza Służby Więziennej

Czy nadterminowa służba wojskowa wlicza się do wysługi emerytalnej funkcjonariusza Służby Więziennej?

Co do zasady tak. Dawna nadterminowa zasadnicza służba wojskowa może zostać zaliczona do wysługi emerytalnej funkcjonariusza Służby Więziennej jako okres równorzędny ze służbą, jeżeli spełnia warunek z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Przepis ten wskazuje, że jako równorzędną ze służbą w formacjach mundurowych traktuje się służbę wojskową uwzględnianą przy ustalaniu prawa do emerytury wojskowej.

W opisanej sytuacji funkcjonariusz ma 12 lat służby w Służbie Więziennej, 1,5 roku zasadniczej służby wojskowej i 2 lata służby nadterminowej. Jeżeli okresy wojskowe zostaną uznane i udokumentowane, łączna wysługa może przekroczyć 15 lat. To może mieć znaczenie dla nabycia prawa do emerytury w starym systemie zaopatrzeniowym.

Nie oznacza to jednak, że funkcjonariusz powinien odchodzić ze służby wyłącznie na podstawie własnego wyliczenia. Przed złożeniem raportu o zwolnienie ze służby warto uzyskać pisemne potwierdzenie okresów zaliczanych do wysługi albo skonsultować dokumenty z organem kadrowym i emerytalnym.

Stary system 15 lat a nowy system 25 lat

Najważniejsze jest ustalenie, według którego systemu funkcjonariusz nabywa uprawnienia emerytalne. Dla funkcjonariuszy objętych art. 12 ustawy zaopatrzeniowej emerytura policyjna, obejmująca również funkcjonariuszy Służby Więziennej, przysługuje po zwolnieniu ze służby, jeżeli w dniu zwolnienia funkcjonariusz posiada 15 lat służby w formacjach wymienionych w ustawie oraz okresów z nimi równorzędnych.

Inaczej jest w przypadku funkcjonariuszy przyjętych do służby po raz pierwszy po 31 grudnia 2012 r. Zasadniczo stosuje się wtedy rozdział dotyczący emerytury funkcjonariusza przyjętego do służby po tej dacie. Obecnie podstawowy warunek to co najmniej 25 lat służby, a nie 15 lat. Od tej zasady istnieją jednak wyjątki, zwłaszcza gdy przed 1 stycznia 2013 r. dana osoba pełniła już określoną służbę mundurową, zawodową służbę wojskową albo służbę kandydacką.

Dlatego w sprawach takich jak ta nie wystarczy zapytać, czy wojsko się wlicza. Trzeba jeszcze sprawdzić datę pierwszego przyjęcia do służby, charakter wcześniejszej służby wojskowej oraz podstawę prawną zaliczenia okresu do wysługi.

Dlaczego dawna służba nadterminowa ma znaczenie?

Nadterminowa zasadnicza służba wojskowa nie była zwykłą pracą na podstawie umowy o pracę. Była historyczną formą czynnej służby wojskowej, pełnioną po odbyciu zasadniczej służby wojskowej i na podstawie odrębnych regulacji. Jej status był odmienny od służby zawodowej, ale nadal pozostawał związany z wojskowym stosunkiem służbowym.

W orzecznictwie podkreślano, że żołnierz nadterminowej zasadniczej służby wojskowej miał szczególny status prawny. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 2 czerwca 2009 r., sygn. III SA/Kr 1297/08, wskazano, że nadterminowa zasadnicza służba wojskowa miała samodzielny charakter i podlegała specjalnym regułom prawnym. Wcześniej podobny problem statusu tej służby pojawiał się również w orzeczeniu Sądu Najwyższego z 20 lutego 1996 r., sygn. WR 15/96.

Dla funkcjonariusza Służby Więziennej praktyczne znaczenie ma to, że okres ten może być kwalifikowany jako służba wojskowa, a nie jako cywilny okres zatrudnienia. To otwiera drogę do jego zaliczenia jako okresu równorzędnego, o ile dokumenty potwierdzają rzeczywisty przebieg służby.

Zasadnicza służba wojskowa a nadterminowa służba wojskowa

Zasadnicza służba wojskowa była klasyczną formą odbywania powszechnego obowiązku obrony. Jej okres w sprawach cywilnych najczęściej traktuje się jako okres składkowy w systemie powszechnym, natomiast w sprawach mundurowych może on mieć znaczenie jako służba wojskowa uwzględniana w zaopatrzeniu emerytalnym.

Nadterminowa zasadnicza służba wojskowa dotyczyła żołnierzy, którzy po odbyciu zasadniczej służby pełnili dalszą służbę wojskową na podstawie ówczesnych przepisów. Ta forma służby została zniesiona w związku z profesjonalizacją Sił Zbrojnych. Od 1 stycznia 2010 r. żołnierze nadterminowi mogli, po spełnieniu warunków i wyrażeniu zgody, stać się żołnierzami zawodowymi, a w razie braku zgody służba trwała do końca posiadanego kontraktu.

Obecnie podstawowym aktem regulującym służbę wojskową jest ustawa o obronie Ojczyzny, która zastąpiła dawną ustawę o powszechnym obowiązku obrony. Nie zmienia to jednak faktu, że przy ocenie dawnych okresów służby trzeba badać przepisy obowiązujące w czasie jej pełnienia oraz ich wpływ na aktualne uprawnienia emerytalne.

Jak udokumentować służbę wojskową do emerytury funkcjonariusza?

Organ emerytalny nie powinien opierać się wyłącznie na ustnym oświadczeniu funkcjonariusza. Potrzebne są dokumenty, które potwierdzają rodzaj służby, datę powołania, datę zwolnienia, ewentualne przerwy oraz charakter pełnionej służby.

W praktyce przydatne mogą być zwłaszcza:

• książeczka wojskowa z wpisami o przebiegu służby,
• zaświadczenie z właściwego wojskowego centrum rekrutacji albo z archiwum wojskowego,
• rozkazy personalne lub dokumenty o powołaniu i zwolnieniu ze służby,
• świadectwo służby albo inne zaświadczenie potwierdzające nadterminową zasadniczą służbę wojskową,
• dokumenty kadrowe ze Służby Więziennej zawierające informację o przyjęciu okresów do wysługi.

Jeżeli dokumenty są niepełne, warto wystąpić o ich odtworzenie albo o wydanie urzędowego zaświadczenia. Przy dawnych okresach służby nadterminowej problemem bywa nie samo prawo do zaliczenia, ale brak dokumentu wskazującego jednoznacznie, jaki rodzaj służby był pełniony i w jakim okresie.

Czy 12 lat Służby Więziennej, 1,5 roku służby zasadniczej i 2 lata służby nadterminowej daje 15 lat?

Matematycznie tak: 12 lat służby w Służbie Więziennej oraz łącznie 3,5 roku służby wojskowej daje 15,5 roku. Prawnie trzeba jednak potwierdzić, że oba okresy wojskowe mogą zostać zaliczone do wysługi w konkretnym stanie faktycznym.

Jeżeli funkcjonariusz jest objęty starym systemem emerytalnym i okresy wojskowe zostaną uznane jako równorzędne ze służbą, może to oznaczać spełnienie warunku 15 lat. Jeżeli natomiast funkcjonariusz podlega nowemu systemowi, sam próg 15 lat nie wystarczy, bo podstawowy warunek wynosi co najmniej 25 lat służby.

Warto też pamiętać, że prawo do emerytury ustala się po zwolnieniu ze służby. Przed tym momentem można i należy weryfikować wysługę, ale formalna decyzja emerytalna zapadnie dopiero w postępowaniu przed właściwym organem.

Najczęstsze błędy w takich sprawach

Najczęstszy błąd polega na prostym dodaniu wszystkich lat bez sprawdzenia, do którego systemu emerytalnego należy funkcjonariusz. Drugi błąd to mylenie cywilnego stażu ubezpieczeniowego z wysługą emerytalną w służbach mundurowych. Nie każdy okres, który jest okresem składkowym w ZUS, automatycznie skraca drogę do emerytury mundurowej.

Kolejny problem to traktowanie dawnej służby nadterminowej tak samo jak zwykłej pracy. W sprawach mundurowych jej znaczenie wynika z wojskowego charakteru tej służby, a nie z tego, że żołnierz otrzymywał uposażenie albo pełnił obowiązki przez określony czas.

Ostrożność jest szczególnie potrzebna wtedy, gdy funkcjonariusz ma za sobą różne okresy aktywności: służbę wojskową, pracę cywilną, studia, przerwy, urlopy, zawieszenie w czynnościach albo okresy rozliczone już w innym świadczeniu. Każdy z tych okresów wymaga oddzielnej podstawy prawnej.

FAQ

Czy nadterminowa zasadnicza służba wojskowa zawsze wlicza się do emerytury funkcjonariusza?

Nie zawsze automatycznie. Co do zasady może zostać zaliczona jako okres równorzędny, ale trzeba ustalić jej charakter, daty, dokumenty oraz system emerytalny, któremu podlega funkcjonariusz.

Czy zasadnicza służba wojskowa i nadterminowa służba wojskowa liczą się tak samo?

Oba okresy mogą mieć znaczenie, ale nie należy ich opisywać identycznie. Zasadnicza służba wojskowa była podstawową formą realizacji obowiązku obrony, a nadterminowa zasadnicza służba wojskowa była odrębną historyczną formą czynnej służby wojskowej.

Czy po doliczeniu wojska można od razu odejść na emeryturę?

Najpierw trzeba potwierdzić wysługę. Prawo do emerytury ustala organ emerytalny po zwolnieniu ze służby, dlatego przed odejściem warto uzyskać pewność, że okres wojskowy zostanie uznany.

Jakie dokumenty są najważniejsze?

Najważniejsze są dokumenty potwierdzające datę rozpoczęcia i zakończenia służby, jej rodzaj oraz przebieg. W praktyce będą to zwłaszcza książeczka wojskowa, zaświadczenie z właściwej jednostki lub archiwum oraz dokumenty kadrowe.

Czy obecnie nadal istnieje nadterminowa zasadnicza służba wojskowa?

Nie. Była to dawna forma służby wojskowej, związana z poprzednimi przepisami. Obecnie system służby wojskowej reguluje ustawa o obronie Ojczyzny.

Czy 15 lat służby nadal wystarcza funkcjonariuszowi Służby Więziennej?

To zależy od daty pierwszego przyjęcia do służby i ewentualnych wyjątków ustawowych. Dla części funkcjonariuszy nadal znaczenie ma próg 15 lat, natomiast funkcjonariuszy przyjętych po raz pierwszy po 31 grudnia 2012 r. zasadniczo obejmuje system 25-letni.

Podsumowanie

W opisanej sprawie okres 1,5 roku zasadniczej służby wojskowej i 2 lata nadterminowej zasadniczej służby wojskowej może zostać doliczony do wysługi emerytalnej funkcjonariusza Służby Więziennej, jeżeli okresy te są prawidłowo udokumentowane i kwalifikują się jako służba wojskowa uwzględniana przy ustalaniu prawa do emerytury wojskowej. Przy 12 latach służby w SW może to oznaczać przekroczenie 15-letniej wysługi.

Najbezpieczniej nie poprzestawać na własnym obliczeniu. Przed odejściem ze służby warto sprawdzić dokumenty wojskowe i uzyskać potwierdzenie, że organ zaliczy oba okresy do wysługi. Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy funkcjonariusz znajduje się blisko progu emerytalnego.

Źródła i podstawy prawne

• Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, w szczególności art. 3, art. 12, art. 13, art. 16 oraz art. 18a-18b.
• Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, w szczególności art. 3, art. 12, art. 13 i art. 16.
• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, która zastąpiła dawną ustawę o powszechnym obowiązku obrony.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 2 czerwca 2009 r., III SA/Kr 1297/08; wyrok Sądu Najwyższego z 20 lutego 1996 r., WR 15/96.