Przekroczenie prędkości o ponad 50 km/h w terenie zabudowanym – utrata prawa jazdy

Decyzja starosty o zatrzymaniu prawa jazdy – kiedy jest obowiązkowa?

Jeżeli kierujący przekroczy dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym, starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy na 3 miesiące. Wynika to z art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.

Podstawą materialnoprawną cofnięcia uprawnienia w takim przypadku pozostaje także art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, zgodnie z którym policjant zatrzyma prawo jazdy za pokwitowaniem w razie ujawnienia przekroczenia prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym.

W praktyce oznacza to, że po kontroli drogowej najpierw następuje zatrzymanie dokumentu przez Policję, a następnie starosta prowadzi odrębne postępowanie administracyjne i wydaje decyzję. Nie jest to decyzja uznaniowa – jeżeli organ otrzyma skuteczną informację o ujawnieniu naruszenia, zasadniczo musi orzec zatrzymanie prawa jazdy.

Właśnie dlatego w sprawach dotyczących zatrzymania prawa jazdy za prędkość i błędu pomiaru kluczowe jest odróżnienie postępowania wykroczeniowego od administracyjnego.

Na jakiej podstawie starosta wydaje decyzję?

W sprawach dotyczących zatrzymania prawa jazdy za przekroczenie prędkości organ administracji opiera się przede wszystkim na informacji przekazanej przez uprawniony organ kontroli ruchu drogowego. Wynika to z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw.

Przepis ten ma nadal znaczenie intertemporalne i proceduralne w zakresie źródła informacji będącej podstawą decyzji administracyjnej. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że starosta nie prowadzi pełnego postępowania dowodowego tak, jak sąd w sprawie o wykroczenie, lecz bada, czy istnieje formalna podstawa do wydania decyzji.

Z tego powodu samo twierdzenie kierowcy, że urządzenie mogło się pomylić, zwykle nie wystarcza do uchylenia decyzji starosty. Organ nie przeprowadza z zasady własnej ekspertyzy miernika prędkości ani nie przesłuchuje funkcjonariuszy tak, jak robiłby to sąd rozpoznający sprawę o wykroczenie.

Czy przyjęcie mandatu zamyka drogę do obrony?

Przyjęcie mandatu bardzo osłabia możliwość późniejszego podważania samego naruszenia. Mandat karny staje się prawomocny z chwilą jego przyjęcia – art. 98 § 3 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.

Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie nic nie da się zrobić. Trzeba odróżnić dwie kwestie:

Warto pamiętać, że uchylenie prawomocnego mandatu nie służy zwykłemu sporowi co do oceny dowodów. Zgodnie z art. 101 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia prawomocny mandat karny podlega uchyleniu przez sąd tylko wtedy, gdy grzywnę nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie. To środek o bardzo wąskim zastosowaniu, więc najczęściej nie pomoże w sporze o błąd pomiarowy.

Jeżeli więc kierowca rozważa obronę po odmowie mandatu, decyzję trzeba podjąć od razu podczas interwencji, a nie dopiero po doręczeniu decyzji starosty.

Czy odwołanie do SKO ma sens?

Od decyzji starosty przysługuje odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego na podstawie art. 127 § 1 i art. 129 § 1–2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Termin wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Samo odwołanie nie jest jednak skutecznym narzędziem do ponownego badania, czy radar lub wideorejestrator rzeczywiście zmierzył prawidłową prędkość. SKO co do zasady ocenia legalność decyzji administracyjnej, a nie prowadzi procesu wykroczeniowego zamiast sądu.

Odwołanie może mieć realne znaczenie głównie wtedy, gdy występują np.:

• błędy w ustaleniu tożsamości kierującego,
• brak wymaganej informacji od uprawnionego organu,
• oczywiste sprzeczności w dokumentach,
• wydanie decyzji wobec osoby, która nie kierowała pojazdem,
• późniejsze rozstrzygnięcie sądu lub inny dokument podważający podstawę zatrzymania prawa jazdy.

Jeżeli problem dotyczy wyłącznie twierdzenia o możliwym błędzie pomiaru, a mandat został przyjęty, szanse na uchylenie decyzji przez SKO są zwykle niewielkie.

Co, jeśli decyzja starosty już zapadła?

Jeżeli decyzja została doręczona, trzeba pilnować terminów procesowych. Po bezskutecznym upływie terminu do wniesienia odwołania decyzja stanie się ostateczna. Następnie, po wyczerpaniu toku instancji, możliwa jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Trzeba jednak jasno zaznaczyć: sąd administracyjny także nie zastępuje sądu w sprawie o wykroczenie i zwykle nie bada od początku prawidłowości pomiaru prędkości. Kontroluje przede wszystkim legalność decyzji administracyjnej.

Jeżeli później pojawi się rozstrzygnięcie, z którego wynika, że podstawa zatrzymania prawa jazdy była wadliwa, można rozważać wznowienie postępowania administracyjnego. Jedną z podstaw wznowienia jest ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi – art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Takie sytuacje zdarzają się jednak raczej wtedy, gdy najpierw doszło do sporu sądowego co do samego wykroczenia, a nie wtedy, gdy mandat został przyjęty bez dalszej obrony.

Co grozi za dalszą jazdę mimo zatrzymania prawa jazdy?

To bardzo istotne praktycznie. Jeżeli osoba, której zatrzymano prawo jazdy na 3 miesiące, kieruje pojazdem w okresie zatrzymania, starosta wydaje decyzję o przedłużeniu tego okresu do 6 miesięcy – art. 102 ust. 1d ustawy o kierujących pojazdami.

Jeżeli mimo przedłużenia do 6 miesięcy kierowca nadal prowadzi pojazd, starosta wydaje decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami – art. 103 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami. Wtedy, aby odzyskać uprawnienia, trzeba przejść procedurę właściwą dla ponownego uzyskania prawa jazdy.

Z punktu widzenia ryzyka praktycznego nie warto więc „jeździć mimo wszystko”, nawet jeśli kierowca uważa decyzję za niesłuszną.

W podobnych sprawach, gdy kierowca twierdzi: „zatrzymano mi prawo jazdy”, problemem są zwykle nie tylko punkty karne, ale też wysokie kary i konsekwencje administracyjne.

Czy liczba punktów karnych i wysokość mandatu są nadal takie same jak dawniej?

Nie. Starsze materiały często wskazują nieaktualne stawki i liczbę punktów karnych. Obecnie wysokość grzywien za przekroczenie prędkości i taryfikator punktów karnych wynikają z aktualnych przepisów wykonawczych oraz z rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 30 grudnia 2021 r. w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń.

Dlatego dawne informacje o mandacie 400 zł i 10 punktach karnych nie odpowiadają obecnemu stanowi prawnemu. Konkretna wysokość sankcji zależy od daty czynu i obowiązujących wtedy przepisów. W sprawach historycznych trzeba zawsze oceniać stan prawny z dnia naruszenia.

Jak ocenić swoją sytuację w praktyce?

Najważniejsze jest ustalenie, na jakim etapie jest sprawa:

• czy mandat został przyjęty czy odmówiony,
• czy decyzja starosty już została wydana i doręczona,
• czy minął termin do odwołania,
• czy istnieją dokumenty podważające wynik kontroli,
• czy problem dotyczy błędu pomiaru, czy raczej uchybień formalnych.

Jeżeli mandat został przyjęty, podstawowym problemem jest to, że spór o prawidłowość pomiaru został praktycznie zamknięty na etapie wykroczeniowym. Wówczas odwołanie od decyzji starosty zwykle nie daje dużych szans na zmianę rozstrzygnięcia tylko z powodu zarzutu błędu urządzenia.

Jeżeli natomiast sprawa trafiła lub może trafić do sądu, większe znaczenie ma analiza dowodów: rodzaju urządzenia, świadectwa legalizacji, miejsca pomiaru, sposobu identyfikacji pojazdu i treści notatki urzędowej. Wtedy możliwe bywa również odwołanie lub inna obrona w sądzie, ale tylko w granicach przewidzianych prawem dla konkretnego stanu faktycznego.

FAQ

Czy starosta może nie zatrzymać prawa jazdy, jeśli przekroczenie wyniosło 51 km/h?

Co do zasady nie. Jeżeli spełnione są przesłanki z art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami, starosta ma obowiązek wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.

Czy w odwołaniu do SKO mogę powołać się na błąd pomiarowy?

Można taki argument podnieść, ale przy przyjętym mandacie zwykle nie daje on dużych szans powodzenia. SKO nie zastępuje sądu rozpoznającego sprawę o wykroczenie.

Ile mam czasu na odwołanie od decyzji starosty?

14 dni od doręczenia decyzji – art. 129 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy przyjęty mandat można łatwo uchylić?

Nie. Uchylenie prawomocnego mandatu jest możliwe tylko w ściśle określonych przypadkach wskazanych w art. 101 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Co jeśli będę prowadzić samochód mimo zatrzymania prawa jazdy?

Starosta może przedłużyć okres zatrzymania z 3 do 6 miesięcy na podstawie art. 102 ust. 1d ustawy o kierujących pojazdami. Kolejne naruszenie może skutkować cofnięciem uprawnienia na podstawie art. 103 ust. 1 pkt 5 tej ustawy.

Źródła

• art. 102 ust. 1 pkt 4, art. 102 ust. 1d, art. 103 ust. 1 pkt 5 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami
• art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym
• art. 127 § 1, art. 129 § 1–2, art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
• art. 98 § 3, art. 101 § 1 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
• art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
• art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw
• wyrok WSA w Warszawie z 12 grudnia 2019 r., VII SA/Wa 1745/19
• wyrok WSA w Łodzi z 11 marca 2020 r., III SA/Łd 1064/19
• rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 30 grudnia 2021 r. w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń