Przepisanie części domu
Zacznę od tego, że nie da się przepisać połowy domu na kogokolwiek. Jeśli nie są tam wyodrębnione lokale, to dom może stanowić albo własność albo współwłasność kilku osób.
Dziedziczenie domu z ustawy
Problemem jest, że nie żyje tata. Obecnie jakąkolwiek procedurę, aby przepisać na Panią za życia mamy, należy zacząć od uregulowania sprawy spadkowej po ojcu.
Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego zachowek należy się zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Należy zatem w pierwszej kolejności ustalić, jaki byłby w niniejszej sytuacji krąg osób powołanych do dziedziczenia z mocy ustawy.
Zgodnie z art. 931. § 1 Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Z punktu widzenia przedmiotowego stanu faktycznego istotny jest § 2 powyższego przepisu, który mówi, że jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych. Wnuk spadkodawczyni, a syn zmarłego spadkobiercy ustawowego byłyby powołany do dziedziczenia ustawowego.
W ciągu 6 miesięcy należy zgłosić fakt nabycia spadku do US, składając deklarację.
Masz problem prawny? Kliknij tutaj i zapytaj prawnika ›
Darowizna części domu lub dożywocie
Potem mama może przepisać np. swoją część na Panią, darowizną – choć ta wywoła roszczenie od zachowek od reszty Pani rodzeństwa, albo dożywociem – skoro mieszka Pani z mamą to zapewne i tak Pani przypadnie obowiązek opieki nad nią.
Istotą umowy o dożywocie jest zobowiązanie do zapewnienia zbywcy (dożywotnika), dożywotnego utrzymania w zamian za przeniesienie własności nieruchomości. Przedmiotem zbycia w tej drodze może być nie tylko cała nieruchomość, ale również udział we współwłasności nieruchomości.
Potrzebujesz pomocy prawnika? Kliknij tutaj i opisz swój problem ›
Określenie testamentem własności części domu
Zapis testamentem na Pani rzecz byłby ważny (nie byłoby nawet potrzeby przeprowadzać sprawy spadkowej), ale skutkuje dopiero po mamy śmierci, mama może dowolnie zmienić testament, jak się rozmyśli, albo ktoś na nią wpłynie. Testament jest więc dla Pani najmniej pewny.
Prawo przewiduje różne rodzaje testamentów ze względu na ich formę.
„Art. 949. Testament sporządzony własnoręcznie (holograficzny)
§ 1. Spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą.
§ 2. Jednakże brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.
Art. 950. Testament notarialny
Testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego”.
Mama może więc skorzystać z każdej z tych form. Są tak samo ważne.
Przykłady
Pani Krystyna mieszkała w domu jednorodzinnym razem z mężem i dwójką dzieci. Po śmierci męża okazało się, że formalnie połowa nieruchomości należy teraz do niej i do dzieci w częściach równych. Dopiero po przeprowadzeniu sprawy spadkowej mogła swobodnie rozporządzać swoją częścią. Chcąc zabezpieczyć córkę, która z nią mieszkała i opiekowała się nią, zdecydowała się na umowę dożywocia. W zamian za przekazanie swojego udziału córka zobowiązała się zapewnić mamie opiekę, mieszkanie i utrzymanie do końca życia. Dzięki temu rozwiązaniu wszyscy mieli pewność co do przyszłości, choć pozostałe dzieci zostały pominięte przy darowiźnie i nie mogły żądać zachowku.
Pan Marek odziedziczył wraz z bratem i matką dom po ojcu. Matka chciała jeszcze za życia przekazać swoją część synowi, który od lat mieszkał w domu i przeprowadzał tam remonty. Wybrała darowiznę notarialną, dzięki czemu syn stał się współwłaścicielem obok brata. Po latach brat wystąpił o zachowek, ponieważ czuł się pokrzywdzony. Sprawa skończyła się ugodą, ale pokazała, że darowizna może wywołać rodzinne konflikty, jeśli nie ma zgody wszystkich spadkobierców.
Pani Anna przez wiele lat mieszkała w domu rodzinnym wraz ze swoją córką i wnukiem. Po śmierci męża odziedziczyła część nieruchomości razem z trojgiem dzieci. Nie chciała jednak za życia rozdzielać własności i decydować, komu przypadnie jej udział. Sporządziła testament, w którym zapisała całość swojej części córce, uzasadniając to tym, że to ona od lat dbała o dom i opiekowała się wnukiem. Testament został sporządzony notarialnie, więc nie było wątpliwości co do jego ważności. Dopiero po śmierci mamy córka mogła stać się właścicielką, ale rodzeństwo i tak mogło dochodzić zachowku.
Podsumowanie
W przypadku śmierci jednego ze współwłaścicieli domu pierwszym i koniecznym krokiem jest uregulowanie spraw spadkowych. Dopiero wtedy można rozważać dalsze działania – darowiznę, dożywocie czy sporządzenie testamentu. Każde z tych rozwiązań ma swoje konsekwencje prawne i podatkowe, a także wpływa na relacje między spadkobiercami. Wybór właściwej drogi zależy od sytuacji rodzinnej, stopnia zgodności między rodzeństwem oraz tego, czy celem jest szybkie i pewne przeniesienie własności, czy jedynie zabezpieczenie przyszłości wybranego członka rodziny.
Oferta porad prawnych
Jeśli stoisz przed podobnym problemem związanym ze spadkiem, darowizną czy przepisaniem nieruchomości, możesz skorzystać z naszej pomocy. Oferujemy porady prawne online – szybko, wygodnie i bez wychodzenia z domu. Prześlij nam opis swojej sytuacji, a przygotujemy indywidualną analizę i wskażemy najlepsze rozwiązania prawne dopasowane do Twoich potrzeb.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Przekazanie gospodarstwa rolnego w zamian za emeryturę
