Obniżenie diety radnego za wyjście z sesji rady powiatu

Podstawa prawna diet radnych powiatu

Zasady przyznawania diet radnym powiatu wynikają przede wszystkim z art. 21 ust. 4-5a ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym. Zgodnie z art. 21 ust. 4 tej ustawy radnemu przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży służbowych na zasadach ustalonych przez radę powiatu, a rada przy ustalaniu wysokości diet bierze pod uwagę funkcje pełnione przez radnego.

Istotne jest też art. 21 ust. 4a ustawy o samorządzie powiatowym, zgodnie z którym dieta nie przysługuje radnemu pełniącemu odpłatnie funkcję członka zarządu w powiecie, w którym uzyskał mandat. Z kolei art. 21 ust. 5 i 5a wyznacza ustawowe limity diet oraz delegację dla Rady Ministrów do określenia maksymalnej wysokości diet w rozporządzeniu.

Obecnie nadal obowiązuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2000 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu powiatu (Dz.U. Nr 61, poz. 709), wydane na podstawie art. 21 ust. 5a ustawy o samorządzie powiatowym.

To jednak nie samo rozporządzenie rozstrzyga, czy można potrącić dietę za wyjście z części sesji. O tym decyduje przede wszystkim lokalna uchwała rady powiatu, która musi określać zasady w sposób jednoznaczny.

Czy dieta radnego jest wynagrodzeniem za udział w sesji?

Nie. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że dieta radnego nie jest typowym wynagrodzeniem za pracę ani zapłatą za każdorazową obecność na posiedzeniu. Ma ona charakter rekompensaty za koszty i utracone korzyści związane ze sprawowaniem mandatu.

Ten charakter świadczenia ma znaczenie także wtedy, gdy radny umrze przed wypłatą należnej kwoty; odrębnym zagadnieniem jest wtedy niewypłacona dieta radnego po jego śmierci.

Takie podejście wynika m.in. z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 30 czerwca 2011 r., sygn. IV SA/Gl 405/11, a także z utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej diet radnych różnych szczebli samorządu.

W praktyce oznacza to, że nie każda krótsza obecność albo każde wcześniejsze wyjście z obrad automatycznie uzasadnia pełne potrącenie diety. Jeżeli rada chce wprowadzić takie konsekwencje, powinna zapisać je w uchwale precyzyjnie.

Znaczenie uchwały rady powiatu

Najważniejsze w opisanej sprawie jest to, jak brzmi uchwała rady powiatu dotycząca diet. Rada działa tutaj na podstawie art. 21 ust. 4 ustawy o samorządzie powiatowym, ale nie może pozostawiać zasad potrąceń całkowicie uznaniowo przewodniczącemu lub księgowości.

Jeżeli uchwała przewiduje:

• obniżenie diety za każdą nieobecność na sesji,
• osobno obniżenie za nieobecność na części sesji,
• różnicowanie nieobecności usprawiedliwionej i nieusprawiedliwionej,
• sposób dokumentowania opuszczenia obrad,
• organ lub osobę uprawnioną do stwierdzenia podstawy potrącenia,

to wtedy możliwe jest zastosowanie potrącenia zgodnie z tymi zasadami.

Jeżeli jednak uchwała mówi tylko ogólnie o „nieobecności na sesji”, a nie precyzuje, że chodzi również o nieobecność częściową, wcześniejsze wyjście z obrad nie daje automatycznie pewnej podstawy do obniżenia diety. W prawie miejscowym, które nakłada na radnego finansową dolegliwość, postanowienia powinny być jasne i nie mogą być rozszerzane w drodze domniemania.

To szczególnie ważne w samorządzie, gdzie zasady wypłaty środków publicznych oraz ich ograniczania powinny wynikać z uchwały wprost, a nie z interpretacji „na wyczucie”. Podobnie jak w sprawach, w których gmina działa wobec obywatela na podstawie określonych procedur, także wobec radnego organ powinien opierać się na jednoznacznych regułach.

Czy częściowa nieobecność to to samo co nieobecność na sesji?

Co do zasady nie. Jeżeli radny był obecny na początku sesji, podpisał listę obecności, brał udział w obradach i głosowaniach, a dopiero później wyszedł i nie wrócił, to nie sposób twierdzić, że nie uczestniczył w sesji w ogóle.

W takiej sytuacji można mówić najwyżej o nieobecności na części obrad. To istotna różnica. Jeżeli uchwała rady powiatu nie utożsamia wyraźnie opuszczenia części sesji z „nieobecnością na sesji”, rozszerzająca interpretacja na niekorzyść radnego jest ryzykowna.

Nie oznacza to jednak, że radny zawsze zachowa dietę w pełnej wysokości. Jeżeli uchwała została sformułowana precyzyjnie i przewiduje proporcjonalne obniżenie diety za opuszczenie części sesji, takie rozwiązanie może być dopuszczalne. Wszystko zależy od konkretnego brzmienia aktu prawa miejscowego.

Czy sam przewodniczący może polecić obniżenie diety?

To także zależy od treści uchwały rady powiatu oraz ewentualnie statutu powiatu. Ustawa o samorządzie powiatowym nie daje przewodniczącemu ogólnej, samodzielnej kompetencji do dowolnego kształtowania prawa radnego do diety. Przewodniczący wykonuje zadania organizacyjne związane z pracą rady, ale zasady przyznania i utraty diety muszą wynikać z uchwały podjętej przez radę na podstawie art. 21 ust. 4 ustawy o samorządzie powiatowym.

Jeżeli uchwała przewiduje, że przewodniczący stwierdza nieobecność albo przekazuje listę potrąceń do rozliczenia, może on działać w takim zakresie. Jeżeli jednak uchwała nic o tym nie mówi, samo polecenie dla księgowej nie powinno zastępować podstawy prawnej.

W praktyce warto sprawdzić:

• treść uchwały o dietach,
• statut powiatu,
• protokół sesji,
• listę obecności,
• wyniki głosowań,
• ewentualne zasady usprawiedliwiania wyjścia z sesji.

Jak ocenić opisaną sytuację?

Na podstawie przedstawionych informacji bardziej przekonujące jest stanowisko, że samo wyjście radnych po przerwie i niepowrót na dalszą część sesji nie uzasadnia jeszcze automatycznego uznania ich za nieobecnych na całej sesji. Skoro byli obecni, uczestniczyli w głosowaniach i faktycznie wykonywali mandat przez część obrad, to nie można ignorować tego stanu rzeczy.

Decydujące jest jednak to, czy uchwała rady powiatu:

• wprost przewiduje potrącenie za częściową nieobecność,
• określa sposób ustalania tej częściowej nieobecności,
• upoważnia konkretny organ lub osobę do dokonania rozliczenia.

Jeżeli takich zapisów nie ma, obniżenie diety za nieobecność na końcowej części sesji jest prawnie wątpliwe. Nie powinno się bowiem interpretować niejednoznacznych postanowień uchwały rozszerzająco na niekorzyść radnego.

Tabela: kiedy obniżenie diety jest bardziej, a kiedy mniej uzasadnione?

Co mogą zrobić radni, którzy nie zgadzają się z potrąceniem?

W pierwszej kolejności warto wystąpić o pisemne wskazanie podstawy obniżenia diety, czyli:

• konkretnego paragrafu uchwały rady powiatu,
• informacji, kto formalnie stwierdził nieobecność,
• dokumentu potwierdzającego zakres nieobecności,
• sposobu wyliczenia kwoty potrącenia.

Jeżeli odpowiedź będzie niepełna albo odmowna, znaczenie może mieć zarówno treść uchwały, jak i tryb działania organu. W niektórych przypadkach możliwe jest kwestionowanie samej uchwały jako nieprecyzyjnej lub sposobu jej zastosowania w indywidualnej sprawie.

Trzeba jednak zaznaczyć, że dalsza ścieżka zależy od konkretnego stanu faktycznego: od treści uchwały, dokumentów z sesji, sposobu wypłaty diet i tego, czy potrącenie ma charakter jednorazowego rozliczenia, czy utrwalonej praktyki. Nie ma tu jednego uniwersalnego trybu dla każdej sprawy.

Przykłady

Poniżej dwa praktyczne warianty pokazujące, jak podobne sytuacje mogą zostać ocenione odmiennie w zależności od treści uchwały.

FAQ

Czy podpis na liście obecności wystarcza, aby zachować dietę?

Nie zawsze. Podpis jest ważnym dowodem, ale nie jedynym. Znaczenie ma też rzeczywisty udział w obradach i to, jak uchwała rady określa zasady potrąceń.

Czy przewodniczący rady może sam zdecydować o potrąceniu?

Tylko wtedy, gdy wynika to z uchwały rady powiatu lub z innych obowiązujących regulacji wewnętrznych. Sama funkcja przewodniczącego nie zastępuje podstawy prawnej.

Czy częściowe opuszczenie sesji zawsze oznacza obniżenie diety?

Nie. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy uchwała rady przewiduje taką konsekwencję w sposób dostatecznie jasny.

Czy nieobecność usprawiedliwiona ma znaczenie?

Tak, ale tylko wtedy, gdy uchwała różnicuje skutki nieobecności usprawiedliwionej i nieusprawiedliwionej albo przewiduje tryb usprawiedliwiania. Bez analizy uchwały nie da się tego przesądzić.

Czy radny może żądać pisemnego uzasadnienia potrącenia?

Tak, to praktycznie konieczny pierwszy krok. Warto żądać wskazania konkretnego przepisu uchwały, dokumentów z sesji i sposobu wyliczenia potrącenia.

Źródła

• art. 21 ust. 4-5a ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 107 ze zm.)
• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2000 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu powiatu (Dz.U. Nr 61, poz. 709)
• wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 30 czerwca 2011 r., IV SA/Gl 405/11