Kolizja z jeleniem a odszkodowanie za uszkodzony samochód

Kiedy można żądać odszkodowania po kolizji z jeleniem?

Kolizja z jeleniem, sarną, dzikiem lub łosiem jest zdarzeniem losowym tylko wtedy, gdy nie da się przypisać żadnemu podmiotowi konkretnego zaniedbania. Sam fakt, że samochód został poważnie uszkodzony, a kierowca nie miał autocasco, nie wystarcza do uzyskania odszkodowania od zarządcy drogi.

Podstawą odpowiedzialności może być przede wszystkim art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, zgodnie z którym kto z winy swojej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. W sprawach dotyczących drogi publicznej w grę może wchodzić także art. 417 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli szkoda została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. W praktyce trzeba wykazać: szkodę, bezprawne lub zawinione zaniechanie oraz związek przyczynowy wymagany przez art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli kierowca jechał z prędkością około 90 km/h poza obszarem zabudowanym, sama prędkość nie musi oznaczać naruszenia prawa. Trzeba jednak pamiętać, że art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym nakazuje kierującemu jechać z prędkością zapewniającą panowanie nad pojazdem, z uwzględnieniem warunków ruchu, widoczności, stanu nawierzchni i innych okoliczności. Z kolei art. 3 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym nakłada na uczestnika ruchu obowiązek zachowania ostrożności, a gdy ustawa tego wymaga - szczególnej ostrożności.

Znak A-18b „zwierzęta dzikie” i obowiązki zarządcy drogi

Znak ostrzegawczy A-18b „zwierzęta dzikie” jest przewidziany w przepisach o znakach drogowych. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych znaki ostrzegawcze uprzedzają o miejscach na drodze, w których występuje lub może występować niebezpieczeństwo, oraz zobowiązują uczestników ruchu do zachowania szczególnej ostrożności.

Szczegółowe zasady stosowania znaku A-18b wynikają z załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach. W części dotyczącej znaku A-18b wskazano, że stosuje się go do oznaczenia miejsc, w których zwierzęta dziko żyjące często przekraczają drogę, na przykład przy wjeździe do lasu o dużej ilości zwierzyny lub w miejscu przecięcia przez drogę dojścia do wodopoju. Miejsce takie może być ustalone między innymi na podstawie informacji służby leśnej o szlakach wędrówek zwierząt.

Do obowiązków zarządcy drogi należy utrzymanie drogi i urządzeń związanych z drogą. Wynika to z art. 20 pkt 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Zarządca drogi ma również obowiązek przeprowadzania okresowych kontroli stanu dróg i drogowych obiektów inżynierskich, ze szczególnym uwzględnieniem ich wpływu na bezpieczeństwo ruchu drogowego, co przewiduje art. 20 pkt 10 ustawy o drogach publicznych.

Właściwego zarządcę ustala się według kategorii drogi. Zgodnie z art. 19 ust. 2 ustawy o drogach publicznych zarządcą dróg krajowych jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, dróg wojewódzkich - zarząd województwa, dróg powiatowych - zarząd powiatu, a dróg gminnych - wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Jeżeli kolizja nastąpiła na drodze krajowej, pierwszym adresatem wniosku o informacje i ewentualnego wezwania do zapłaty będzie co do zasady Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad.

Czego trzeba dowieść, aby wygrać sprawę z zarządcą drogi?

Najtrudniejszym elementem sprawy jest zwykle udowodnienie, że zarządca drogi powinien był ustawić znak A-18b, a mimo to tego nie zrobił. Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W praktyce to poszkodowany kierowca musi wykazać, że odcinek drogi był miejscem ponadprzeciętnego ryzyka wtargnięcia dzikiej zwierzyny.

Pomocne mogą być zwłaszcza następujące dowody:

• notatka policyjna albo dokumentacja z interwencji służb po zdarzeniu,
• zdjęcia miejsca kolizji, pobocza, lasu, ogrodzeń, znaków i braku znaku A-18b,
• dane o wcześniejszych kolizjach ze zwierzyną na tym odcinku drogi,
• informacje od nadleśnictwa o szlakach migracyjnych, wodopojach i korytarzach ekologicznych,
• informacje od zarządcy drogi o analizach bezpieczeństwa, kontrolach i zgłoszeniach dotyczących zwierząt,
• zeznania świadków albo mieszkańców, którzy potwierdzą częste pojawianie się zwierzyny.

Informacje od organów publicznych można próbować uzyskać w trybie art. 2 ust. 1 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Wniosek może dotyczyć na przykład liczby zgłoszonych zdarzeń drogowych z udziałem dzikich zwierząt na konkretnym odcinku drogi w ostatnich latach, korespondencji z nadleśnictwem albo decyzji dotyczących oznakowania.

Czy korytarz ekologiczny pomaga w dochodzeniu odszkodowania?

Położenie drogi w pobliżu korytarza ekologicznego może mieć znaczenie, ale samo w sobie nie przesądza o odpowiedzialności zarządcy. Korytarz ekologiczny może być istotnym argumentem, jeżeli potwierdza, że droga przecina trasę regularnych migracji zwierząt albo miejsce ich częstego przemieszczania się.

W sprawie należy więc ustalić, czy zarządca drogi wiedział lub przy zachowaniu należytej staranności powinien był wiedzieć o takim ryzyku. Znaczenie mogą mieć wcześniejsze kolizje, zgłoszenia policji, straży pożarnej, mieszkańców, nadleśnictwa, koła łowieckiego lub samorządu. Jeżeli takich danych nie ma albo zdarzenia miały charakter sporadyczny, wykazanie odpowiedzialności zarządcy będzie trudniejsze.

Odpowiedzialność nadleśnictwa albo koła łowieckiego

Nie każda kolizja z jeleniem obciąża zarządcę drogi. W określonych sytuacjach należy sprawdzić także inne możliwe źródła odpowiedzialności.

Art. 11 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie wskazuje, że gospodarowanie populacjami zwierzyny wymaga w szczególności ochrony zwierzyny przed zagrożeniem ruchu pojazdów samochodowych na drogach krajowych i wojewódzkich. Przepis ten nie oznacza automatycznie, że nadleśnictwo lub koło łowieckie zawsze odpowiada za szkodę w samochodzie. Może jednak mieć znaczenie przy ocenie, czy odpowiednie podmioty przekazywały zarządcy drogi informacje o miejscach szczególnie niebezpiecznych.

Jeżeli do wtargnięcia zwierzęcia doszło w związku z polowaniem, nagonką albo innymi działaniami myśliwych, należy rozważyć odpowiedzialność cywilną podmiotu organizującego polowanie. Podstawą roszczenia może być wtedy art. 415 Kodeksu cywilnego, o ile da się wykazać zawinione działanie lub zaniechanie oraz związek przyczynowy ze szkodą. W praktyce warto ustalić, czy w czasie i miejscu zdarzenia odbywało się polowanie oraz kto je organizował.

Jak zgłosić roszczenie po kolizji z jeleniem?

Najpierw warto ustalić zarządcę drogi i złożyć do niego pismo zawierające opis zdarzenia, kwotę roszczenia, numer konta oraz dowody. Jeżeli zarządca ma ubezpieczenie OC, może przekazać sprawę swojemu ubezpieczycielowi. W wezwaniu warto zażądać także podania numeru polisy i nazwy ubezpieczyciela.

Odszkodowanie powinno obejmować normalne następstwa zdarzenia, zgodnie z art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Może to być koszt naprawy pojazdu, utrata wartości handlowej, koszt holowania, postoju, ekspertyzy rzeczoznawcy albo najmu pojazdu zastępczego, jeżeli pozostają w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem. Sposób naprawienia szkody określa art. 363 § 1 Kodeksu cywilnego, który przewiduje przywrócenie stanu poprzedniego albo zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej.

Jeżeli zarządca drogi albo jego ubezpieczyciel odmówi wypłaty, pozostaje droga sądowa. Przed pozwem warto ocenić szanse procesowe, ponieważ w takich sprawach kluczowe są dowody potwierdzające powtarzalność wtargnięć zwierzyny i wiedzę zarządcy o zagrożeniu.

Praktyczna checklista po wypadku z dzikim zwierzęciem

FAQ

Czy sam brak znaku A-18b wystarczy do odszkodowania?

Nie. Trzeba wykazać, że znak powinien był zostać ustawiony, bo zwierzęta często przekraczały drogę w tym miejscu, a zarządca drogi wiedział lub powinien był wiedzieć o zagrożeniu. Wynika to z zasad odpowiedzialności odszkodowawczej określonych w art. 415, art. 417 § 1, art. 361 § 1 i art. 6 Kodeksu cywilnego.

Czy policja musi ukarać kierowcę mandatem po zderzeniu z jeleniem?

Nie. Brak mandatu oznacza jedynie, że policja nie przypisała kierowcy wykroczenia w danej sytuacji. Nie przesądza jednak automatycznie o odpowiedzialności zarządcy drogi ani o prawie do odszkodowania.

Od kogo żądać odszkodowania za samochód bez AC?

Najpierw należy ustalić okoliczności zdarzenia. Jeżeli problemem był brak wymaganego oznakowania na drodze, roszczenie można kierować do zarządcy drogi albo jego ubezpieczyciela. Jeżeli zwierzę zostało spłoszone przez polowanie, trzeba rozważyć odpowiedzialność organizatora polowania na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego.

Jak ustalić, czy na danym odcinku były wcześniej podobne wypadki?

Można wystąpić o informacje do policji, straży pożarnej, zarządcy drogi, gminy, nadleśnictwa lub koła łowieckiego. Jeżeli adresatem jest podmiot publiczny, pomocny może być wniosek o udostępnienie informacji publicznej na podstawie art. 2 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Czy warto pozywać zarządcę drogi?

To zależy od dowodów. Sprawa ma większe szanse, gdy istnieją wcześniejsze zgłoszenia kolizji ze zwierzętami, informacje nadleśnictwa o migracji zwierzyny, korytarz ekologiczny lub korespondencja wskazująca, że zarządca znał ryzyko, ale nie podjął działań.

Podsumowanie

Odszkodowanie po kolizji z jeleniem jest możliwe, ale wymaga starannego przygotowania. Najważniejsze jest wykazanie, że nie chodziło o zupełnie przypadkowe wtargnięcie zwierzęcia, lecz o miejsce, w którym ryzyko było powtarzalne, znane i możliwe do ograniczenia przez właściwe oznakowanie. W takich sprawach decydują dowody: dokumenty służb, dane o wcześniejszych zdarzeniach, informacje z nadleśnictwa i ustalenie, czy w pobliżu odbywało się polowanie.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - Dz.U. 1985 nr 14 poz. 60
3. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - Dz.U. 1997 nr 98 poz. 602
4. Ustawa z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie - Dz.U. 1995 nr 147 poz. 713
5. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - Dz.U. 2001 nr 112 poz. 1198
6. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych - Dz.U. 2002 nr 170 poz. 1393
7. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach - Dz.U. 2003 nr 220 poz. 2181
8. Wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z 23 lipca 2014 r., VIII Ca 268/14.
9. Wyrok Sądu Rejonowego w Grudziądzu z 24 lipca 2017 r., I C 305/16.